De Friese Meren

IN 'T STILLE BLEEKE WATER drijven booten:..

Zij wachten in de oneindigheid der grijze

Rivier, maar in hun buik zwelt zwaar het groote

Verlangen naar den horizon te reizen

(Martinus Nijhoff)

De ochtend begint met lage mistflarden, geklots tegen de boorden en kwetterend gevogelte. En bloedrood opklimmende zon over de rietvelden, pruttelend theewater. Een kleine ochtendwandeling langs het broedende ooiepaar van Ossenzijl (Verkade-album: de ooievaar, zijn familie en zijn prooi). Snavelklepperend proberen de jongen hun aankomende vliegvermogen door zich als een hefschroefvliegtuig een halve meter boven het nest te verheffen. Rondzeilende ouders houden een oog in het zeil. Tegen negenen meldt de fotograaf zich. En kort daarop is het al zo heet dat er wordt gezwommen. Met die altijd weer verbazingwekkende ontdekking: ik pas precies in water.

We smeren ons in met zonnecrème factor acht waarvan de geur voor mij onverbrekelijk is verbonden met India, hoewel niets in India er naar ruikt, behalve factor acht. Het wordt druk op het water. We dobberen tussen talloze huurkano's van Canadees model, opvolgers van de holle boom waarin onze voorouders in deze kreken en slenken voor hun bestaan op bever en otter, muskus- en waterrat jaagden. We varen naar het noorden. Over de Linde, de Helomavaart, de Tjonger en de Pier Christiaansloot. Langs de oever gallopeert een wit paard met opgebrieste manen, schuldeloos aan alle wereldleed, met ons mee. Achter blauwe irissen, gele lissen en het laatste fluitekruid nog meer gloeiend roodbruine paarden. In de trillende lucht fel gepiep uit de worteltjessnavel van de bonte piet. Brandstof tanken in Echtenerbrug en verder naar het Tjeukemeer, vanwege de rijm op de lagere school goed voor besmuikt gegiechel. En daar kwam, ach zoete kindertijd, het Pikmeer dan nog overheen. Aan de linkerhand de autobaan van Lemmer naar Leeuwarden met de brug als gaaf voorbeeld van horizon-verkankering.

Nu komen ook de grotere jachten los. Bemand met welgedane burgers want, in tegenstelling tot lopen, zet varen flink aan: spòrt kun je de watersport nauwelijks noemen. Na deze aflevering gaan wij ook weer wat meer bewegen. Zoals de zeezwaluwen boven ons, de sterntjes die hun voedsel uit ons kielzog opduiken. Voorbij Lutke Kruis en het uit chocoladefabriek bestaande Scharsterbrug. Tegenover de waterstacaravans van Boornzwaag, aan de voet van de enige heuvel in de wijde omgeving, leggen we aan voor de boordlunch. Langs vaart de Poolster met een groot bord 'Te Koop' maar zonder adres of telefoonnummer: halfslachtig, mevrouw wil wel, meneer wil niet? Een glas witte wijn mag: het is zaterdag. De fles gekoeld door omwikkeld met een natte theedoek in de tocht gezet te worden: verdamping onttrekt warmte. Kurk er weer op, want één ding leert men na ruim vijftig jaar: een ontkurkte maar nog niet lege fles valt om.

Wat denkt u van het zeiljacht Blowjob? De lunchresten glijden moeiteloos in een eskader eenden. Verder over de Langweerder Wielen en binnenwateren als Stobberak en Modderige Geeuw en over het Sneekermeer. Graag hadden we het Rak van Ongemak bevaren, maar een te lage brug verhindert dat. De Zeeraaff steekt twee voeten diep en nauw twee vadem hoog. Dat dwingt ons verder naar Grouw waar we midden in de grootste verzameling platboomdse jachten ter wereld varen. Onder streng regime ('reveille, aanwijzingen van de organisatie opvolgen, bon voor borrelglaasje meenemen') en aangevoerd door het Statenjacht dat ooit de Haagse hofvijver bezeilde, hebben zich honderden boeiers, hengsten, hoogaarsen, schouwen, schokkers, pluten, grundels, tjotters, lemsteraken en Vollenhovense bollen verzameld voor het Admiraalzeilen. Hier heerst de Friesche adel.

Roodhartig blauwgestreepte vlaggen en wimpels fier in de wind. De Zeeraaff steekt schamel af maar mijn half Friese hart bloeit op. Onder een geweldig azuren uitspansel koersen we tussen de flottieljes door naar de Friese everglades, de Princehof, ooit de jachtvelden der Friese stadhouders. Riet, biezen en blauwgras, elzen en wilgen zoals in de Weerribben, maar landachtiger, met heide en bramen. En zeer ruim betweedehuisd. Sfeer en gezelligheid van de bierreclame.

Langs pronte pramen onder zeil bereiken we ons einddoel Earnewâld. Daar bezoeken we it Kokelhus fan Jan en Sjut. Tot 1943 sneed Jan uit turf ontroerend bijbelse taferelen zoals de doortocht door de Rode Zee 'alsmede enkele aardige dingen uit been' terwijl Sjut biezen matten vlocht. Alles nog in oude staat: staartklok, koffiekan en bijbel. Gaat dat zien. Omdat de wallekanten van de Okse Poel volledig bezet zijn, brengen we de nacht door aan een meerpaal in de Kruisdobbe. Na ochtenddoop bij zonsopgang door Hooidamsloot en Grietmansrak, langs de Modderige Bol en het Paenster Ee terug naar Pik- en Sneekermeer. De bierreclame heeft zijn werk gedaan: op het water is het doodstil. We varen een spiegelblank Tjeukemeer op. De hemel is als het witdooraderd blauw van oud Chinees porselein, het water als de groen doorschijnende spiegel daarvan. Boven en onder de onwaarschijnlijk rode zon die langzaam het waas verdrijft. Op een boei een eenzame mantelmeeuw. Ver uit de oever worden we gewichtloos middelpunt in een grenzeloze bol van lucht en water, omgord door een vaag groen koord waaruit alle menselijke bezigheid verdwenen is. Als een eindeloze waterslang kronkelt de spiegeling van het straaljagerspoor in de boeggolf.

Bij stilgelegde motor omzwemmen we de Zeeraaff. Deze inspectieronde vanuit het eendenperspectief leert dat ze her en der een lik menie kan gebruiken. Door wat volkomen stilte had kunnen zijn, dringt de verre verkeersweg zich op. Als we de wal naderen, groeit de bleekgroene horizon uit tot bomen en boerderijen, voedersilo's en kerktorens. Aan het kerkje van Echten zie je dat daar de Heere waarlijk woont. En met deze overpeinzing nemen we afscheid tot het volgend vaarseizoen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden