De Franse president draagt altijd hakken

Lange leiders doen het beter, blijkt uit onderzoek. Professor Mark van Vugt: 'Onderschat bij het opkrikken van je leiderschapscapaciteiten je verschijning niet en houd de menselijke evolutie in het achterhoofd.'

SACHA KESTER

Je moet er niet aan denken dat een gorilla je baas is. Die komt je huis binnen, vreet je koelkast leeg, vermoordt je kinderen en slaapt met je vrouw. 'Gelukkig lijkt onze samenleving meer op die van chimpansees', zegt professor Mark van Vugt. 'Zij kennen ook alfamannetjes, maar die gunnen andere groepsleden wel eten en toegang tot de vrouwtjes. Omdat de overlevingskansen op die manier groter zijn.'

Evolutionair psycholoog Van Vugt, (VU Amsterdam, Oxford University) schreef samen met wetenschapsjournaliste Anjana Ahuja het boek 'De natuurlijke leider'. Hierin wordt onderzocht waarom sommige mensen leiden en anderen volgen. 'Ik trek lessen uit 2,5 miljoen jaar leiderschap', zegt Van Vugt. 'Mensen zijn in groepen gaan leven omdat ze zo meer kans hadden te overleven op de savanne. En binnen die groepen zijn er altijd leiders geweest.'

Deze waren echter niet in elke situatie verantwoordelijk. Van Vugt onderscheidt zes soorten leiders: krijgers, die in gevechtssituaties het voortouw nemen, scouts die op verkenning gaan, diplomaten, vredesstichters, managers en leraren. (In het boek zit een vragenlijst, waarmee je je eigen talenten kunt testen)

'We onderzoeken nu of deze classificatie juist is', zegt Van Vugt. 'En we kijken of je aan iemands verschijning al kunt zien wat voor een soort leider hij of zij is. Taal bestaat tenslotte pas zo'n 50.000 jaar, en voor die tijd moest de groep ook de juiste persoon voor de juiste taak vinden. Zo zou je verwachten dat iemand met de kwaliteiten van een krijger, groot en sterk moet zijn. Bij de eerste analyse lijkt dat inderdaad te kloppen.'

'Die manier van leiders herkennen, zit diep in onze 'oude' hersens ingesleten', zegt Van Vugt. 'Dat nemen we bijvoorbeeld ook mee naar het stemhokje.'

De meeste mensen zullen denken dat dergelijke overwegingen bij hen niet meespelen, maar uit onderzoek blijkt keer op keer dat langere presidentskandidaten meer kans hebben om gekozen te worden. Zoals uit een ander onderzoek (2004) onder Britse en Amerikaanse werknemers bleek dat iemand die langer is dan 1.80 meter, in een dertigjarige carrière gemiddeld 119.000 euro meer verdient dan iemand van 1.65 meter.

De theorie kan een verkiezingsuitslag niet met honderd procent zekerheid voorspellen, maar het is wel duidelijk dat een leider als Nicolas Sarkozy zich bewust is van zijn geringe lengte. De Franse president draagt altijd hakken die hem een paar centimeter extra geven, en als hij een fabriek bezoekt, worden er korte arbeiders geselecteerd die hem mogen omringen, zodat hij niet als een klein mannetje op de foto komt te staan.

Volgens Van Vugt, zitten die 'oude' hersens ons soms behoorlijk in de weg. Omdat onze samenleving zoveel groter en complexer is geworden, hebben we er hiërarchie in aan gebracht, terwijl onze hersens daar niet op 'geprogrammeerd' zijn. 'Zo was iemand tijdens de jacht even leider, maar rond het kampvuur nam de groep geen commando's meer van hem aan. Tegenwoordig is leiderschap een beroep, en komt een middelmanager je namens de echte grote baas vertellen wat je wel en niet moet doen. Niet gek dat we bijna altijd een hekel aan hem hebben: dat gaat tegen onze natuur in.'

En ja, het is mogelijk om je leiderschapscapaciteiten op te krikken. 'Hou die menselijke evolutie in het achterhoofd', geeft de professor mee. 'Een goede leider heeft een persoonlijke band met zijn personeel. Je hoeft niet met iedereen te lunchen, maar laat jezelf zien en wees geïnteresseerd. En onderschat het belang van je verschijning niet. Mensen herinneren zich altijd welke indruk iemand maakte, terwijl ze vergeten wat er precies is gezegd.'

'Bovendien moet de kloof tussen de top en de werkvloer niet te groot zijn. Daarmee trek je een verkeerd type leider aan; mannen die niet willen bijdragen aan het geheel, maar voor het geld en de status gaan. Mannen ja. Vrouwen leggen vaker de nadruk op zaken als harmonie en coöperatie.'

Maar het zijn wel de mannen die met elkaar kunnen samenwerken. Van Vugt: 'Er is niet zoveel bewijs voor vrouwelijke solidariteit, maar mannen doen al miljoenen jaren aan "male bonding". Tenminste, als het hen goed uitkomt. Net als bij die chimpansees.'

undefined

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden