De Frans-Duitse bestorming van het Witte Huis

Ook na de Europese top van maandag blijft het broeien over Irak. Daarbij speelt niet alleen een inhoudelijk debat over de aanpak van Saddam....

Maar wie hoopt dat Europese landen de VS een toontje lager zullen laten zingen door zich als 'tegenmacht' op te werpen, stuit op een grote blokkade: nationaal belang. Dat dwingt staten tot een kosten-batenafweging als zij de enige supermogenheid willen tegenwerken. In die afweging zijn de kosten van een 'breuk' met de VS of tegenstand op een cruciaal onderwerp als Irak, astronomisch hoog. Het maakt de revolutie bij voorbaat tot mislukken gedoemd - behalve wellicht als 'signaal' aan Washington.

De Russische president Poetin heeft zijn rekensom direct na 11 september gemaakt, ten gunste van Washington. Hij zal dus niet lang meelopen met de revolutionaire meute die zich aan de voet van het Witte Huis heeft verzameld. Duitsland is tegen elke vorm van betrokkenheid bij het afdwingen van VN-resoluties. 'Ontwapening door simsalabim', noemen critici in eigen land dat. De baten daarvan lagen in het nationale domein - Schröders verkiezingswinst. Over de buitenlandse kosten maken steeds meer Duitsers zich zorgen. Parijs, leider van het verzet, wacht een ingewikkelde rekensom. Het is gebaat bij een sterke VN, waarin het een voorname positie bekleedt, en een sterk Europa. Zeker zolang Duitse onderdanigheid en Britse afwezigheid verzekerden dat 'Europees beleid' vaak Frans beleid was.

Verder streeft Parijs altijd naar een onafhankelijke positie tegenover Washington. Natuurlijk beseffen de Fransen dat zij het niet zonder Amerika kunnen stellen. Maar hoewel hun 'verzet' altijd symbolisch is, blijft het van groot psychologisch belang. Bovendien wordt het steeds populairder: we willen toch geen 'vazal' van Amerika zijn, heet het ook elders in West-Europa.

Een breuk moge vanuit die optiek (nog) niet wenselijk zijn, maar een beetje schoppen kan nooit kwaad. Het is een riskant spel, waarbij de vraag is hoever president Chirac bereid is te gaan. Aan de pluskant treft hij de steun in de Veiligheidsraad en de publieke steun in en buiten Europa. Tegelijk is die 'steun' in de V-Raad fragiel. En zelfs als Chirac de veldslag in de VN wint, schiet hij zichzelf in de voet. Want dan grijpen de VS eenzijdig in en belandt het laatste forum waarin Frankrijk nog 'groot' is op een zijspoor. En dan is er nog de schade die nu al is aangericht aan de bilaterale relaties met de VS.

Echt vervelend is evenwel dat de Franse invloed zelfs in Europa afkalft. Chiracs openlijke belediging maandag van de aankomende EU-leden ('ze hebben een goede kans gemist om te zwijgen') bevestigde hoezeer het nieuwe politieke landschap van Europa hem kwelt. Maar zoals een Tsjechische diplomaat zei tegen The Economist: 'Een ding hebben we geleerd uit de jaren dertig: nooit meer Franse veiligheidsgaranties.' Liever Amerikaanse.

De balans is dus niet ten gunste van de rebellen. Europa kan zich als het op oorlog en vrede aankomt wél verenigen achter de VS - maar nooit achter een opstand. Dus zal Frankrijk zich 'na een lange en dappere strijd' toch bij de Amerikaanse lijn voegen - mits het daartoe een diplomatieke uitgangsweg vindt.

Maar hoe pakt de revolte uit voor Europa's rol in de wereld? Sommigen zien het als opstapje naar een Europese 'tegenmacht'. Maar het kan natuurlijk ook dat 'Irak' het continent een kater bezorgt die de ontwikkeling naar een Europees buitenlands beleid jarenlang terugzet. Het zou niet voor het eerst zijn dat een revolutie haar eigen kinderen opeet.

Arnout Brouwers

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden