De foto zou verhaal vervangen door voldongen feit

Foto's vervangen een verhaal niet, merkte Arjan Peters tot drie keer toe, maar kunnen juist nieuwe woorden uitlokken.

Beeld Lisa Klaverstijn & Marie Wanders

Naar de onopzienbarende observaties van Judith Herzberg moet je goed kijken, of er ontgaat je van alles. In de recente bloemlezing uit de Nederlandse poëzie van Ilja Leonard Pfeijffer ontbreekt de geliefde dichteres geheel. De samensteller, die het grote gebaar zozeer is toegedaan dat hij het subtielere over het hoofd dreigt te zien, trof in Herzbergs oeuvre niet één geschikt vers aan.

Dat zegt vooral iets over hém. Op haar 82ste heeft Herzberg prozanotities gebundeld in Er was er eens en er was er eens niet (De Harmonie; €16,50). Als herinnering kreeg ze onlangs een foto toegestuurd waar ze op stond, van die keer dat ze een vrolijke bruiloft op de Rijn had bijgewoond.

'En wat zie ik? Mezelf! Terwijl dat als herinnering juist niet werkt; ik zag mezelf toch niet, toen, daar, maar juist de anderen, de volle maan, bliksem boven Keulen. Wat is dat voor goed bedoelde maar rare gewoonte om mensen juist dat te sturen waar ze geen herinnering aan bewaren?'

Welbeschouwd stuurt de fotograaf zijn of haar herinnering ('dit is wat ik laatst zag toen jij op die bruiloft was'). Nooit eerder beseft. Door Herzbergs woorden wordt zo'n gewoon kiekje eigenaardig.

Om een lang verhaal kort te houden is de fotocamera uitgevonden. De foto zou het verhaal door een voldongen feit vervangen. Maar het lijkt erop dat de woorden zich niet het zwijgen laten opleggen.

Ilona Verhoeven droeg aan nrc.next lange tijd 'gevonden situaties' bij, korte teksten bij foto's van alledaagse taferelen: straatafval, bladeren, affiches. Op het omslag van de bundel Fiets onder de waterspiegel (In de Knipscheer; €16,50) prijkt een wit uitgeslagen fiets tegen een kademuur, met daaronder het gedaalde rivierwater. Een objet trouvé, waar Verhoeven een verhaaltje omheen spint over de vrouw die elke nacht die fiets pakt om de rivierbodem te inspecteren en bij te houden. Iemand moet het doen.

Pas als je er oog voor hebt, dienen de verhalen zich aan. Schrijfster en journaliste Rosan Hollak maakte zwart-witsnapshots van een samengesteld gezin. Mosaic heet haar boekje (Van Eyk; €24,-) met suggestieve beelden van ouders en kinderen.

Op een motto na liet ze elke toelichting achterwege. Door goed te kijken voel je dat er uitvoerige geschiedenissen aan deze beelden vastzitten. Al die woorden mogen we er zelf bij bedenken.

Hollak houdt de lange verhalen kort.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.