De formatiedialogen, wat er gezegd zou kunnen zijn

Dit is wat in de Stadhouderskamer gezegd zou kunnen zijn.

Mark Rutte wil iets zeggen. Beeld anp

Terwijl zijn knie irritant tegen het blokje stoot dat onder de glanstafel in de Stadhouderskamer bungelt, vraagt Jesse Klaver het luid en duidelijk: 'Sybrand, ben je bereid met mij de verschillen tussen arm en rijk kleiner te maken?'

Buma, pal tegenover Klaver gezeten, plaatst de ellebogen op tafel: 'Als linkse partijen praten over inkomensverschillen, weet je al dat de hardwerkende Nederlander de rekening betaalt.' De mondhoeken zakken wat dieper: 'Fileheffing, spitsheffing, rekeningrijden. Het is belasting op belasting.' Hij wijst met de vinger: 'Dit doen we dus niet.'

Terwijl iedereen onthutst stilvalt, kijkt Klaver de kring rond. 'U loopt weg voor de feiten', waarschuwt hij. Dan, als hij ziet hoe Mark Rutte glimlacht, richt hij zijn pijlen op hem: 'Het getuigt van enorm cynisme dat deze premier trots is op de Turkijedeal. Voor 3 miljard euro hebben we onze verantwoordelijkheid afgeschoven.'

Rutte probeert een vaderlijke toon. 'Jesse, met jouw beleid zitten we met tienduizenden extra asielzoekers. Dat kan het land niet aan. Goede bedoelingen kunnen verkeerd uitpakken.'

Klaver pakt door: 'Ik wil geen leider van een land die trots is dat we vluchtelingen geen warm thuis bieden.'

Algehele consternatie. Als Edith Schippers de orde heeft hersteld, is nog net te horen hoe Buma zijn verbod op dubbele nationaliteiten van stal haalt. Alexander Pechtold reageert verbeten: 'Dat is de identiteit terugbrengen tot een papiertje. Dat gebeurt niet en het is internationaal idioot.'

Onder tafel bungelt een irritant blokje..

Buma, koeltjes: 'Dan is dit het eerste breekpunt. Is het een nee, dan kunnen we beter naar huis bellen dat we vandaag wat vroeger klaar zijn.'

Pechtold wendt zich nu direct tot de CDA-leider, die zijn rechterbuurman is: 'Als ik uw negatieve beeld van de samenleving zie...' Hij telt op zijn vingers: 'Het is dienstplicht, het is Wilhelmus, het is paspoort inleveren.' Richt zich nu tot zijn tafelgenoten. 'Er radicaliseert veel in Nederland. De laatste dagen is dat Sybrand.'

Sommigen lachen, Buma niet. 'Doe maar gek', mompelt hij. Hardop: 'Ja, ik wil dat een Nederlander maar één nationaliteit heeft.'

Maar Pechtold is nog niet klaar: 'Toen we de afgelopen jaren bij u aanbelden, bleef u op de bank zitten. Als het over veiligheid ging, was u een nul, een grote nul.' Met triomfantelijke blik: 'Afwezig. U deed nergens aan mee. Waarom doet u niks om klimaatverandering aan te pakken? U zet Europa weg als levertraan. Wie bent u nu eigenlijk?'

..terwijl boven tafel de hamvraag klinkt: 'Wie bent u eigenlijk.'

'Dit is sneu, kinderachtig', mompelt Buma. 'Voor Alexander betekent leiderschap in tijden van crisis dat jongeren zich in de schulden moeten steken.' Rutte haakt in: 'Het CDA was op verantwoordelijkheidsvakantie. Voor mij is Sybrand een pruilende peuter, een nee-zegger.'

De tafelgenoten vallen stil, zo fel horen ze Rutte niet vaak. 'Ik hoor hier de arrogantie van de macht', constateert Buma. 'Er zijn veel mensen met zorgen in het land. Maar vind je dat, dan ben je volgens Mark verkeerd bezig. Zijn erfenis is een aaneenschakeling van loze woorden en loze beloften.'

Dan richt Buma de blik op de man tegenover hem. 'En de dagdromen van Jesse zijn nachtmerries voor de Nederlanders. Je betaalt je ongans met zo'n grachtengordelprogramma. Kijk naar onze agenda en die van GroenLinks - mijlenver uit elkaar.'

Schippers hamert af, de onderhandelaars schuiven hun stoel naar achter. Ze dalen af over de rode traploper, de groenzwarte deur zwaait open. Buiten wachten de camera's en notitieblokjes. Ze grijnzen, zwaaien, zeggen dat er kleine stapjes worden gezet. Schippers spreekt namens allen: 'We zijn er nog lang niet, daar is deze opdracht veel te moeilijk voor.'

'Dan kunnen we beter bellen dat we vanavond eerder thuis zijn.'

Bovenstaande setting is fictief, de dialogen zijn dat niet. Ze zijn geplukt uit debatten van kort voor de verkiezingsdag. Dat lijkt een eeuwigheid geleden. In werkelijkheid is het nog geen twee maanden geleden dat de vier formerende partijen lijnrecht tegenover elkaar stonden.

Veel is gezegd over alle verschillen tussen de verkiezingsprogramma's die moeten worden overbrugd. Minstens zo belangrijk zijn de verschillen tussen de mensen aan tafel. Je zou dat gemakkelijk vergeten, zo groot is de vastberadenheid die nu wordt geëtaleerd.

Oud zeer, misverstanden en gekwetste gevoelens kunnen formaties maken en breken. Er zijn boeken geschreven over de duo's Den Uyl/Van Agt en Bos/Balkenende, die hun animositeit nooit te boven kwamen.

Een formatie is ook een genezingsproces. Wat nu niet wordt uitgepraat, kan opspelen wanneer straks regeren moeilijk valt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden