De formatie is nog altijd geruststellend kneuterig, maar zit muurvast

Mark Rutte en Jesse Klaver voerden woensdag koortsachtig overleg in het moderne herenhuis van informateur Tjeenk Willink. En hielp het om uit de impasse te komen? Rutte: 'Daar ga ik niks over zeggen.'

Beeld anp

'A change of scenery kan soms helpen', zei Mark Rutte woensdag voor de woning van informateur Tjeenk Willink waar hij net met Jesse Klaver had gesproken. Of het ook had geholpen om de impasse eindelijk te doorbreken? 'Daar ga ik niks over zeggen.'

De Engelse woordkeus van de premier leek in elk geval in strijd met het Hollands aandoende politieke tableau. Een informateur die thuis ontvangt in zijn fraaie, moderne herenhuis. Een in tenniskleding gestoken echtgenoot die zich mopperend een weg moet banen langs de camera's. Het Haagse koffiehuis aan de overkant, waar de gasten al dagen kunnen zien hoe de ene na de andere toppoliticus naar binnen gaat. En een premier die uiteindelijk in zijn eentje naar huis wandelt.

Een formatie in 2017: nog altijd geruststellend kneuterig.

Langdurig

Erg vlotten wil het alleen nog niet. Afgelopen vrijdag én maandag kwamen de leden van het 'motorblok' Rutte (VVD), Pechtold (D66) en Sybrand Buma (CDA) al bijeen bij Tjeenk Willink. Woensdag spraken Klaver (GroenLinks) en Rutte langdurig in de woning van de informateur. 'Een verkenning om te kijken of er verkend kan worden', aldus een ingewijde cynisch.

Al dagen gaan nu de geruchten dat GroenLinks weer aan tafel komt, maar de bevestigende mail van Tjeenk Willink blijft uit. Ook woensdag weer.

Dus zijn alle ogen op GroenLinks gericht. De alternatieven raken op. Niemand wil een minderheidskabinet en Alexander Pechtold heeft een bruut einde gemaakt aan het idee dat de ChristenUnie kan aanschuiven om VVD, CDA en D66 aan een meerderheid te helpen.

Premier Rutte en Groenlinks-leider Klaver in het gebouw van de Tweede Kamer.Beeld anp

Chagrijn

Twee weken na het fatale 'verkennende gesprek' tussen de D66-leider en Gert-Jan Segers, zijn de politieke naschokken nog altijd voelbaar. Bij VVD en CDA wordt er onverminderd gefulmineerd over Pechtold. Die zou niet alleen onbehoorlijke eisen hebben gesteld aan Segers, ook zou hij VVD en CDA in het duister hebben gelaten. Buma verklaarde zelfs publiekelijk dat de actie van Pechtold ondermijnend was voor het onderlinge vertrouwen. Een verwijt dat de D66-leider veel te ver vindt gaan.

Bij D66 valt te horen dat Rutte inmiddels over zijn chagrijn heen is, terwijl Buma nog altijd 'boos' blijft. Dat zou ook meespelen in de moeizame pogingen om GroenLinks weer aan tafel te krijgen.

Toch zijn de bekoelde persoonlijke verhoudingen niet het grootste probleem. Voor VVD en CDA is het moeilijk te verkroppen dat hun inhoudelijke manoeuvreerruimte is afgenomen zonder vluchtroute naar de ChristenUnie. Een relatief kleine, linkse partij als GroenLinks krijgt nu een sleutelrol en kan meer eisen stellen, bijvoorbeeld op het gebied van asiel.

Beeld anp
Beeld anp

Kwaad bloed

Zowel VVD als CDA eist juist dat er recht wordt gedaan aan de verkiezingsuitslag. De partijen die pleitten voor een streng asielbeleid (VVD, CDA, PVV) werden door de kiezer groot gemaakt, terwijl links als geheel juist zetels verloor.

De eerste onderhandelingsronde mislukte omdat GroenLinks onder meer bezwaar maakte tegen nieuwe 'Turkije-deals' die moeten voorkomen dat Afrikaanse vluchtelingen hier nog in de asielprocedure terecht komen. Klaver heeft daarna verklaard dat VVD en CDA inhoudelijk moeten 'bewegen' voordat hij weer aanschuift. Zelf houdt hij vast aan zijn 'principiële ondergrens'.

Die 'voorwaarde vooraf' zette weer kwaad bloed bij de andere partijen. Bij het CDA wordt nu al gemopperd dat GroenLinks aan de leiband loopt van 'de vluchtelingenlobby'.

Witte rook

Tjeenk Willink probeert al een week die patstelling te doorbreken. Hoe kan er een streng asielbeleid komen dat toch niet in strijd is met de principiële ondergrens van Klaver? En hoe kunnen alle partijen dat zonder gezichtsverlies verkopen? Pas als die vragen zijn beantwoord, gaan VVD, CDA, D66 en GroenLinks weer aan tafel in de Stadhouderskamer.

In de woning van de informateur spraken Rutte en Klaver gisteren uren met elkaar, maar witte rook kwam er niet. 'Het was een goed gesprek', aldus de GroenLinks-leider. De premier wilde zelfs dat niet kwijt en wandelde druk telefonerend naar zijn appartement.

De informateur was al thuis en zweeg, om later op de avond toch weer af te reizen naar zijn werkvertrek op het Binnenhof. Op de fiets natuurlijk.

Beeld anp

Achtergronden bij de formatie

Al 45 jaar verkeert routinier Tjeenk Willink aan de binnenkant van de Nederlandse politiek. Wat kan hij bieden in de formatie? (+)

Wat moet de informateur doen om een kabinet te vormen? Drie tips van drie deskundigen aan Tjeenk Willink ('betrek de PvdA', of toch: 'onderzoek een minderheidskabinet'). (+)

Alexander Pechtold heeft D66 niet laten wegzetten als flankpartij. Met verholen bewondering wordt bij VVD en CDA gesproken over diens 'machiavellistische meesterzet'. (+)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden