Analyse

De formatie gaat verder: waarschijnlijk met Rutte, maar eerst vooral op de inhoud

De formatie gaat door en wie wil meedoen mag aansluiten. Woensdag wees de Kamer Mariëtte Hamer (PvdA) aan als informateur die de verloren tijd moet inhalen en snel in kaart moet brengen welke partijen op inhoud verder willen praten. Wat staat haar te wachten?

Mark Rutte in gesprek met Wopke Hoekstra tijdens het debat over de formatie in de Tweede Kamer.  Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Mark Rutte in gesprek met Wopke Hoekstra tijdens het debat over de formatie in de Tweede Kamer.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Hoewel de flanken in de Tweede Kamer VVD-leider Mark Rutte als een obstakel zien in de formatie, omdat ze het vertrouwen in hem definitief hebben verloren, willen in elk geval D66, CDA, PvdA en GroenLinks een volgende stap zetten.

Ruttes geloofwaardigheid is voor deze partijen niet langer een onneembare hindernis. Dus kan de inhoudelijke fase van de formatie van start, zoals de vertrekkend informateur Herman Tjeenk Willink in zijn eindverslag concludeerde. Wopke Hoekstra (CDA) zei woensdag in het debat: ‘Het is tijd om de grote problemen te definiëren’.

Tjeenk Willink zei in zijn slotwoord geen enkel scenario te hebben onderzocht van een kabinetsformatie met of eventueel zonder de VVD. Die stap zal Hamer de komende weken wel moeten zetten. Haar eindverslag wordt 6 juni verwacht.

Eerst de inhoud

Partijen willen het vooralsnog niet hebben over de ‘poppetjes’ en dus niet over de vraag of Rutte premier kan worden. Het moet eerst over de inhoud gaan, is de opdracht aan informateur.

Hamer zal de leiders van alle Kamerfracties uitnodigen voor een gesprek in de Stadhouderszaal, zoals Tjeenk Willink dat ook al deed. Daaruit moet blijken welke partijen in dezelfde richting denken over de aanpak van de maatschappelijke thema’s die de meeste aandacht vragen.

Dat zal gaan over onderwerpen als klimaat, stikstof, arbeidsmarkt en woningmarkt. Maar ook over het herstel van de relatie tussen burger en overheid en de terugkeer van het dualisme op het Binnenhof.

Landsbelang

SP-leider Lilian Marijnissen gaat wel in gesprek met de informateur, maar acht de kans dat zij verder zal formeren uitgesloten. Zolang de optie blijft bestaan dat Rutte opnieuw premier wordt, is kabinetsdeelname voor de SP uitgesloten.

Ook bij de PvdA is het vertrouwen in Rutte niet hersteld; fractievoorzitter Lilianne Ploumen noemde zijn voorstellen om de bestuurscultuur te veranderen ‘onder de maat’. Wel gaat de PvdA praten over een mogelijke formatie aan. Dat geldt ook voor GroenLinks: ‘Je moet kijken of je via de inhoud tot elkaar kan komen’, aldus Jesse Klaver. ‘Als er werkelijk inhoudelijk iets kan veranderen, dan kun je kijken of je weer met elkaar verder kan.’ Ook Sigrid Kaag (D66) houdt alle mogelijkheden open: ‘Je moet aan tafel gaan zitten in het belang van het land. Daarna kijken we of we meedoen.’

Sigrid Kaag (D66) en Lilianne Ploumen (PvdA) tijdens de schorsing van het debat over de formatie in de Tweede Kamer.  Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Sigrid Kaag (D66) en Lilianne Ploumen (PvdA) tijdens de schorsing van het debat over de formatie in de Tweede Kamer.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Herstelplan

Hoe de gesprekken verder zullen verlopen, blijft afwachten. In deze formatie verloopt tot dusver niets normaal. Met de nieuwe informatieopdracht bevindt Hamer zich op onontgonnen terrein.

Hamer wil naast de gesprekken met de partijleiders ook jongeren en sectoren uitnodigen die zijn getroffen door de coronacrisis. Haar prioriteit ligt bij het uitwerken van een herstelplan om de economische gevolgen van de pandemie op korte termijn het hoofd te bieden.

Dat betekent dat er snel overeenstemming moet komen over een financieel pakket voor de volgende ronde aan coronasteun. In hoeverre dit verschilt van de huidige noodpakketten, die het kabinet ook dit kwartaal van plan is te verlengen, is niet duidelijk. Woensdag ging demissionair minister Wouter Koolmees (Sociale Zaken) in de wandelgangen van de Kamer op zoek naar steun bij de Kamerfracties voor het volgende steunpakket.

Over de vraag of de prioriteit direct bij het herstelplan moet liggen, zijn D66, CDA, GroenLinks en PvdA sceptisch. Deze partijen vinden dat de benodigde financiële steun op korte termijn samenhangt met structurele problemen, zoals bijvoorbeeld de flexcontracten. Die steun kan dus niet los worden gezien van de bredere economische en maatschappelijke problemen waarin moet worden geïnvesteerd, zoals de arbeidsmarkt, maar ook de woningmarkt en klimaat. De uitwerking daarvan kost tijd. Toch heeft Hamer de ambitie zich daar wel over te buigen. ‘We moeten proberen het herstelplan op korte termijn te koppelen aan de langetermijnveranderingen.’

Informateur Herman Tjeenk Willink voor aanvang van het debat over de formatie in de Tweede Kamer. Op de voorgrond Kamerleden die met Kamervoorzitter Bergkamp afspraken maken over het debat.  Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Informateur Herman Tjeenk Willink voor aanvang van het debat over de formatie in de Tweede Kamer. Op de voorgrond Kamerleden die met Kamervoorzitter Bergkamp afspraken maken over het debat.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Haast maken

De partijen die verder langs inhoudelijke lijnen in gesprek gaan, willen daarbij haast maken – wat niet wil zeggen dat het makkelijk zal gaan. In het Kamerdebat maakte Rutte duidelijk fundamenteel anders te denken over de manier waarop de afstand tussen burger en overheid moet worden overbrugd.

PvdA en GroenLinks zien duidelijk een verband tussen de huidige problemen en de bezuinigingen op de uitvoeringsorganisaties; extra investeringen om meer mensen aan te nemen zijn voor Ploumen en Klaver noodzakelijk. Rutte gelooft niet dat extra geld direct leidt tot oplossingen.

Voor Hamer zal het een uitdaging zijn te zorgen dat voldoende partijen elkaar vinden in de richting die ze willen inslaan om de meest urgente problemen aan te pakken. Als voorzitter van de SER liet Hamer al zien dat zij uitersten bij elkaar kan brengen. Hamer lijkt in elk geval vertrouwen te hebben in de volgende stap in de formatie. ‘Met de inhoud bezig zijn is het allerleukste in de politiek.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden