De formatie gaat verder, en kan geen enkele verrassing gebruiken

Een vrolijke herstart wordt het woensdag niet, als Mark Rutte, Sybrand Buma, Jesse Klaver en Alexander Pechtold elkaar na twaalf dagen pauze weer treffen voor de onderhandelingen over een nieuw kabinet. In de tussentijd verloor Klaver zijn moeder, op pas 51-jarige leeftijd.

Edith SchippersBeeld anp

Dinsdag, bij haar uitvaart, waren er bloemen van VVD, CDA en D66; vandaag zal Klaver noodgedwongen weer bij de les moeten zijn. Want alle partijen worden de komende weken getest, maar voor hem geldt dat in het bijzonder. Met name voor CDA en VVD hangt immers nog steeds de vraag boven tafel: is GroenLinks wel een betrouwbare partner? In hoeverre staat Klaver voor zijn fractie en voor de rest van zijn partij?

Het zijn kleine dingen die in de ogen van de anderen het antwoord bepalen. Pieter Heerma (CDA), Kathalijne Buitenweg (GroenLinks), Wouter Koolmees (D66) en Halbe Zijlstra (VVD) hebben een appgroepje. Daarin proberen de secondanten van de partijleiders iets van coalitiediscipline op te tuigen - het cement voor elk succesvol kabinet.

Eén lijn

Zo trachten ze één lijn te trekken bij brisante stemmingen in de Kamer. Vertrouwen moet niet alleen in de onderhandelingen worden gewonnen maar ook in het dagelijkse doen en laten. Afspraak nummer één: verras elkaar niet, neem nu geen standpunten in over zaken waarover wordt onderhandeld.

Dat gaat al vaak goed. Zo probeerde de PvdA onlangs vergeefs een wig te drijven in het nieuwe front met een motie die vroeg om meer vaderschapsverlof. CDA, D66 en Groenlinks moesten op hun tong bijten maar stemden tegen. Ze ondergingen de hoon van de rest van de Kamer gelaten. Alles om de VVD niet te ontrieven.

Stemming

Soms ook gaat het bijna mis. PvdA, SP en ChristenUnie kregen laatst GroenLinks aan het wankelen met een motie die het kabinet verbiedt om de bonuswetgeving te versoepelen in een poging financiële instellingen uit Londen weg te lokken. GroenLinks kon daar niet tegen stemmen, vonden althans de principiëlen in de fractie.

Via de app-groep deed VVD'er Zijlstra een vergeefse poging om één lijn te trekken. Pas net voor het zover was, lukte het de VVD wel om de stemming te verdagen totdat het demissionaire kabinet aanvullende vragen beantwoordt. PvdA-minister Dijsselbloem kan het vuurtje aanwakkeren door dat nu snel te doen.

Vertrouwen

Het zijn zaken die de sfeer in de Stadhouderskamer mede bepalen. De meivakantie is benut om uit te rusten, even afstand te nemen. De mantra van voor de pauze is in alle kampen ongewijzigd: 'Wij willen dit echt proberen.' De eerste contouren van afspraken zijn op een rij gezet en gewogen. Hier en daar is zelfs sprake van voorzichtige haast: als deze combinatie de begroting voor 2018 wil opstellen, dan moet een kabinet voor de zomervakantie op het bordes staan.

Uiteindelijk gaat het om vertrouwen. Nog steeds is niet vergeten dat het GroenLinks-Kamerlid Liesbeth van Tongeren eind maart op eigen gezag eiste dat de Groningse gaswinning verder zou worden teruggeschroefd.

Ook ongemakkelijk: de kersverse GroenLinks-parlementariër Zihni Özdil die in zijn maidenspeech in de Kamer de VVD ongenadig op de korrel nam.

GroenLinks in het gareel

Het roept bij de andere fracties de vraag op of GroenLinks wel in het gareel wil lopen. Nu al maakt een enkeling zich zorgen over het partijcongres dat Klaver - als enige van de vier -organiseert zodra er een regeerakkoord is. Dat kan een gevecht tussen fundi's en realo's worden. Staat Klaver al stevig genoeg om zoiets in zijn voordeel te beslissen?

Het nachtmerriescenario voor Buma en Rutte: straks vlak voor de finish gevloerd worden door een grote verrassing. Ook daarom kan elke kleine verrassing vanaf vandaag een spelbreker worden.

Onrust hoort bij een kabinetsformatie
Ariejan Korteweg bij parlementair historicus Carla van Baalen over het ritueel van de formatie.

'Het kan nog vreselijk misgaan', maar de formatiegesprekken gaan door
Na elf dagen netto onderhandelen in de formatie volgen elf dagen vakantie. De onderhandelaars zijn moe, de financiële ruimte is gering en tussen GroenLinks en de VVD schuurt het.

Commentaar
Er hangt te weinig enthousiasme rond formatie Rutte III

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden