Mensen die geloven dat de aarde plat is kwamen dit weekend samen in Amsterdam. Op het centraal station in Amsterdam delen ze flyers uit.

Reportage Congres in Amsterdam

De ‘flat earthers’ voeren een heroïsche strijd tegen ‘de machthebbers die ons dom willen houden’

Mensen die geloven dat de aarde plat is kwamen dit weekend samen in Amsterdam. Op het centraal station in Amsterdam delen ze flyers uit. Beeld Arie Kievit

Ontkenners van de ronde aarde congresseerden dit weekeinde in Amsterdam. In hun ogen zijn niet zíj de ontkenners, maar al die mensen die niet willen zien dat de aarde plat is.

Nee, léuk is het niet om te ontkennen dat de aarde rond is. En mákkelijk is het al helemaal niet. ‘Het lijkt op een moeizame coming out van homo’s in een homo-vijandige omgeving’, zegt de 37-jarige Canadees Jonny Wayne. ‘Maar het is een bittere noodzaak om alle veronderstelde waarheden permanent ter discussie te stellen. Juist omdát zo weinig mensen dat doen. En dat geldt met name voor de kern van ons wereldbeeld: dat de aarde rond is. Dat is maar theorie, net als de evolutie en de zwaartekracht. En met de instandhouding van die theorieën zijn alle gevestigde belangen gediend. Daar móeten wij vragen over stellen. Of wij dat leuk vinden of niet.’

Die ‘wij’ in het spervuur van woorden, zijn de ruim honderd flat earthers die het afgelopen weekend in de Openbare Bibliotheek Amsterdam (OBA) congresseerden. Ze zijn aanhangers van de theorie, voor sommigen een vaststaand feit, dat de aarde een platte schijf is waarvan de Noordpool het middelpunt vormt, en Antarctica een bergketen langs de randen van de schijf. De aanwezigen, afkomstig uit zo’n vijftien landen, worden dagelijks omringd door scepsis en vijandigheid. ‘Als je wilt weten wie je echte vrienden zijn, moet je flat earther worden’, zegt Wayne.

Maar zij weten beter: niet zíj zijn de gekke henkies, maar wíj – de ‘niet ontwaakten’ die als makke schapen de ‘nep-werkelijkheid’ van de ronde aarde aanvaarden. En zíj zijn de échte wetenschappers die, anders dan degenen die zich wetenschappers noemen, ongemakkelijke vragen durven stellen. Ongemakkelijk, omdat daarmee de bijl aan de wortels wordt gezet van alles wat mensen menen te weten zonder zich af te vragen wáárom zij eigenlijk denken wat zij denken.

De flat earthers zijn, met andere woorden, de enige echt kritische geesten op de platte schijf waarvan iedereen maar klakkeloos aanneemt dat ze een bol is. Maar ze brengen hun eigenzinnigheid wel uniform onder woorden. Ze stellen slechts vragen, zeggen ze. Zij geloven niet in toeval. Ze gingen juist twijfelen aan de rondheid van de aarde toen zij op zoek gingen naar bewijzen voor dit geloofsartikel. Zij willen de grote verbanden zien. En ze willen, omwille van ons aller heil, weten welke machten ons al eeuwen hebben doen geloven dat de aarde rond is, en wat precies de belangen zijn die daarbij in het geding zijn.

Voor Jonny Wayne staat vast dat ‘ze’ ons dom houden. ‘Maar ik weet niet wie ‘ze’ zijn. Behalve dat het gaat om machthebbers die de waarheid al eeuwen monopoliseren. Ze hebben dus een enorme voorsprong op ons, hun ontmaskeraars.’ Die machthebbers zijn geen personen, maar instituties.

En dan hebben de flat earthers het al snel over de Vrijmetselarij, de Verenigde Naties, de Bilderberg Conferentie (de informele praatclub van belangrijke mensen), de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA, die zou zijn opgericht om de platheid van de aarde te maskeren, en de universiteiten, die studenten slechts leren om de verkeerde dingen te onthouden. De machthebbers hebben zelfs een organisatie van flat earthers in het leven geroepen, de Flat Earth Society, die met desinformatie de échte flat earthers in diskrediet moet brengen.

Geen marginale dwaallichten

De voornaamste pijler van de schijnbare werkelijkheid is de perceptie van een ronde aarde die het product is van de oerknal. ‘Daarmee wordt de mens welbewust beroofd van de gedachte dat hij uniek is’, zegt een Nederlandse conferentiedeelnemer. ‘We moeten geloven dat de mens, net als de aarde, een toevalstreffer is. Opdat we vooral niet denken dat we als soort iets voorstellen. Zo zijn we makkelijk te onderdrukken.’

Het zou niet verstandig zijn om de flat earthers als marginale dwaallichten weg te zetten, denkt Stef Aupers, hoogleraar mediacultuur aan de Katholieke Universiteit Leuven. ‘Zij staan tenslotte niet alleen in hun wantrouwen tegenover de wetenschap: zo’n kwart van de Nederlanders deelt dat wantrouwen tot op zekere hoogte. Aan de flat earth beweging kun je zien waardoor het wetenschappelijk wereldbeeld onder druk is komen te staan: mensen gaan steeds meer af op hun intuïtie. Op wat ze zien, voelen en ruiken.’

Volgens het dagblad Trouw, dat daarbij verwijst naar een eigen onderzoek, is 0,9 procent van de Nederlanders – zo’n 150 duizend mensen – van mening dat de aarde plat is. Anderhalf procent denkt dat de ware machthebbers op deze planeet ‘hagedisachtige wezens’ zijn. Ruim 5 procent van de Nederlanders denkt dat de Amerikaanse regering in Nevada buitenaardse wezens verborgen houdt.

Zelfbenoemd complotdenker George van Houts, spil van het theatergezelschap De Verleiders, staat niet alleen in zijn opvatting dat de Amerikaanse president John F. Kennedy in 1963 op last van zijn opvolger, Lyndon B. Johnson, is vermoord en dat de aanslagen van 11 september 2001 het werk waren van de Amerikaanse regering – of van machten áchter de Amerikaanse regering.

‘In de digitale echokamer vinden deze opvattingen weerklank’, zegt Aupers. ‘Veel flat earthers ontwaken, zoals zij het zelf noemen, na het zien van een filmpje op YouTube. Veel van die mensen hadden klappen gekregen in het leven, en wilden een verband zien tussen al die nare dingen die ze hadden meegemaakt.

‘Zo ontstaat vaak een ontvankelijkheid voor complottheorieën. En daaraan ontlenen zij ook troost: aanhangers van complottheorieën voelen zich bijzonder. Als minderheid met een missie proberen zij een groot geheim te ontsluieren. Dat is niet per se leuk en evenmin utopisch, maar wel heroïsch. Het verhaal over jouw onbegrepen strijd tegen een overmacht leest als een roman.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden