Achtergrond CDA

De flanken keren terug bij het CDA nu een socialere koers is ingeslagen

Zeven jaar lang leek het alsof het CDA zijn vleugels was verloren, maar het kinderpardon en het asielbeleid hebben het debat in de partij teruggebracht. Dat levert spanningen op, want hoe met een links geluid vooral rechtse kiezers trekken?

Sybrand Buma is de gevierde man in zijn fractie, na de raadsverkiezingen van vorig jaar. Toen was iedereen nog verenigd achter de leider. Beeld Bart Maat/ANP

Voor Geu Neutel (82) was de verruiming van het kinderpardon aanleiding weer lid te worden. Dat wilde hij iedereen ­laten weten. Vorige week plaatste hij een advertentie in de landelijke dagbladen. ‘Ik ben weer lid geworden van het CDA, omdat er hoop gloort.’

Zestien jaar was hij namens het CDA wethouder in Haren. In 2010 zegde hij vanwege de samenwerking met de PVV zijn lidmaatschap op. En nu ziet hij het weer zitten. ‘Dat sprankje hoop wil ik aanblazen. De partij moet terug naar het sociaal-christelijke geluid, zoals in de tijd van Lubbers.’ Hij heeft inmiddels een tweede sprankje ontwaard: mogelijke hulp voor Nederlandse vrouwen en kinderen in kampen in Noord-­Syrië. ‘Daar zie ik toch minister Grapperhaus achter.’

Het CDA is in aanloop naar het congres van zaterdag volop in beweging. Een gecoördineerde actie vanuit de achterban leidde drie weken geleden tot een herziening van het partijstandpunt over het kinderpardon, die vervolgens veel opwinding in de coalitie teweegbracht. Daar blijft het niet bij: de CDA-jongeren bestoken de partijtop zowat dagelijks met voorstellen die naar een meer sociale koers wijzen. De provinciale lijsttrekkers kwamen dinsdag juist met een oproep om in de verduurzaming geen voorhoederol te ambiëren.

Zeven jaar lang, vanaf de dag waarop de kiezer de partij afstrafte voor het ­samenwerken met de PVV, leek het alsof het CDA zijn vleugels was verloren. Die lange traditie van flankbewegingen naar een conservatiever of juist socialer geluid – vaak samenhangend met de bloedgroepen waaruit de partij was ontstaan – leek voorgoed begraven. Iedereen verenigd achter Sybrand Buma, die leiding zou geven aan de lange mars door de woestijn.

Ook als regeringspartij was de discipline tot dusver groot. Buma bleef buiten het kabinet om de eensgezindheid te bewaken. Anderhalf jaar was het CDA de trouwste bondgenoot van de VVD van Rutte.

Handreiking

Toen klonk ineens die roep om verruiming van het kinderpardon. Niet afkomstig uit fractie of partijtop, maar uit dat nog steeds aanzienlijke reservoir aan lokale volksvertegenwoordigers en actieve leden. Na ruggespraak met deskundigen uit eigen gelederen, zoals voormalig minister Ernst Hirsch Ballin, besloot de fractie de stap naar aanpassing van het regeerakkoord te maken. Daar ging veel aarzeling aan vooraf: een verruiming van het kinderpardon was een handreiking naar links, terwijl de potentiële kiezers eerder op rechts te vinden zijn. Maar toch: het was cruciaal de kwestie vóór het partijcongres geregeld te hebben.

‘Mijn beeld is dat onze actie vooral ondersteunend is geweest’, zegt Sandra Wolvekamp, raadslid in Meppel. Zij was het die een app-groep aanmaakte voor CDA’ers die verruiming van het kinderpardon wilden. Zij was het ook die de tekst voor de resoluties schreef waarover zaterdag op het congres wordt gestemd. Dat stemmen is nu een formaliteit. ‘Inhoudelijk is het doel wel bereikt’, oordeelt Wolvekamp.

‘Op deze manier loopt het keurig langs de partijlijn’, vindt ze. ‘We zijn als CDA krachtig lokaal georganiseerd, dat zie je terug.’ Van een bij­sturing van de koers, weg van de boze burger tot wiens spreekbuis Buma zich maakte, wil ze niet weten. ‘We moeten als CDA zorgen voor wie kwetsbaar is, dat is het sociale gezicht van de partij.’ Die partijlijn weegt zwaar bij het CDA, een van de weinige partijen die – nu VVD, PvdA en GroenLinks op bijeenkomsten vaak voor een festivalsfeer kiezen – nog een echte ­ledendemocratie cultiveren.

Naast die partijdemocratie speelden dit keer de kerken een belangrijke rol. Overal in het land bekommeren kerkgangers zich om kinderen van asielzoekers. Een prominente rol had de Haagse Bethelkerk, die kerk­asiel bood aan een Armeens gezin. Vooraanstaande CDA’ers waren aanwezig bij de non-stopdiensten, CDA-dominees waren voorganger. Die ­zagen zich gedwongen het partijstandpunt te overdenken. ‘Wil je met kerkasiel de koers van het CDA beïnvloeden, dan ga je niet ergens in Drenthe zitten’, zegt een prominente CDA’er. ‘Dan kies je voor Den Haag, en voor een gemeente waar CDA’ers kerken.’

De roep om bijstelling van de koers komt van het CDJA, maar ook van geëngageerde leden als Dave Ensberg uit Brabant. Als Surinaamse Nederlander voelde hij zich niet prettig bij de Schoo-lezing van Buma, waarin die stelde dat nieuwkomers de Nederlandse samenleving in verwarring brachten. ‘Maak de boze burger niet te groot’, vindt Ensberg. Hij wil een optimistische partij, die ook op het gebied van duurzaamheid en klimaat een voortrekkersrol speelt, en gebruikt daarbij het beproefde CDA-­argument van het rentmeesterschap: geef de aarde goed door aan een volgende generatie.

46.630

Het ledental van het CDA slinkt. In 1980 telde de partij ruim 150 duizend leden, in 2000 waren dat er 82 duizend en nu ruim 46 duizend. Het CDA is nog wel de grootste partij.

Houdbaarheid van Buma

Een andere basiswaarde is de subsidiariteit: leg verantwoordelijkheden zo laag mogelijk neer. ‘Een echte ­ ledenpartij is van onderaf bij te sturen’, zegt Ensberg, Voor hem betekent dat in de nabije toekomst ook een lijsttrekkersverkiezing, omdat de houdbaarheid van Buma niet oneindig is.

Pieter Jan Dijkman, directeur van het wetenschappelijk instituut van de partij en adviseur van de fractie, verklaart de turbulentie uit regeringsdeelname. ‘Als oppositiepartij dachten we na over het waarom van onze existentie. Dat geeft scherpte. Nu moeten compromissen worden verdedigd, ook binnen eigen gelederen. Je kunt niet meer alleen zeggen: ‘Luister naar de boze burger.’ Je kunt er zelf wat aan doen.’

Perspectief, dat is waar CDA’ers om vragen. Ensberg wil een optimistische partij, Wolvekamp wil een socialer gezicht, Dijkman een politiek ‘die meer is dan crisismanagement’. En allemaal zien ze Rutger Ploum, die zaterdag Ruth Peetoom opvolgt als partijvoorzitter, als de man die daar gestalte aan kan geven. ‘Ik wil de C van Compassie terug’, liet hij al optekenen.

Hans Hillen, CDA-minister in het kabinet dat gedoogsteun van de PVV kreeg, gelooft helemaal niets van die terugkeer van de vleugels. Zoals veel prominente CDA’ers was hij gevraagd de resolutie voor het kinderpardon te steunen. Hij weigerde: ‘Ik heb geen behoefte vanaf de zijlijn mee te sturen.’

De actie beschouwt hij als een incident. ‘Een handige lobby vanuit de vluchtelingen. Maar in de partij overheerst de behoefte om de eenheid te bewaren. Dat blijkt wel: men is niet rollend over de gangen gegaan.’ Hillen wijst op een peiling van Maurice de Hond, die aangaf dat de CDA-aanhang minder tevreden is over het pakket aan maatregelen rond het kinderpardon dan die van de VVD.

Wat hem betreft zijn de dagen van Buma nog lang niet geteld. ‘Buma is een kast van stevig eikenhout. Die kan tegen een stootje, en trekt zich niets aan van de tierelantijntjes van elke dag. Rust te midden van de golven, dat is de lijn waarop je het CDA kunt verenigen.’

Nieuwe partijvoorzitter 

Advocaat Rutger Ploum (54) volgt zaterdag op het CDA-congres  in Amsterdam Ruth Peetoom op als nieuwe partijvoorzitter. Ploum was al partijsecretaris en is sinds zijn 15de actief voor het CDA. Hij wil het CDA ‘weer laten bruisen’, door de partij kenmerken van een beweging te geven. Het voorzitterschap wordt voor hem een parttimebaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden