De financiers van de val van Morsi

De leden van de Egyptische familie Sawiris, eigenaren van het concern OCI, stonden altijd al op gespannen voet met de leiders van hun land. Bij de val van Morsi speelden ze een actieve rol.

Werd de val van de Egyptische president Morsi beraamd in Geleen? Het zou zomaar kunnen. In Geleen staan twee fabrieken van het Egyptische concern Orascom Construction Industries OCI: de kunstmestfabriek en de melaminefabriek die tot 2010 van DSM waren, met 475 werknemers. Ook de officiële zetel van OCI is er gevestigd en het heeft een beursnotering in Amsterdam.


Het zal weinig Nederlanders wat zeggen, OCI, maar in Egypte kent iedereen het. Niet alleen omdat het een van de grootste ondernemingen van het land is, waar 100 duizend Egyptenaren werken, meest in de bouw maar ook in de kunstmestfabrieken en de telecom. Nog bekender is OCI vanwege zijn eigenaren: de familie Sawiris. Vader Onsi stichtte het concern, zijn zoons Nassef, Naguib en Samih hebben elk hun eigen deel in het imperium. Volgens Forbes zijn de vier mannen samen goed voor 12,4 miljard dollar.


De familie is uitgesproken politiek. Niet officieel; de woordvoerder van het bedrijf wil geen enkele politieke vraag beantwoorden. Als koptische en dus christelijke familie waren de Sawirissen altijd een buitenbeentje in Egypte. Vader Onsi lag al overhoop met toenmalig president Nasser, die hem in de jaren zestig al eens een uitreisverbod oplegde van zes jaar.


Onder Sadat was de verhouding goed, maar van Hosni Mubarak hield de familie afstand. Tussen de familie en de eerste wettig gekozen president Mohammed Morsi was echter sprake van regelrechte vijandschap. Dat werd er niet beter op toen OCI begin dit jaar bekendmaakte zijn beursnotering in Caïro te willen beëindigen en in plaats daarvan naar de Amsterdamse beurs te gaan.


Voor Morsi was dat slecht nieuws; de beurs van Caïro stelt al niet zo veel voor en dan vertrekt ook nog de grootste onderneming. Al snel kwam Morsi met zijn tegenzet: de leiding van het bedrijf werd beschuldigd van belastingontwijking. Vader Onsi Sawiris en zijn zoon Nassef, onbetwist de sterke man bij OCI, kregen een uitreisverbod opgelegd. Veel effect had dat niet, want beiden zaten in het buitenland, maar vervelend was het wel.


De beschuldiging van Morsi had te maken met een truc die Sawiris enkele jaren geleden had uitgehaald. Een legale, maar lepe actie. Over de verkoop van beursgenoteerde bedrijven hoefde geen belasting te worden betaald. Dus zette Sawiris zijn betondivisie op de beurs van Caïro, verkocht die enkele weken later aan het Franse Lafarge en omzeilde zo de belasting. Morsi vond dat met terugwerkende kracht een rotstreek. Uiteindelijk troffen de Sawirissen een schikking van een miljard dollar.


De onderlinge liefde werd er niet groter op en dat heeft Morsi geweten. De actie die zijn val inleidde, werd geregisseerd en betaald door Naguib Sawiris. Enkele weken geleden maakte hij bekend dat hij de man was die de Tamarod-beweging had gefinancierd en via zijn kranten en tv-station van een podium had voorzien. Tamarod was de groep die de petitie opstelde om Morsi tot aftreden te dwingen, een petitie die uiteindelijk tot zijn val leidde. Tamarod kon ook gebruik maken van alle kantoren van de liberale partij Vrije Egyptenaren, mede opgericht door Naguib Sawiris. 'Tamarod wist zelf niet eens dat ik het was', kraaide Naguib in The New York Times.


Hij zei ook betrokken te zijn geweest bij het binnenhalen van miljarden dollars na de val van Morsi. Saoedie-Arabië, Koeweit en de Arabische Emiraten kwamen met 12 miljard dollar over de brug, volgens Sawiris nadat hij een lobby bij de betrokken regimes had georganiseerd.


Dat de familie Sawiris potentieel een gevaar was, had Morsi wel gezien. 'Hij bood me het gouverneurschap van Caïro aan', zei Naguib, maar dat weigerde hij, omdat hij voelde dat Morsi hem daarmee wilde afkopen.


Nu Morsi weg is, zegt Naguib Sawiris, 'zullen ik en mijn familie investeren in Egypte als nooit tevoren. Elk nieuw project waarin we kunnen investeren, elke fabriek die we kunnen openen, elk initiatief dat banen voor Egypte oplevert, overal zullen we aan meedoen.' Maar iets concreets noemde hij niet.


Bill Gates hielp OCI met vertrek uit Caïro

Bill Gates heeft 6,3 procent van de aandelen OCI verworven, zo meldde hij vorige week. Al in januari had OCI aangekondigd dat Gates via zijn vennootschap Cascade Investments, samen met enkele andere Amerikaanse beleggers, een miljard dollar zou steken in OCI, maar die investering liep grote vertraging op.


Gates' investering heeft alles te maken met het vertrek van OCI van de beurs in Caïro. OCI had twee soorten aandelen in Caïro genoteerd. De ene soort kon moeiteloos worden omgezet naar aandelen in de Nederlandse OCI NV, gezeteld in Geleen en genoteerd in Amsterdam.


Om de andere aandelen ook om te wisselen voor in Amsterdam genoteerde stukken, moest OCI toestemming krijgen van de Egyptische autoriteiten. Die kwam pas op 25 juni (een paar dagen voor de val van Morsi). Pas op dat moment kon OCI in Amsterdam een bod uitbrengen op alle aandelen die nog in Caïro genoteerd stonden. Ongeveer eenderde van de Egyptische aandeelhouders wilde een Amsterdams aandeel, tweederde wilde cash.


Juist voor die cash was Gates ingeschakeld. Hij kocht (samen met twee andere Amerikaanse beleggers) al die aandelen en wisselde ze in voor Amsterdamse stukken. Die operatie was vorige week ten einde, en dus meldde Gates zijn belang nu pas.


Dat OCI is vertrokken van de beurs van Caïro naar die van Amsterdam, heeft volgens de woordvoerder niets met politiek te maken. 'We wilden uitbreiden naar andere landen, met name Noord-Amerika. De beurs in Caïro is geen goede plek om internationale aandeelhouders en financiers aan te trekken, Amsterdam is dat wel.' OCI koos ook voor Amsterdam omdat het er al die twee voormalige DSM-fabrieken heeft en omdat Nederland 'een van de meest competitieve belastingsystemen in Europa' heeft.


OCI

Omzet 2012 5,5 miljard dollar


Winst 2012 259 miljoen dollar


Van al zijn omzet haalt OCI 42 procent in Europa: 80 procent uit de kunstmest, 20 procent uit de bouw. De bouwactiviteiten zitten vooral in Egypte en Noord-Amerika. In België bezit OCI bouwbedrijf Besix. Het was in België betrokken bij vele projecten die bekend werden omdat ze niet doorgingen, zoals de bouw van een ambassade voor Nederland en België in Congo, de tram in Luik, de renovatie van het voetbalstadion in Gent en een supergevangenis in Haren. In Nederland is Besix alleen bekend omdat het de renovatieplannen voor de Rotterdamse Kuip heeft opgesteld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden