'De film Narnia christelijke agitprop? Doe niet zo hysterisch!'

Frank Furedi is een dekselse knaap. Lekker dwars. Hij kietelt graag de links-liberale elite, waartoe hij zelf natuurlijk ook behoort als hoogleraar sociologie aan de universiteit van Kent met een links-activistisch verleden dat terug gaat tot de jaren zeventig....

Wim Bossema

Nee, hij doelt nu eens niet op de islam, maar op het christendom (hoeweldiezelfde 'liberale elite' natuurlijk ook voorop loopt in de strijd tegenislam, al dan niet fundamentalistisch). Linkse trendsetters inGroot-Brittannië zijn namelijk geschrokken van de film Chronicles ofNarnia: The Lion, The Witch and The Wardrobe. Die film, naar de boeken vanC.S. Lewis, was door de tienjarige zoon van Furedi en diens vriendjesvooral als een nogal saaie vertoning ervaren. Polly Toynbee in het linksedagblad The Guardian zag het iets anders: 'Narnia vertegenwoordigt alleswat het meest te haten valt aan religie.' Dat vindt Furedi hysterisch.

Zijn uitgebreide essay staat op de eigenzinnige Britse discussie-websiteSpiked. Furedi, van wie vorig najaar het boek Politics of Fear: Beyond Leftand Right verscheen, noemt zich een 'seculiere humanist'.

Als je de linkse intelligentsia moet geloven, wordt de westerse wereldbedreigd door militant religieus-rechts, schrijft Furedi, en dat vindt hijerg overdreven. Het geloof krijgt steevast bijvoeglijke naamwoorden als'fundamentalistisch, intolerant, dogmatisch, buitensluitend, irrationeelen rechts' van de 'antireligieuze kruisvaarders', zoals Furedi hen noemt.In zijn ogen zijn het eerder de gelovigen die in de hoek worden gedrukt.Zo zien de regisseur van de Narnia-film en zijn Disney-bazen zichgenoodzaakt te ontkennen dat er een christelijke lading aan de film zit,hoewel die boodschap er volgens Furedi vanaf druipt.

Vanwaar die afkeer, vanwaar die angst, vraagt hij zich af. Zijn antwoordis: de leegte van de liberale politiek, seculier maar zonder aansprekendeboodschap voor de kiezers. De vrees onder de voet te worden gelopen doorde domme massa, opgehitst door irrationele geloofsfanatici. Die angstgetuigt van het enorme dédain van de elite voor de medeburgers, vindt hij.Vroeger was zulke minachting voor de gewone man eigen aan autoritairrechts, nu bezondigt de verlichte elite zich eraan.

Furedi draaft zelf lekker door in zijn woordkeuze: de elite leidt aan'een paranoia voor religieus rechts', de toon van het discours 'krijgt vaakpathologische dimensies', en zo gaat het maar door.

Furedi's betoog is voor een deel ingegeven door een bezoek aan deVerenigde Staten. Onder Bush zou die laatste wereldmacht ook in de greepzijn van griezelige christen-fundamentalisten, maar dat viel Furedi tochreuze mee. De meeste reacties op zijn stuk kreeg hij niet uitGroot-Brittannië, maar van Spiked-lezers uit de VS. 'In welk deel vanAmerika ben je eigenlijk geweest?' is de teneur van veel reacties. Tochzeker niet in het zuiden van de VS, denkt Josh Strike. Dan was de'radicalisering naar een steeds hatelijker, dommer en kortzichtigerreligieus fundamentalisme' van de bevolking hem vast niet ontgaan.

Matthew Edward Burr: 'Ik woon in Texas - geboortegrond van de mega-kerk.Vertel mij niet dat de religieuzen gemarginaliseerd worden. Ze wordenomarmd door elke instelling die er bestaat'. De kern van de angst vanliberale burgers klinkt door in deze woorden: 'Bin Laden en Bush hebbenéén ding gemeen - ze zijn beiden echt, echt religieus.'

Niet iets om luchtige essays over te schrijven, vindt Wendy Leibowitz,want 'het gaat om georganiseerde fundamentalistische groepen die proberenhet onderwijs in de evolutieleer te verwijderen uit onze scholen, met steunvan president Bush'.

Op zijn schampere analyse van de elite krijgt Furedi wel wat kritiek(die term 'liberale elite' is toch eigenlijk gewoon het oude eggheads vindtStrike), maar vooral bijval. De bewering van 'exclusieve seculieren' een'samenhangende morele visie te hebben is belachelijk', vindt Robert Levine.Ze hebben wél een alternatief, schrijft Ted Schrey: patriottisme, en datvindt hij net zo erg als religieuze zekerheden. De 'religie van deprogressieven is de cultus van het Echte Ik', schrijft Andy Hartzellmisprijzend.

De Britse briefschrijvers zijn ambivalenter: echte liberalen staan tochjuist open voor religie, oppert Donald McLintock. Het grote verzet tegenreligie is in Groot-Brittannië misschien ook minder dan in de VS. Deniet-religieuze elite zit er eerder in het defensief. De afgelopen maandenwoedt er de discussie over de plannen van de regering-Blair om religieuzegevoelens te beschermen tegen wat zij ziet als de schreeuwlelijken van devrijheid van meningsuiting. De oppositie en dissidenteLabour-parlementsleden wisten de Wet tegen Raciale en Religieuze Haat begindeze maand af te zwakken, zodat alleen taalgebruik dat werkelijk'bedreigend' is en niet alleen 'krenkend en beledigend' strafbaar wordt.Dat werd gezien als een forse nederlaag voor Blair, maar Spiked-auteur enTimes-columnist Mick Hume wijst er heel terecht op dat nog steeds devrijheid van meningsuiting een fikse klap is toegediend.

Het verzet tegen al te veel consideratie met de religieuzen komt uit dehoek van de televisie. Rowan Atkinson loopt daarbij voorop. Maar ook bijde BBC ziet Furedi anti-religieuze zeloten: hij noemt de documentaire opChannel 4 The Root of All Evil? als voorbeeld van 'de fanatiekeintolerantie van de godsdienstcritici'.

Op Spiked werkt zijn collega Neil Davenport dit uit. Nu het zover isgekomen dat kritiek op een godsdienst een 'haat-misdaad' is, moet je dedocumentaire van Richard Dawkins misschien toejuichen, schrijft hij, maarhelaas bezorgt de ongenuanceerde scheldpartij het atheïstische humanismejuist een slechte naam. Alles is de schuld van de religieuze dogma's, enzo gaat Dawkins helemaal voorbij aan 'het sociale klimaat verantwoordelijkvoor het gure anti-humanisme'.

Kijk toch wat sociologischer naar godsdienst, zoals Durkheim deed, maantDavenport. En dat is een goed advies, net als Furedi's oproep tot meernuance en reliëf ten opzichte van godsdienst. Een sociologische enhistorische kijk is zinvoller dan angstbeelden van een deels geconstrueerdevijand. Angstbeelden voeden de verleiding van autoritaire politiek.

Wim Bossema

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden