De Fietstunnel

De beelden staan nog glashelder op het netvlies. Hoe woedende fietsers kriskras door de onderdoorgang van het Rijksmuseum reden, naar voetgangers schreeuwden en luidkeels hun beklag deden dat ze geen vrije doorgang kregen....

Het bleek een niet te verdragen ingreep volgens de Fietsersbond. Met de actie bereikte de bond waar ze al jarenlang voor had gestreden: het ontwerp werd bijgesteld – met instemming van het Amsterdamse stadsdeel Oud-Zuid, verantwoordelijk voor de bouwvergunning.

Niet dat daarmee alles is gezegd. Minister Plasterk, Rijksmuseumdirecteur Pijbes en Rijksbouwmeester Van der Pol twijfelen inmiddels aan de juistheid van die beslissing. Een consortium, met schrijver Geert Mak, oud-minister Hedy d’Ancona, architect Jo Coenen en oud-Rijksbouwmeester Tjeerd Dijkstra, wil zelfs het liefst alle fietsers weren.

De weerstand was voor stadsdeelvoorzitter Egbert de Vries reden een ander argument voor het behoud van de onderdoorgang voor fietsers te hanteren: dat van de stadspoort. Volgens De Vries is het Rijksmuseum destijds ontworpen als een poortgebouw, en ‘ons zo opgeleverd. Daar moeten we rekening mee houden’. Het is historisch erfgoed en daar moet je niets aan veranderen, wil hij maar zeggen.

Stadspoorten horen bij een stad. In de klassieke tijd, de Middeleeuwen, de Renaissance en de 18de eeuw. Ze maakten deel uit van een volledige ommuring, bedoeld om rare snuiters tegen te houden, belasting te innen, de stad te verdedigen. Dat architect Cuypers, anno 1885, van de gemeente zijn museum als poortgebouw moest ontwerpen, had met de verdediging van de stad of het innen van belasting niets te maken. Het was een puur symbolische geste. De onderdoorgang zorgde voor een visuele verbinding tussen het stadscentrum en de weilanden daarbuiten. Bovendien werd die zichtlijn in de jaren vijftig nog eens verlengd, met de ‘kortste snelweg in Nederland’, een vierbaans klinkerweg over het Museumplein, richting Concertgebouw.

Die situatie bestaat niet meer – dankzij stadsdeel Oud-Zuid. Die keurde in de beginjaren negentig het plan van de Deense tuinarchitect Sven-Ingvar Andersson goed, om de snelweg te vervangen door een kaboutertuin. Weg was de zichtlijn. Weg was de visuele functie van de onderdoorgang van het Rijksmuseum. Weg was het idee van het museum als stadspoort.

Blijft de vraag waarom de deelraad maar blijft geloven in het poortidee van het museum, waarvan ze de functie tien jaar geleden zelf om zeep heeft geholpen.

By the way, zou voorzitter De Vries weten dat je al decennia niet meer vanuit het westen door de Haarlemmerpoort de Amsterdamse binnenstad kan binnenrijden? En dat de Muiderpoort is afgesloten voor alle verkeer, inclusief fietsers?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden