'De fiets is mijn enige project dat spaak liep'

Volgens de Frankfurter Allgemeine heeft 'het gelukkige Leipzig' een 'dikke vis' aan wal getrokken: Riccardo Chailly verlaat in 2004 het Concertgebouworkest, en wordt in 2005 Kapellmeister van het Gewandhausorkest en Generalmusikdirektor van de Opera....

Van onze verslaggever Roland de Beer

De vis in kwestie heeft, pal na Mahlers Tweede Symfonie in het Concertgebouw, eerst andere zaken aan zijn hoofd. Audities horen voor de vacature altviool; een nieuwe tenor voor vrijdag. De voor Puccini's Turandot gecontracteerde hoofdrolfunctionaris heeft afgezegd, daags voor het concert met de nieuw voltooide derde akte. 'Probleempje', zegt Chailly luchtig.

- Wat is dat nu toch ineens - Chailly naar Leipzig.

'Verrassend. Voor mij net zo. Het was een snelle beslissing. Maar ik vind, als dirigent moet je weggaan voor het te laat is. En zolang iets in je binnenste nog zegt: ''wat jammer'', en zolang je omgeving niet zucht van ''eindelijk'', dan ben je op tijd.''

- Kwam dat Gewandhaus nu zomaar uit de lucht vallen?

'Wat niemand meer weet, is dat ik zestien jaar geleden al met ze heb gewerkt. In de Salzburger Festspiele. Uitnodiging van Von Karajan. Het klikte. Sindsdien zijn zijn ze steeds maar blijven vragen of ik niet terug wilde komen. Ik heb altijd nee gezegd, maar toen vonden we een datum. Ik vond ze verrassend goed, toen ik ze eindelijk terugzag in december. Beter dan ik dacht. Hun stijl, hun discipline, hun eigen geluid.'

- Het is een stap terug.

'Dat lijkt het, maar het is niet zo. De reputatie van het Gewandhausorkest klopt niet met wat ze werkelijk kunnen. Dat komt doordat ze zo lang geïsoleerd waren. Ze hebben minder platen en tournees op hun naam dan bijvorbeeld de Staatskapelle Dresden. Maar dat is ook precies de uitdaging. Ik wil ze de uitstraling geven die ze verdienen.'

- Waarom is het niet Dresden geworden, of een van die grote Amerikaanse orkesten die om een chef zitten te springen?

'Er is grote druk op mij gelegd uit Amerika, uit New York, uit Engeland, uit Duitsland. Maar dat heeft allemaal minder appeal voor mij. Ik heb geen zin om bij een toporkest in Amerika een replica te maken van wat ik in Amsterdam heb gedaan. Ik vind het interessanter om een nieuwe weg te ontwikkelen temidden van de vier zogenaamde ''Heilige B's'', Bach, Beethoven, Brahms en Bruckner, van een orkest dat middenin die traditie staat.

'Ik zou er ook nooit op in zijn gegaan als ze het niet hadden gecombineerd met de opera. Ik krijg in Leipzig een mogelijkheid die nergens anders bestaat. Op drie fronten: de concertzaal, het grote operahuis daar aan de overkant, en de Thomaskirche, waar de Gewandhausmusici iedere week Bach spelen. Dat kan allemaal, met 185 musici. In Dresden spelen ze mooie concerten, maar in veel smallere concertseizoenen. Vanwege de opera.'

- Over Bach gesproken. Waarom heeft u uw komende Matthäus laten schieten? Heeft het u teleurgesteld dat er musici zijn in het Concertgebouworkest die uw Matthäus niet waarderen?

'Dat is zwaar overtrokken. Het gaat om een minderheid, en verschillende opinies heb je altijd in een orkest. Die waren er ook over mijn Beethoven en over mijn Mahler. Ik vind dat normaal. Het Concertgebouworkest is een orkest dat zich uitspreekt. Heel goed. Dat ik Herreweghe heb gevraagd om de Passie over te nemen, heeft als enige reden dat mijn agenda te zwaar overladen is.'

- Heeft het u geërgerd dat het orkestbestuur uw contract in Amsterdam slechts wilde verlengen tot 2006, in plaats van uw jubileumjaar 2008?

'Dat voorstel stond nog helemaal open voor discussie.'

- Was u tevreden met uw salaris?

'Geld is belangrijk. Maar alleen in relatie met artistieke power. Als ik niet opgewonden word van een artistiek voorstel, dan zegt geld mij niets. Als geld de doorslaggevende reden was om weg te gaan, dan had ik allang in een andere Duitse stad gezeten, waar ik als chef ben gevraagd.'

- In München.

'Zou kunnen. Maar dat heb ik niet gezegd.'

- Hoe is het met de directie van het Concertgebouworkest?

'Daar heeft sinds de dood van algemeen directeur Van Royen een hoop rotatie in gezeten. Dat heeft mijn leven in Amsterdam er niet makkelijker op gemaakt. Ik heb zelden mogen rekenen op een solide continuïteit in de directie. Een van de redenen waarom Leipzig zo interessant is, is dat daar twee intendanten zijn, een voor de opera en een voor het orkest, die allebei buitengewoon creatief en uitdagend te werk gaan, en van discussie houden over artistieke voorstellen.'

- In een Engels tijdschrift zou u directeur Loot hebben getypeerd als provinciaals.

'Dat bestrijd ik. Zo zou ik me nooit uitdrukken. Ik ben goed met de directie, en dat wil ik graag zo houden. Je moet het zo zien: Jan Willem Loot is de laatste in een rij van zes of zeven leiders, financiële en artistieke, van wisselend kaliber. Dat heeft me veertien jaar lang veel energie gekost. In Duitsland heb je een directeur, en de artistiek leider, dat is de dirigent.

'Maar in Amsterdam heb ik in wezen al mijn wensen kunnen uitvoeren. Zelfs heel dure, zoals Stravinsky's Oedipus Rex. Als ik in 2004 weg ga, zal ik het gevoel hebben dat ik al mijn artistieke wensen heb vervuld. De cirkel is gesloten. Dus aan dat soort problemen ligt het niet. Echt, ik voel mezelf ook wat überrascht.'

- Uw Duits klinkt al behoorlijk.

'Terwijl mijn Nederlands net een beetje op iets begon te lijken.'

- In de Opera van Leipzig belandt u midden in een ensceneringscultuur waar u geen vriend van bent: het 'regisseurstheater'. U was niet blij met de enscenering van uw Amsterdamse Aida door Klaus Michael Grüber.

'Dat is precies mijn uitdaging, kijken hoe ik met de ''Duitse dramaturgische benadering'' kan omgaan. Dus als jullie straks horen van een fantastische clash van Chailly in Leipzig, dan weet je waar het door komt, haha. Het wordt een nieuw hoofdstuk in mijn leven, me integreren in een cultuur van ongelooflijk gecalculeerde regies. Ik kan alleen maar zeggen dat de plannen van Nikolaus Lehnhof met Puccini's Turandot in Amsterdam me geweldig aanspreken. Dus er is hoop.'

- De jaren van het Grote Artistieke Oogsten in Amsterdam, gaan die de mist in?

'De mogelijkheid om terug te komen als gastdirigent staat wijd open. Ook van mijn kant.'

- Heeft u een managent, of bent u nog steeds uw eigen manager?

'Als ik een manager had, zou ik er niet in een maand zijn uitgekomen met Leipzig.'

- Hoe is het met de fiets die u in 1986 wilde kopen?

'Dat is het enige project in Amsterdam dat ik niet heb kunnen realiseren.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden