De fiets hoort er bijna bij in New York

Het cowboygevoel van de fietser in New York verdwijnt nu er zesduizend leenfietsen zijn losgelaten. De mooiste ritjes in de stadsjungle.

Maagdelijk staan de blauwe fietsen klaar voor een testrit. Het ontwerp is wat New York vereist: eenvoudig en solide, drie versnellingen en dikke banden. Het zadel kan ook voor de lange fietser hoog genoeg, maar is ook onbeweeglijk verankerd tegen diefstal.


Ons groepje heeft zich verzameld op de Navy Yard aan het water in Brooklyn, een voormalig industrieterrein dat de New Yorker zonder doodswens tot voor kort mijdde na zonsondergang. Het is inmiddels een modern bedrijfspark met fietsrekken. Passend voor de presentatie van de langverwachte CitiBikes.


Zegsvrouw Dani Simons wil uitleggen hoe het nieuwe huurfietssysteem werkt: makkelijk, met een creditcard. En waar de gebruiker voor moet oppassen: voetgangers, rode lichten. Maar vrachtwagens zijn aan het lossen en laden, en Simons is onverstaanbaar. Ook wanneer we de glanzende rijwielen uitproberen, trekken de stoïcijnse truckchauffeurs zich niets aan van de zwerm tweewielers. Een chaotische dans van reporters-te-fiets en parkerende vrachtwagens volgt op de keien.


'Pas op', roept Simons. 'Niet te ver weg gaan.'


CitiBike New York is het grootste leenfiets-programma in de VS: sinds vorige week zijn zesduizend blauwe fietsen losgelaten in de stadsdelen Manhattan en Brooklyn. Het moet de doorbraak van de fiets worden. 'Kracht in getallen', is de filosofie; met hoe meer we zijn, hoe groter de kans dat de fiets eindelijk een gerespecteerd onderdeel van het straatbeeld wordt. Maar die eerste test in de Navy Yard illustreert dat het voor New York een spannend moment is. Is dit verantwoord in de rusteloze stad vol razend verkeer?


Op 330 locaties staan 'docking stations': stallingen waar elke fiets simpel uitgehaald en ingezet kan worden. Inwoners betalen 73 euro voor een jaarabonnement en kunnen onbeperkt tot drie kwartier rijden. Wil je als bezoeker een dag- of weekpas, dan is alleen een creditcard nodig. Voor 7,65 euro per dag kun je ongelimiteerd ritjes van een half uur maken; een weekpas kost 19,25 euro. Hou wel in de gaten dat er een boete van 770 euro wacht als de fiets niet tijdig terugkomt.


De regio waar CitiBike is gelanceerd, is redelijk compact. In 30 of 45 minuten rijd je zo van Williamsburg naar Wall Street, van Union Square naar Times Square. Daarvoor is CitiBike ook bedoeld, zegt woordvoerster Simons. 'Wie rustig de groene stroken langs het water wil verkennen, kan beter een gewone fiets huren.'


Maar de bezoeker van New York kan wel degelijk meedoen. Neem metrolijn A, C, F, 2, 3, 4 of 5 van Manhattan naar Brooklyn. Vind een stalling via de website citibikenyc.com/stations of de prima CitiBike-app. Pak een fiets en verken Brooklyn, of ga een van de imposante bruggen over, terug naar Manhattan.


In Chinatown of de West Village zijn tal van stallingen. Vol? Check in bij de automaat en je krijgt een kwartier extra tijd om een andere stalling te bereiken. Met een nieuwe fiets kun je naar de volgende stalling. Zo kun je de hele dag rondrijden. Het werkt soepel en het is op korte afstanden goedkoper én sneller dan de metro of een taxi. Door vast en zeker te verdwalen, ontdek je onverwachte straten en stegen. Die zijn trouwens veilig; laat niemand je vertellen dat er in de CitiBike-regio nog altijd no-go-areas zijn.


Met zijn fietswinkel Rolling Orange in Brooklyn wil Marc van der Aart (49) graag bijdragen aan de fietsvriendelijkheid. De Haarlemmer verkoopt en verhuurt Nederlandse rijwielen. Net als andere fietshandelaren in New York vindt hij het een groots initiatief. 'Hoe meer fietsen op de weg, hoe meer mensen zich bewust worden van de fiets als alternatief', zegt Van der Aart, nadat hij een ritje heeft gemaakt op de 'one size fits all'-huurfiets. Veel van zijn klanten stappen voor het eerst sinds hun kleutertijd weer op de fiets. Ze zijn nerveus. Van der Aart stelt ze gerust en verkoopt ze graag een helm, die in New York niet verplicht is voor volwassen.


'CitiBike leidt in het begin misschien tot meer ongelukken', vermoedt hij. 'Maar op termijn zal iedereen wennen.'


De gewenning is al jaren aan het toenemen. In de jaren negentig was fietsen iets voor excentriekelingen. Voorrang gaven auto's zelden, taxi's gingen zonder waarschuwing op de rem en wandelaars staken gedachtenloos over. Een opwindend videospel in de stadsjungle: handen op de remmen en bidden.


Dat pioniersgevoel leverde afgelopen jaren allerlei boekjes op, zoals de Overlevingsgids voor de stadsfietser, met op het omslag een fietser die frontaal op een auto botst. Positiever en praktischer is Ride with me NYC, de geïllustreerde gids van Roos Stallinga, schrijfster en kunstenares uit Amsterdam. De zelfbenoemde Bike Princess komt vaak in New York, kent de fietscultuur en is blij met CitiBike. 'Zo wordt fietsen legitiem', zegt Stallinga (35). Op haar trouwe racefiets genoot zij soms van het 'cowboygevoel', als eenzame fietser in Manhattan. 'Maar ik vind het goed dat het nu echt als vervoermiddel wordt gezien.'


De stedelingen zijn volgens haar - met een zetje in de rug van de gemeente (en sponsor CitiBank) - bij een omslagpunt in hun denken aanbeland; fietsen wordt gewoon. Dat blijkt ook uit de cijfers. Sinds het aantreden van burgemeester Michael Bloomberg in 2002 stijgen de aantallen fietsers en fietswinkels.


Soms is er verzet; tegen hufters die stoplichten en eenrichtingsborden negeren, tegen nieuwe fietsstroken die ten koste gaan van parkeerplaatsen. Inmiddels zijn er afgescheiden paden, vaak met eigen stoplichten, zodat ware fietscorridors zijn ontstaan. Dat levert weer nieuwe problemen op. Zoals botsingen tussen fietsers en fietsfilevorming in de spits op Bergen Street in Brooklyn en 8th Avenue in Manhattan. Bemoedigend is dat het aantal witte gedenkfietsen - de ghost bikes op plaatsen waar iemand is doodgereden - niet mee stijgt, met het fietsgebruik.


Andere steden in de VS kennen al langer fietsprogramma's, het systeem in Parijs is veel groter, en de kostbare 'fietssnelwegen' die Londen voor ogen heeft, zouden ondenkbaar zijn in New York. Die stad doet het op zijn eigen manier; met een traditioneel pragmatische, commerciële en ad-hocaanpak.


Het fietspadennetwerk is zodoende een lappendeken en soms een hindernisbaan, wanneer een pad doodloopt in een stoep of snelweg. Gemeenschapsgeld voor leenfietsen zou omstreden zijn; dus werd een sponsor met diepe zakken gevonden. Om praktische redenen zijn de Bronx, Staten Island, Queens en zuidelijk Brooklyn genegeerd, hoewel uitbreiding wel wordt beoogd. Politiek betrokken, sportieve New Yorkers met geld - de doelgroep - wonen nu eenmaal in Manhattan en in het noorden van Brooklyn. Dus daar begint CitiBike.


De blogger Alexander Nazaryan meldt dat er al een positief gemeenschapsgevoel rond de CitiBikes hangt. Toen hij vorige week door de gewilde buurt Fort Greene in Brooklyn reed, staken twee toekijkende mensen spontaan hun duim op. 'Dat zijn twee keer zo veel opgestoken duimen', aldus Nazaryan, 'dan de gemiddelde New Yorker in zijn hele leven krijgt.'


WESTSIDE MANHATTAN

Aan de East River snijdt de FDR-snelweg de toegang tot het water af. Maar de westkant is de afgelopen jaren opengelegd. Aan de groene waterkant aan de Hudson River is het goed lopen en fietsen. Van zuidelijk Battery Park tot in Harlem: zonder stoplichten en auto's kun je uitwaaien op de Greenway. Er zijn drinkwaterkraantjes, WCs, groene pieren; een topbestemming voor kinderen en honden, hardlopers en fietsers.


CENTRAL PARK

Een rondje Central Park is 10 kilometer; kan net in het maximale half uur op een CitiBike. Maar niet iedereen wil doortrappen op zo'n zware tweewieler. Een alternatief: erheen fietsen, parkeren aan het park, sandwich mee en wandelen. Het beroemde park is schoon en veilig. Als wandelaar en fietser moet je oppassen voor de massa's hardlopers. Maar de secuur onderhouden paden en velden zijn de moeite waard.


WILLIAMSBURG

De westelijke rand van Brooklyn kent sinds kort een kilometers lang fietspad. Begin in Dumbo en ga noordwaarts. Je passeert de Navy Yard, een cool bedrijvenpark. Dan links aanhouden en na de Williamsburg Bridge liggen aan het water nieuwe cafés en restaurants, sportvelden en een boerenmarkt. Rechts is Williamsburg: de hippe wijk vol wijnbars en winkels die prat gaan op de etiketten 'lokaal' en 'ambachtelijk'.


BROOKLYN BRIDGE PARK

De westelijke wijken van Brooklyn zijn sowieso een bezoek waard: Brooklyn Heights, Cobble Hill, Carroll Gardens. Prima te doen met de fiets. Bovendien grenzen ze aan een nieuw park bij het water. Brooklyn Bridge Park is nog niet af, maar wel toegankelijk. De paden en sportvelden zijn voorzien van bankjes en grasvelden; perfect voor een meegebrachte picknick. Het uitzicht op Manhattan en de Brooklyn Bridge blijft adembenemend.


PROSPECT PARK

Op een CitiBike kan het net: vanaf de Brooklyn Bridge omhoog door de wijk Park Slope (parkheuvel) naar Prospect Park. Het is er even mooi als Central Park, maar stiller. In de yuppiewijk Park Slope zijn 'gezonde' winkels en restaurants te vinden. Fiets je toch door dit deel van Brooklyn, pik dan het nieuwe Barclay Center mee, een bijzondere sport- en muziekarena aan Flatbush en Atlantic Avenue.


MOSKOU, MONDJESMAAT

Alle ogen zijn gericht op de langverwachte CitiBikes in New York, maar ook de Russische hoofdstad Moskou heeft sinds kort een eigen huurfietsensysteem. Toegegeven, het zijn slechts 220 felrode fietsen en de Moskouse wegen blijven levensgevaarlijk als je niet in een auto zit. Maar liefhebbers van de fiets zijn verheugd dat er toch eindelijk meer ruimte komt voor tweewielers. Betaal- en huurwijze van de Moskouse leenfietsen is vrijwel identiek aan de CitiBikes in New York. Hou er wel rekening mee dat fietsen in Moskou al na 31 oktober sterk wordt afgeraden vanwege sneeuw en ijs.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden