De feestelijke thuiskomst van vijf gestolen schilderijen

Het Westfries Museum viert het met een presentatie over gestolen kunst en antiek

De terugkeer van vijf gestolen werken wordt gevierd met een presentatie over verduisterde kunst en antiek in het Westfries Museum. De meeste kunstdieven ontlopen hun straf, aldus museumdirecteur Ad Geerdink.

Floris van Schooten, Keukenstuk.

Het is iets meer dan een jaar geleden dat directeur Ad Geerdink van het Westfries Museum naar Oekraïne reisde om vijf schilderijen terug te halen. Een feestelijk, maar ook spannend moment. De doeken waren in een januarinacht in 2005 uit het museum gestolen, met negentien andere schilderijen en zeventig stuks zilverwerk. Als je de doeken oprolt past die hele buit in een witte bestelauto, was later op camerabeelden te zien. Geerdink herinnert zich het moment suprême op de Nederlandse ambassade in Kiev levendig: 'Bij het uitpakken bouwde de hoop zich op.' Daarna schrok hij, nogal. Deze 17de-eeuwse schilderijen waren beschadigd, opgerold 'op de verkeerde manier met de verf naar binnen'. Een schilderij viel zelfs in stukken uit elkaar. 'Er zat een vieze bedsprei omheen, vol vlekken.'

Geerdink: 'De restaurator zei meteen: 'Dit komt goed.' Maar hij heeft er slapeloze nachten van gehad.'

'Het hart van de collectie'

Het kwam inderdaad goed, zo is te zien nu de vijf schilderijen weer in het museum hangen. Restaurator Ronald de Jager moest een van de doeken dagenlang op een speciale vacuümtafel vastbinden om het weer plat te krijgen. Scheuren moesten hersteld en De Jager werkte de afgebladderde verf bij.

Het museum was in 2005 beroofd van 'het hart van de collectie', legt Geerdink uit. Stukjes van dat uiteengerukte hart zwerven nu nog steeds in verkeerde kringen rond (zie kader). De feestelijke thuiskomst van de vijf schilderijen viert het Westfries Museum met een presentatie over gestolen kunst en antiek. Het museum bracht meer dan veertig teruggevonden stukken en evenzoveel verhalen bijeen.

Floris van Schooten, Keukenstuk, na terugkeer, uitgerold. rechts: het werk na restauratie.

Sterke verhalen

Sterke verhalen zijn dat meestal. Wat te denken van de miljarden jaren oude meteoriet die naast een tennisbaan werd teruggevonden? Of de dieven die uit waren op naaimachines maar per ongeluk een busje vol antiek stalen? Grote overeenkomst in die verhalen, ze eindigen vaak met 'de dader is niet gepakt'. En dan betreft dit nog de gevallen waarin het gemiste stuk werd teruggevonden. In ruim tweederde van de gevallen ontbreekt na de kunst- en antiekdiefstal elk spoor van dader én buit.

Volgens Geerdink moet in Nederland meer aandacht komen voor deze diefstallen: 'We willen laten zien dat dit een ernstige vorm is van criminaliteit. Het heeft niks te maken met Robin Hood-achtige figuren of gentlemeninbrekers.' Elk jaar zijn er in Nederland een kleine duizend kunst- en antiekdiefstallen. Vaak weten particulieren niet goed wat ze in huis hebben, daarom zijn zij in deze tentoonstelling ondervertegenwoordigd, het maakt het opsporen knap lastig. Wat Geerdink hoopt dat mensen iets leren van de tentoonstelling: 'Registreer kunstvoorwerpen zorgvuldig en maak er foto's van.'

Kunstroofexpert

Op 9 januari 2005 ging een dief na sluitingstijd op plundertocht door het Westfries Museum. 24 schilderijen en 70 stukken zilver nam hij mee. Eind 2015 dook een aantal van de werken op in Oekraïne, uitlevering van het werk liet op zich wachten. Het Westfries Museum zocht de publiciteit. Kunstroofexpert Arthur Brand speelde een belangrijke rol in het speurwerk. Vijf schilderijen keerden terug, die ondergingen grondige restauratie. Een crowdfundingactie leverde 85 duizend euro op.

In een museum is die registratie vaak goed op orde. Toch is heeft het Westfries Museum nu pas een heel klein deel van de gestolen stukken terug. Waar het gestolen zilverwerk zich bevindt, is niet duidelijk. De overige negentien schilderijen zijn volgens Oekraïense media in dat land, vermoedelijk zelfs in appartementen van corrupte politiebeamten. 'Het verhaal is nog lang niet af', zegt museumdirecteur Ad Geerdink.

Roofgoed, kunstdiefstal in Nederland, Westfries Museum, Hoorn, t/m 12/2/.


Drie opvallende stukken uit de tentoonstelling

Vrouw wereld door Jacob Waben, 1622.
Januari 2005 gestolen uit het Westfries Museum

'Toen we dit schilderij nog niet terughadden, zeiden we wel eens: 'Hopelijk brengt de voorstelling de eigenaar tot inkeer', vertelt Ad Geerdink. De Hoornse schilder Jacob Waben schilderde deze allegorie over ijdelheid en hebzucht. Het schilderij hing samen met De terugkeer van Jefta (in 1625 door Waben geschilderd) in een appartement in Oekraïne.

Foto Westfries Museum / Ronald de Jager

Arjans eerste slofjes door Henk Helmantel, 1978.
Februari 2000 gestolen uit de woning van de kunstenaar.

In een februarinacht werden Henk Helmantel en zijn vrouw bestolen: 37 schilderijen, twee bronzen beeldjes en twee antieke kannen werden meegenomen. De waarde werd geschat op omgerend 680 duizend euro. Nog hetzelfde jaar werden de stukken gevonden, de dief en de afperser werden gearresteerd en werden veroordeeld tot een celstraf.

Foto Museum Helmantel

Minerva door Jan Havermans, 1929.
1985 gestolen voor het Hilton Hotel in Amsterdam.

Dit bronzen beeld van Minerva stond voor het Amsterdamse Hilton Hotel tot het in 1985 werd gestolen. In 2007 kocht een kunstverzamelaar het stuk in een Amsterdamse kunsthandel. Die verzamelaar kreeg argwaan en nam contact op met kunstexperts. Nu heeft hij het beeld geschonken aan Stichting Art-Zuid.

Foto Westfries Museum / Marcel Rob

Meer over