De fascinerendste tweekamp aller tijden

Fischers naam hoorde ik in 1965 voor het eerst bij een jeugdtoernooi. De sterkste deelnemer, voor wiens theoriekennis wij kneuzen heilig ontzag hadden, legde ons uit dat het Koningsgambiet, toevallig mijn favoriete opening, was weerlegd: ‘Fischer heeft bewezen dat wit na 1....

Gert Ligterink

Het klonk zo overtuigend dat ik me sindsdien nooit meer aan het Koningsgambiet heb gewaagd. Fischer was toegetreden tot de allerhoogste autoriteiten, die je beter niet kon negeren. Toch bleef Tal mijn favoriete speler en meende ik zeker te weten dat Fischer geen kans zou hebben tegen de reuzen Spassky en Petrosian.

Die laatste speculatie werd onbetekenend, toen Fischer in 1967 wegliep uit het interzonale toernooi in Sousse, waarin hij met de geweldige score van 8,5 uit 10 aan de leiding ging.

Hoe boos en verdrietig iedereen ook was, het was duidelijk dat Fischer nooit om de wereldtitel zou spelen. Toen hij in 1969 aan geen enkel toernooi deelnam, verdween hij zelfs helemaal uit beeld.

In My Great Predecessors schrijft Kasparov dat Fischers lot een heel andere wending zou hebben genomen als hij in het voorjaar van 1970 niet een onkarakteristiek inschikkelijk moment had gehad.

Tot ieders verbazing ging Fischer ermee akkoord achter Larsen plaats te nemen aan het tweede bord van het team van de Rest van de Wereld, dat het in Belgrado opnam tegen de Sovjet-Unie. Als hij beledigd was weggelopen, zou niemand vreemd hebben opgekeken.

De minimatch die Fischer in Belgrado met 3-1 van Petrosian won, was de inleiding tot zijn drie onvergetelijke jaren, waarin hij vrijwel onverslaanbaar was. Natuurlijk was de match tegen Spassky in Reykjavik het sportieve hoogtepunt, al ben ik het van harte eens met Jan Timman, die onlangs vertelde dat de finale van het kandidatentoernooi tegen (opnieuw) Petrosian nog meer indruk op hem had gemaakt.

Die in het najaar van 1971 in Buenos Aires gespeelde tweekamp staat ook in mijn geheugen gegrift als de fascinerendste die ik ooit volgde. Slapen deed ik overdag, nadat de laatste partij was nagespeeld uit de ’s ochtends om vijf uur gejatte krant uit de dichtgebonden stapel voor de stationskiosk. Gruwelijk was de spanning. Nadat Fischer de eerste en Petrosjan de tweede partij had gewonnen, gebeurde het volgende:

Zie diagram 1

Zo stond het in de derde matchpartij Fischer - Petrosian na de 29ste zet van zwart. Wit is er slecht aan toe. Hij heeft geen aanval, zodat zwarts pionnenmeerderheid op de damevleugel de doorslag zou moeten geven.

30. De2 De5 31. Dh5 Df6 32. De2 Te5 33. Dh5 Td5??

Na 33 * b5! zou Fischer waarschijnlijk zijn tweede achtereenvolgende nederlaag hebben geleden, maar nu wendde hij zich tot de arbiter met een remiseclaim. Na 34. De2 ontstaat voor de derde maal dezelfde stelling.

Het was het begin van Petrosians ineenstorting. Na een korte remise in de vierde partij verzuimde hij een goede kans in de vijfde, waarna Fischer het heft in handen nam door vier partijen op rij te winnen. Diepe indruk maakte de volgende demonstratie van schitterende techniek:

Fischer - Petrosian

Zevende matchpartij 1971

1. e4 c5 2. Pf3 e6 3. d4 cxd4 4. Pxd4 a6 5. Ld3 Pc6 6. Pxc6 bxc6 7. 0–0 d5 8. c4 Pf6 9. cxd5 cxd5 10. exd5 exd5 11. Pc3 Le7 12. Da4+!

Sterker dan het uit de praktijk bekende 12. Le3.

12 *Dd7

Ook na 12 * Ld7 13. Dc2 0-0 14. Le3 staat wit beter.

13. Te1! Dxa4 14. Pxa4 Le6 15. Le3 0–0 16. Lc5 Tfe8 17. Lxe7 Txe7 18. b4 Kf8 19. Pc5 Lc8 20. f3 Tea7

Taaier is 20 * Pd7 21. Tec1!

21. Te5 Ld7

Zie diagram 2

22. Pxd7+!

Ik vermoed dat weinig spelers aan deze ruil zouden hebben gedacht. Maar Fischer krijgt gelijk. Overtuigend toont hij aan dat wits overgebleven loper het zwarte paard ruim de baas is.

22 *Txd7 23. Tc1 Td6 24. Tc7 Pd7 25. Te2 g6 26. Kf2 h5 27. f4 h4 28. Kf3 f5 29. Ke3 d4+ 30. Kd2 Pb6 31. Tee7 Pd5 32. Tf7+ Ke8 33. Tb7 Pxb4

Verliest op slag. Maar ook na 33 * Tb6 34. Txb6 Pxb6 35. Tg7 zou zwart zich niet hebben gered.

34. Lc4

Zwart geeft op.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden