'De evolutie van de loonstrook: anno 2012 onbegrijpelijk'

Begrijp jij je loonstrookje nog? Het verbaast Dik van Leeuwerden niets dat veel mensen er geen touw meer aan vast kunnen knopen. Hij vertelt over de ontwikkelingen van salaris en loonstroken door de jaren heen.

© ANP

Regelmatig word ik gevraagd of de loonstrook nog wel te begrijpen is. Ik kan mijn eigen loonstrook gelukkig nog begrijpen. Ook de loonstrook van mijn vrouw en van mijn twee zonen met een bijbaantje begrijp ik. Het zou ook gek zijn als ik, als Manager Kenniscentrum van een van de grootste HR- en salarisdienstverleners van Nederland, dat niet zou kunnen. Maar daar houdt het in ons gezin wel bij op: mijn vrouw en mijn zonen snappen er weinig van. En dat is niet zo vreemd.

Jip en Janneke taal
Bij de ontvanger van de loonstrook is toch wel enige kennis nodig om hieruit iets wijzer te worden. Het verschil tussen nettoloon en brutoloon is tot daar aan toe, maar om het echt te begrijpen is enige kennis van de cao of je eigen arbeidsovereenkomst, maar ook van het ingewikkelde (fiscale) stelsel wat we in Nederland hebben, een vereiste. Veel voetballiefhebbers weten wat een 'voordeelregel' is, maar wat het op de loonstrook precies betekent, is vaak niet bekend. Leg dat als salarisadministrateur maar eens uit in 'Jip en Janneke taal'. Vaak komen we niet veel verder dan dat het door de computer wordt berekend en het 'dus wel goed zal zijn'.

Hoe heeft het zo ver kunnen komen? Waarom is een eenvoudig concept, wat eigenlijk niet meer of minder is dan eenvoudige ruilhandel - jij werkt voor mij en ik geef je er iets voor terug - zo ingewikkeld geworden?

Vroeger
Salaris betekent letterlijk 'zoutrantsoen'. Romeinse soldaten ontvingen een zoutrantsoen voor hun diensten in het Romeinse leger. Ook op andere gebieden werd de ruilhandel de basis van de loonadministratie. Arbeiders werkten in een agrarisch bedrijf en in ruil voor hun arbeid kregen zij producten, waarmee ze in hun levensonderhoud konden voorzien. In plaats van zout en producten werd geld later het ruilmiddel voor de arbeid. Een nieuwe ontwikkeling deed zich voor toen op enig moment de overheid over de verworven inkomsten belasting ging heffen. Werknemers kwamen eens per week bij hun werkgever en ontvingen hun loon in geld in een loonzakje. Het loonzakje was tot zeker midden jaren zestig van de vorige eeuw nog heel gebruikelijk. Ik weet mij zelfs nog te herinneren dat mijn vader zijn loonzakje iedere week trouw bij mijn moeder inleverde. Al in die tijd werd er een specificatie bijgesloten. Een loonstrookje, maar dan in de vorm van een dun reepje papier met daarop handgeschreven bedragen.

In de loop van de jaren zestig en zeventig deed ook binnen de salarisadministratie de automatisering zijn intrede. Berekeningen hoefden niet meer handmatig te worden gedaan en loonstrookjes werden salarisspecificaties, geprint door een computer. Tegenwoordig zijn we al een stap verder en ontvangen veel werknemers hun loonstrook zelfs digitaal. Het is zelfs mogelijk via je mobiele telefoon je loonstrook te raadplegen. De informatie is altijd en overal op te vragen. Maar is die informatie ook begrijpelijker voor de werknemer? Ik betwijfel het.

Het wordt eenvoudiger
Mede door de terugtrekkende beweging van de overheid op het gebied van sociale zekerheid, sluiten werkgevers en/of werknemers al dan niet collectief aanvullende verzekeringen. Maar weet je de strekking van een WIA-gat of ANW-hiaat verzekering? Of wat dacht je van een excedentenregeling in je pensioenregeling? Ook de fiscale regelgeving blijft ingewikkeld. Weet je hoe het zit met de arbeidskorting en de afbouwregeling die daarin is opgenomen? Dit soort termen roept doorgaans nog meer vragen op.

Per 1 januari 2013 wordt volgens de Overheid alles een stuk eenvoudiger. Op dat moment treedt de langverwachte Wet Uniformering Loonbegrip in werking. Inderdaad een stap in de goede richting, maar gaan werknemers de strook dan wel begrijpen? Het is een vraag waar ook ik het antwoord schuldig moet blijven. Gelukkig kan ik binnen mijn gezin nog steeds minimaal een keer per maand mijn toegevoegde waarde bewijzen als ik kan verklaren dat wat op de loonstrook van mijn vrouw en kinderen staat ook juist is, en ze dus het nettoloon inderdaad kunnen ruilen tegen allerlei andere nuttige zaken.

Dik van Leeuwerden is Manager van het Kenniscentrum Wet- en regelgeving bij ADP Nederland B.V.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden