De Europese verkiezingen: hoe werkt het nou eigenlijk?

Een stem voor het CDA is ook een stem voor Forza Italia, de partij van Berlusconi. En een stem op een nieuwe EU-chef. Hoe werkt het precies?

PVV-leider Geert Wilders met Marcel de Graaff, lijsttrekker van de partij voor het Europees Parlement. Beeld anp

Wie vandaag zijn stem uitbrengt op een Nederlandse kandidaat voor het Europees Parlement, brengt in één moeite nog twee stemmen uit: op een Europese fractie én op een kandidaat-voorzitter van de Europese Commissie, het 'dagelijks bestuur' van de EU.

Stel, u stemt op CDA-lijsttrekker Esther de Lange. U steunt dan ook de Europese Volkspartij, met daarin de partij van de Italiaanse oud-premier Silvio Berlusconi, en de Luxemburgse ex-premier Jean-Claude Juncker.

Dat zit zo. Alle nationale partijen gaan op in Europese blokken met min of meer gelijkgestemden, om samen een vuist te kunnen maken. Die blokken hebben voor het eerst kandidaten naar voren geschoven voor de opvolging van Commissie-voorzitter José Manuel Barroso.

Binnen de EVP, een bont gezelschap van conservatieven en christen-democraten, werkte het CDA ongemakkelijk samen met Forza Italia van Berlusconi. Het CDA spreekt schande van 's mans anti-Europese uitspraken, maar wil zijn partij niet uit de EVP zetten. Italiaanse kiezers kunnen van de EVP (weer) de grootste partij maken.

De CDA-kiezer brengt indirect ook een stem uit op de Juncker. Hij is namens de EVP kandidaat-voorzitter voor de Europese Commissie.

Spitzenkandidat
Ook andere partijen schoven een zogeheten Spitzenkandidat naar voren. De Partij van de Europese Sociaal-democraten (PES) koos de huidige voorzitter van het Europees Parlement, de Duitser Martin Schulz. Het liberale blok heeft de Belg Guy Verhofstadt naar voren geschoven, maar die wordt weinig kans toegedicht.

Het staat allerminst vast dat Juncker of Schulz voorzitter van de Europese Commissie wordt. 'De kandidaat moet een meerderheid in het parlement hebben. Dat is de eerste hobbel. Zelfs een 'grote coalitie' heeft geen comfortabele meerderheid. En dan kan Schulz, die in zijn 'eigen' parlement niet alleen medestanders heeft, noodzakelijke steun missen - zelfs als de sociaal-democraten winnen', zegt Europakenner Adriaan Schout van het instituut Clingendael.

Als het parlement erin slaagt een eigen kandidaat te presenteren, volgt de tweede hobbel. Dan is het machtigste orgaan van de EU aan zet, de Europese Raad van staatshoofden en regeringsleiders. Sinds het parlement meer zeggenschap kreeg via het Verdrag van Lissabon, dat eind 2009 in werking trad, moet de Europese Raad nadrukkelijk rekening houden met de verkiezingsuitslag. Van ganser harte zal het niet gaan.

Stemt u vandaag op Esther de Lange, dan brengt u indirect ook een stem uit op Berlusconi. Beeld anp

Uitgesproken pro-Europees
Daarbij komt dat zowel Schulz en Juncker te boek staat als uitgesproken pro-Europees. Dat schrikt met name Londen af. Al eerder spraken Britse premiers hun veto uit over kandidaten. De onlangs overleden Belgische oud-premier Dehaene werd eind vorige eeuw gedwarsboomd door John Major. De huidige kandidaat-voorzitter van de Europese liberalen, Guy Verhofstadt, stuitte tien jaar geleden al op Tony Blair.

Juncker is volgens Schout voor Londen gemakkelijker te pruimen dan Schulz. 'Een conservatieve man, met een lange staat van dienst als premier, afkomstig uit een klein land.'

Volgens Schout is het de vraag 'of het parlement het hard gaat spelen' om een eigen kandidaat door te drukken. 'Een bloedige strijd' met 28 regeringsleiders en staatshoofden 'maakt geen goede indruk op het publiek.'

Zowel Schulz (rechts) als Juncker (links) staan bekend als uitgesproken pro-Europees. Beeld getty
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden