Opinie

'De euro tegen elke prijs willen redden, is een gevaarlijke opstelling'

Een goed functionerende federale staat is een fata morgana maar onbestemd voortmodderen is ook niet wenselijk. 'Serieus kijken naar mogelijke alternatieven is daarom geen overbodige luxe', betoogt econoom Ewoud Jansen.

OPINIE - Ewoud Jansen
Minister president Mark Rutte spreekt met de pers voor aanvang van de EU top over de economische crisis in januari dit jaar. Beeld ANP
Minister president Mark Rutte spreekt met de pers voor aanvang van de EU top over de economische crisis in januari dit jaar.Beeld ANP

Weinig verrassends op de afgelopen Eurotop in Brussel. Het gaat langzaam, maar meer 'Europa' is de oplossing voor werkelijk alle problemen die we hebben. De macht van de natiestaten is het probleem. Als die fossiele restanten van eng nationalisme bereid zijn hun macht over te dragen aan een Europese federale staat dan komt er wel een eind aan de eurocrisis.

Nu is het natuurlijk waar dat een gemeenschappelijke munt niet zonder een gemeenschappelijke staat kan. Aan dat basale gegeven is echter voorbijgegaan toen de euro werd ingevoerd. Dat dit een kapitale blunder was erkenden eerder deze maand ook Europarlementariërs Guy Verhofstadt en Daniel Cohn-Bendit in hun manifest 'Voor Europa!'. Dat dus de wensdenkende architecten van de muntunie schuldig zijn aan het veroorzaken van de crisis lijken zij en gelijkgestemden echter niet te begrijpen.

Grote sprongen
Aan de lidstaten nu de schone taak zich op te offeren en een 'kwantumsprong' naar een federaal Europa te maken. Ik heb het nooit zo op dit soort grandioze vergezichten. Op grote sprongen voorwaarts. Die van kameraad Mao in China veroorzaakte hongersnood, ongekende wreedheden en miljoenen doden. Dat een Europese sprong voorwaarts net zo rampzalig zal uitpakken is niet waarschijnlijk maar veel heil moeten we er ook niet van verwachten.

Eutopisten zijn door hun schitterende vergezichten totaal blind voor de realiteit. Het is al moeilijk genoeg om in de huidige natiestaten een gevoel van eenheid te creëren, laat staan in een federaal Europa. Catalanen voelen zich nog altijd niet erg Spaans en in het België van Verhofstadt en Europees president van Rompuy staan Vlamingen en Walen vaker tegenover - dan naast elkaar. De winst van de nationalisten bij de Vlaamse gemeenteraadsverkiezingen van 14 oktober maakt het nog eens kristalhelder dat het moeilijk is verschillende bevolkingsgroepen onder één dak te verenigen. De lokale Belgische politica Geertrui van Rompuy, ironisch genoeg de vrouw van, kan erover meepraten.

Illusie
Een 'Europees' burger zal nooit bestaan en ook de gedroomde Europese regeringsleider nieuwe stijl die niet een nationaal belang, maar het Europese belang dient, zal een illusie blijken. Die leiders zullen nog altijd afkomstig zijn uit een bepaald land en dat zal uiteraard in hun beleidskeuzes te zien zijn. Mocht een Europese federale regering er ooit komen dan zal dat een slecht functionerend samenraapsel worden van fracties die hun eigen nationale deelbelangen zo goed mogelijk proberen te behartigen. Die van de kleinere lidstaten worden hierbij ondergesneeuwd.

Inhoudelijk zal het beleid eerder op Latijnse - dan op noordelijke leest geschoeid zijn. De veranderende identiteit van de Europese Centrale Bank, die een soort Duitse Bundesbank had moeten worden maar nu meer lijkt op de Banca d'Italia, laat zien hoe het zou gaan. Slecht nieuws voor de Europese concurrentiekracht, in het bijzonder die van nu sterke landen. Dat is geen aanlokkelijke perspectief maar we zullen het moeten accepteren willen we de euro redden. Dat is namelijk het doel want wat hebben we toch veel aan die munt te danken.

Welvaartsvoordeel
Natuurlijk heeft een gemeenschappelijke munt voordelen in de vorm van lagere valutarisico's en meer prijstransparantie en dat is op zich gunstig voor internationale handel en investeringen. De omvang van het welvaartsvoordeel van de gemeenschappelijke munt laat zich moeilijk becijferen maar overdreven groot is het niet. In een rapport van het CPB uit november 2011 werd geconstateerd dat voor Nederland het welvaartsvoordeel van de gemeenschappelijke markt veel groter is dan dat van de muntunie.

Exportlanden als Nederland hebben in de afgelopen jaren zeker van de euro geprofiteerd maar krijgen nu de rekening via garantiestellingen en overdrachten gepresenteerd. Omgekeerd zijn de problemen in Griekenland juist mede ontstaan door de euro. De Grieken konden jarenlang tegen onnatuurlijk lage rentes geld lenen en hun schulden zouden zonder de euro veel lager zijn geweest. Niet het creëren van welvaart, maar al bestaande economische verschillen tussen landen verder vergroten is de belangrijkste verdienste van de euro. Een muntunie werkt alleen als de aangesloten gebieden cultureel en economisch niet teveel verschillen.

Gevaarlijke opstelling
De gemeenschappelijke munt is inmiddels een 'onomkeerbaar' prestigeproject. De euro moet gered worden. Tegen elke prijs. Dat is een uitermate gevaarlijke opstelling. Wat te doen? Een goed functionerende federale staat is een fata morgana maar onbestemd voortmodderen is ook niet wenselijk. Serieus kijken naar mogelijke alternatieven is daarom geen overbodige luxe. De zogenaamde 'Matheo Solution' van de Nederlandse onderzoeker André ten Dam is een perspectiefvol scenario. Het laat de euro als betaalmiddel bestaan maar koppelt de betaalfunctie van de munt los van de rekenfunctie waardoor individuele landen hun eigen monetaire beleid kunnen voeren dat recht doet aan de specifieke economische situatie.

Geen enkele oplossing zal makkelijk of goedkoop zijn. Maar dat is een disfunctionerende Europese superstaat evenmin. Uiteindelijk is er niets zo kostbaar als het najagen van illusies. Dat leren ons de grote sprongen voorwaarts uit het verleden.

Ewoud Jansen is econoom & publicist.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden