'De euro is de zelfmoordpil van Europa'

De invoering van de euro blijkt een complete mislukking, zowel op politiek als economisch gebied. Het is tijd voor een plan B: Europese samenwerking zonder euro, vindt René Cuperus.

Beeld anp

Finnen eisen Griekse eilanden op, Polen hekelen het autoritaire dictaat van de grote landen, Nederlanders vervloeken de belastingmoraal van de Grieken en Duitsers winden zich op over de Franse pensioenleeftijd. Dat kan niet goed gaan. De reddingsactie voor de euro zet bevolkingen tegen elkaar op in plaats van ze met elkaar te verzoenen. Daarmee ligt Europa op ramkoers met haar eigen Europees ideaal.

Duister
Wie ontkent dat het Europese beschavingsideaal stoelt op een unie van nationale democratieën, met ook nog eens - mag je hopen - conflicterende politieke opvattingen, vervangt democratie door autoritaire technocratie. En dat is, zo moet gevreesd worden, precies de sprong in het duister die nu in Europa wordt gemaakt. Het panische crisismanagement van de eurozone leidt tot vormen van centralisering en uniformering die elk gezond idee van democratie ondermijnen en een bedreiging zijn voor Europa's rijke culturele variëteit.

Het grootste misverstand is dat de Europese Unie, in reactie op de nieuwe globale wereldorde en afgedwongen door de internationale financiële markten, als een hechte en geoliede politieke eenheid zou kunnen opereren. Vooral het bedrijfsleven wil dat de EU als een groot bedrijf geleid wordt, met 'Merkozy' als CEO. Dat managementmodel is ooit door Karel de Grote, Napoleon en Hitler uitgeprobeerd, maar dat is Europa niet zo goed bekomen.

Geen Stijl parodieerde de centralisatiedrift van Merkel en Sarkozy het meest vilein. Het publiceerde een boodschap van het 'pasgetrouwde vorstenpaar Merkozy' aan Nederland. Met als kop erboven: 'HALLO! WIJ ZIJN JULLIE NIEUWE BAZEN!'. En verder: 'Wij zijn binnenkort de heersers over uw nieuwe Euro-Regering. Wij poepen namelijk op zogenaamde soevereiniteit. En vegen vervolgens onze reet af met iedere grondwet. Zeg maar au revoir en tschüß tegen nationale bevoegdheden. Vanaf nu bepalen wij wat er moet gebeuren. Democratie is leuk maar uiteindelijk moet iemand aan de touwtjes trekken nietwaar? Geven jullie het door aan die politieke leiders van jullie?'

Moedig leiderschap
Wie denkt van Europa een Accountancy Disciplineringsproject te kunnen maken, waarin Zuid-Europese landen worden vernederd als monetaire kolonies en 'Triple AAA-bevolkingen' worden overvraagd met een vals beroep op solidariteit, leeft in een technocratisch utopia. Die zal hardhandig leren dat het echte leven sterker is dan de monetaire leer. Zo was Duitsland nog relatief populisme-vrij, maar wie Duitsers - zonder democratische deliberatie, maar via 'moedig leiderschap' - aansprakelijk maakt voor Griekse en Ierse schulden, moet niet raar opkijken dat ook daar anti-Europees populisme gezaaid wordt. Men verzet zich tegen Duitsland als 'Zahlmeister der Transferunion' (Bild Zeitung). Temeer omdat in Duitsland zelf de klassieke solidariteit van de verzorgingsstaat sterk onder druk staat.

Wat zorgen baart, is dat in de slechtste traditie van het Europees Project er ook nu weer een intimiderende alternativlosigkeit (Hans Magnus Enzensberger) heerst onder de beleidsmakers. Wie zich tegen de schijnbewegingen naar een Europese economische regering verzet, is een ordinaire, nationalistische populist. De loopgraven van de grondwetsreferenda zijn weer helemaal terug: het mainstream establishment dat als altijd 'een Europa' als enige oplossing ziet, versus de populisten. Dat is linke soep. Want de vlucht naar voren naar een Verenigde Staten van de Eurozone, waarbinnen nationale volkshuishoudingen onder curatele komen van een autoritair monetair complex, is zeer vermoedelijk geen meerderheidsproject onder de Europese bevolking. Het kan zeker niet worden opgelegd door federaal-etatistische onderonsjes van Duitsland en Frankrijk. De EU is ooit ook opgericht als antigif tegen grootmachtdenken.

Mislukt experiment
Wie Europa liefheeft moet zich nog eens drie keer bedenken of de euro wel zo onlosmakelijk met de Europese samenwerking en de interne markt is verbonden. Economisch blijkt de euro een mission impossible. 'De euro is economisch gezien een mislukt experiment. Heterogene landen kunnen niet één munt hebben. Een econoom zou de eurozone nooit hebben bedacht', zo luidt het vernietigende oordeel van oud-Robeco-topman Jaap van Duijn (NRC Handelsblad 19 augustus). Maar ook politiek dreigt de euro een rampzalige splijtzwam te worden. Geen eenheidsmunt, maar verdeeldheidsmunt. Het is tijd voor een plan B: Europese samenwerking zonder euro. Inderdaad: beter ten halve gekeerd, dan ten hele gedwaald.

René Cuperus is cultuurhistoricus

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden