Opinie

De euro heeft de crisis boven verwachting goed doorstaan

Van een mooiweermunt is de euro veranderd in een munt die ook zwaar weer moet kunnen doorstaan. Dat dwingt alle EMU-staten tot concessies, de zwakke meer dan de sterke. Maar dat leidt allerminst tot de stilstand die critici erin zien.

Een spoedvergadering van de eurogroep over de crisis in Griekenland afgelopen juni. Beeld afp

Wie niet beter weet zou denken dat Europa de zwaarste crisis in haar bestaan doormaakt. Overal wordt het einde van de euro voorspeld, speculaties over een 'Grexit' zijn niet van de lucht en in de persoon van de Duitse minister van Financiën Wolfgang Schäuble zou de 'ugly German' weer terug zijn. Maar na vijf jaar crisis is de euro er nog steeds en niemand denkt echt dat het EMU-regime op springen staat. Integendeel, de klacht is dat Zuid-Europa onder het Duitse juk tot jaren van stagnatie is veroordeeld.

Zelf zou ik denken dat de euro de crisis boven verwachting heeft doorstaan. Alle lidstaten zijn nog aan boord en de muntunie is van twaalf naar negentien landen gegroeid. Het is waar dat het EMU-concept 'geboortefouten' kent die de laatste jaren genadeloos aan het licht zijn getreden, maar de euro had zonder die fouten niet van start kunnen gaan.

Evenmin staat al vast of binnen de eurozone Duitse dan wel Franse ideeën gaan overheersen. Duitsland dringt op monetaire discipline aan, maar daar staat tegenover dat de ECB onder leiding van Mario Draghi de geldkraan heeft opengezet en Frankrijk als intermediair tussen Noord en Zuid een sleutelpositie inneemt. Dat Angela Merkel toch weer heeft ingestemd met miljardenleningen aan Griekenland, kan moeilijk als Duitse overwinning worden uitgelegd. Ik zie ook niet zo'n groot verschil tussen de 'economische regering' die François Hollande voorstaat en de 'politieke unie' waar de Bondsrepubliek vroeger mee schermde. Wel denk ik dat de Duitsers zo lang mogelijk willen vasthouden aan de machtspositie die ze nu nog hebben om 'spilzieke' lidstaten tot structuuraanpassingen te dwingen. Nu kan het, straks niet meer.

De Duitse dominantie is geen gegeven. De bondsregering roept andere staten tot hervormingen op, maar zelf maakt ze al jaren een pas op de plaats. Duitsland vergrijst sneller dan Frankrijk (vroeger was het andersom), en zonder Latijnse landen is Europa geen Europa meer. Daar zit het zwakke punt van al diegenen die een 'Grexit' bepleiten. Zij hebben zogenaamd het beste met Zuid-Europa voor, maar de monetaire devaluaties die zij Griekenland (en indirect ook Portugal, Spanje en Italië) na vertrek uit de eurozone in het vooruitzicht stellen om hun economie weer concurrerend te maken, zouden zij voor hun eigen land nooit aanbevelen. Waarom zouden devaluaties die in Noord-Europa voor een lapmiddel worden gehouden voor Zuid-Europa een oplossing zijn? Dat standpunt volhardt in culturele stereotypen en ontkent de verwevenheid die al bestaat. Een noordelijke muntunie rond Duitsland leidt pas echt tot het 'Duitse Europa' dat in 1990 voorkomen moest worden.

Verraad

Daarbij willen de Zuid-Europese kiezers de euro koste wat kost vasthouden. Een terugkeer naar instabiele nationale munten is voor hen geen optie. Het gevoel van verraad zal enorm zijn als zij uit de muntunie worden gedrongen, en iedereen die denkt dat we dan weer ordelijk kunnen terugkeren naar de situatie zoals die voor invoering van de euro was, verkeert in dromenland. Protectionisme, naasting van buitenlandse bezittingen en 'Griekse toestanden' in heel Zuid-Europa liggen meer voor de hand. De muntunie wordt pas echt een splijtzwam als die ook werkelijk uiteenvalt. Zolang dat niet gebeurt, houdt de euro Noord- en Zuid-Europa juist bijeen. Het adagium van bondskanselier Merkel, 'scheitert der Euro, dann scheitert Europa', lijkt mij een waarheid als een koe. Critici die haar een gebrek aan visie verwijten, lijden zelf aan bijziendheid en willen niet zien dat zij er alles aan doet om ervoor te zorgen dat het lijntje niet breekt.

Mijns inziens heeft de euro de laatste vijf jaar haar kracht laten zien en dat verklaart het gemekker dat we overal horen. Van een mooiweermunt is de euro veranderd in een munt die ook zwaar weer moet kunnen doorstaan. Dat dwingt alle EMU-staten tot concessies, de zwakke meer dan de sterke. Maar dat leidt allerminst tot de stilstand die critici erin zien. De eurocrisis heeft een einde gemaakt aan het makkelijke lenen in Zuid-Europa en Noord-Europese geldschieters hebben leergeld betaald. De belangrijkste structuurverandering in Europa is de komst én stabilisering van de euro zelf, die het eurolanden onmogelijk maakt om op de oude nationale voet verder te gaan.

De 'ugly European'

Zelfs Frankrijk is niet meer de leidende staatsmacht die het was, al verzet het zich nog steeds tegen hervormingen en hoopt het op een omslagpunt waarbij ook Duitsland voor het EMU-regime wijkt. Dat moment is nabij; de ECB is naar Duits model onafhankelijk en bankpresident Draghi trekt zich met zijn geldkraanbeleid weinig van de bezwaren van de sterkste lidstaat aan.

De 'ugly European' is geen strenge Duitser, maar een Italiaanse technocraat, met president Hollande als schaduwmacht die (samen met het IMF) op Griekse schuldverlichting mikt. In de eurozone is niets wat het lijkt.

Zuid-Europa buigt diplomatiek met alle hervormingswinden mee, en op die 'flexibiliteit' krijgt Duitsland slechts via gepokte en gemazelde regelaars in Brussel enige greep.

Dirk-Jan Van Baar is historicus

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden