Bellen metonze correspondent

De EU overlegt op afstand, en dat maakt botsingen soms nog heviger

De coronacrisis heeft ook de EU in zijn greep. De ruim 30 duizend ambtenaren zitten thuis, vergaderen gaat per video. Bellen met correspondent Marc Peeperkorn over het geruzie, dinsdag, over steun aan zwaar getroffen landen en de harde houding van Nederland.

Een medewerker helpt een patiënt in het Casal Palocco-ziekenhuis in Rome. Italië is woedend dat Nederland dinsdag zuinig deed over extra hulp van de EU. Beeld AFP

Hoe is het in vergaderstad Brussel? Is al het EU-werk stilgevallen of op een laag pitje gezet?

‘Brussel is een hub van internationaal verkeer. Geschat wordt dat het hele circuit, inclusief lobbysten, zo’n 100 duizend man telt. Er zijn 27 EU-lidstaten, met hun gevolg, dus je moet qua coronagevaar goed oppassen. Tot maandag waren er nog persconferenties bij de Europese Commissie, zij het dat journalisten op 1,5 meter van elkaar moesten zitten. Maar die briefings zijn nu ook per video, net als de persconferenties na afloop van Europese ministerraden.

‘De meeste ambtenaren, journalisten en lobbyisten zitten thuis. Het Europees Parlement, dat inclusief staf zo’n duizend man telt, vergadert nog af en toe. Op minimale wijze gaat het deze dagen verder, met zo min mogelijk mensen. Het parlement is de controleur van de Commissie en de lidstaten en vindt dat dit werk gewoon door moet gaan. Journalisten krijgen het advies niet te komen, tenzij het écht nodig is.

‘Omdat iedereen nu vanuit huis werkt, is de onderhandelingsmolen die Brussel zo kenmerkt bijna volledig stilgevallen. Iemand even bij de arm pakken, bijpraten met een koffie, overlegjes tijdens de schorsing van een vergadering, het is nu niet mogelijk. Als journalist bel, mail en app je. Je kunt bij de video-persconferenties van tevoren een vraag per mail insturen, maar dan krijg je twee uur later een weinig zeggend antwoord.’

Dat het er nog altijd fel aan toe gaat, bewijst de felle discussie de afgelopen dagen over financiële hulp voor landen zoals Italië en Spanje om de coronacatastrofe te boven te komen. Waarom ligt Nederland, als een van de weinige landen, dwars?

‘De lidstaten kijken wat er gedaan kan worden om deze economische dreun voor de EU op te vangen. Gedacht wordt aan inzet van het Europees noodfonds (ESM), dat in 2012 werd opgezet tijdens de eurocrisis en nu 410 miljard euro in kas heeft. Maar tijdens het vooroverleg, dat steeds giftiger werd, trapte Nederland hard op de rem. Leningen uit het noodfonds zijn gebonden aan strenge criteria, onder andere de plicht economische hervormingen door te voeren, en Den Haag voelt er niets voor om die voorwaarden te versoepelen.

‘Minister van Financiën Hoekstra vroeg de Commissie om een onderzoek waarom bepaalde landen zich de afgelopen jaren wél aan de begrotingsregels hebben gehouden en nu een economische buffer hebben, zoals Nederland, en andere landen niet. Die Nederlandse houding viel helemaal verkeerd. Veel landen, ook bondgenoten zoals Duitsland, waren verbaasd. Moet dit op dit moment? Is dit gepast, terwijl in Italië en Spanje zoveel mensen doodgaan? Je kan weliswaar gelijk hebben, maar moet je op dit moeilijke moment ook je gelijk halen?’

Heeft Nederland het dan politiek verkeerd ingeschat hoe dit zou vallen? Was het een kapitale blunder?

‘Den Haag heeft dit bewust gedaan. Dit is een provocatie van Nederland. Het zit Den Haag al heel lang dwars dat Nederland wél de staatsschuld in crisistijd heeft teruggebracht, maar andere landen niet. Het noodfonds, waar ook Nederlands belastinggeld in zit, is volgens het kabinet een laatste redmiddel. En als het gebruikt wordt, moet het onder strenge voorwaarden gebeuren. Dit roepen we al heel lang, zeggen Hoekstra en Rutte. Dat kan wel zo zijn, maar in Brussel is dit totaal verkeerd gevallen. In Italië gaan er dagelijks 700 à 800 mensen dood en dan zegt Nederland dat je je aan de begrotingsregels had moeten houden? Zo wordt dat gevoeld.’

Hoe is het overleg afgelopen dat de ministers van Financiën hierover dinsdag hadden?

‘Hoekstra zei na afloop dat geen enkel land een beroep heeft gedaan op de inzet van het fonds. Formeel heeft hij gelijk. Maar er is wel veel discussie geweest. De voorzitter van de Eurogroep, Mario Centeno, zei na afloop dat er brede steun is om het noodfonds in te zetten, inclusief afspraken over bedragen, maximaal 240 miljard euro. Iedereen geeft dus zijn eigen versie. Op donderdag vergaderen de EU-leiders hierover. Wat gaat Rutte dan zeggen? Houdt hij eraan vast dat die miljarden alleen als laatste reddingsboei moeten worden ingezet of gaat hij akkoord met de lichtere voorwaarden?

‘Wat de EU nu ontbeert, is het fysieke contact en dat is de smeerolie om tijdens vergaderingen zaken glad te strijken. Als journalist is het ook behelpen, je kunt iemand niet aanschieten om te horen wat er speelt. Je kunt de EU-gebouwen niet in om met ambtenaren te babbelen of te lunchen om ze uit te horen. 

‘De EU-top donderdag, de derde videotop in twee weken, verloopt anders dan gewone toppen. Er is minder discussie tussen de leiders. Het zal ook niet lang duren. Vóór de coronacrisis sleepten toppen zich steevast de nacht in. Maar dat hou je niet vol achter je scherm. Tijdens de vergadering zullen de politieke adviseurs van de regeringsleiders wel naar elkaar appen. Zo van: hé, stuur je leider bij, want dit gaat verkeerd.’

Wat is je inschatting: hoe gaat dit donderdag aflopen? 

‘Mijn gevoel zegt dat er een mandaat zal zijn voor inzet van het noodfonds. Nederland gaat schuiven wat betreft de voorwaarden voor het gebruik van al die miljarden. Het geld is er al, dus het kost Nederland niets extra’s. Waarom zou je dan je gelijk willen halen in zo’n moeilijke situatie? Waarom zou je tegen de landen die het nu zwaar hebben zeggen: had je je begrotingshuiswerk maar beter moeten doen!’

Lees ook

Hoekstra stribbelt tegen bij steunpakket EU: ‘Een Nederlandse middelvinger naar het zuiden’
De Europese ministers van Financiën moeten de nodige obstakels uit de weg ruimen voor er een steunpakket komt. Vooral de tegenstribbelende houding van Hoekstra wordt als ‘een zware belediging’ beschouwd door de zuidelijke eurolidstaten. Kan Berlijn een oplossing bieden?  

De eurobonds zijn terug, corona brengt ze dichterbij
Nederland wil ze niet, Duitsland evenmin, maar het coronavirus brengt de gehate eurobonds steeds dichterbij. Ondanks het nee van Rutte.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden