'De EU focust te veel op types als Klitsjko en Timosjenko'

De nieuwe machthebbers in Oekraïne kunnen alleen overleven als ze een eind maken aan de corruptie, zegt politiek analist Andrij Valtsjysjyn in Kiev.

Een paar dagen na de val van president Janoekovitsj heeft de voormalige oppositie de touwtjes verrassend stevig in handen. Ze zwaaien de scepter in alle belangrijke ministeries. Overal in het land hebben sleutelfiguren uit het bewind van Janoekovitsj hun functie neergelegd.


Volgens Andrij Valtsjysjyn, politiek analist bij het International Center for Policy Studies in Kiev, kunnen de nieuwe machthebbers alleen overleven als ze schoon schip maken en een eind maken aan de corruptie in het overheidsapparaat.'De nieuwe regering staat voor een enorme uitdaging, er heerst veel wantrouwen', zegt Valtsjysjyn. 'De oppositieleiders die nu aan de macht gekomen zijn, moeten snel laten zien dat ze resultaten weten te bereiken. Heel veel krediet hebben de oppositiepartijen niet.'


Waarom niet?

'Iedereen is bang voor een herhaling van de bittere ervaringen van na de Oranje Revolutie van 2004. Geen van de mensen die verantwoordelijk waren voor de enorme corruptie zijn toen gestraft. Nadat ze aan de macht waren gekomen, hebben Viktor Joesjtsjenko en Julia Timosjenko het systeem voor zichzelf gebruikt. Ze hebben eigenlijk ook weinig gedaan om ons land dichter bij de Europese Unie te brengen en daar draait het nu om. Samenwerking met de EU is geen wondermiddel, maar iedereen beseft dat we voor de keuze staan: de Europese weg met alle pijnlijke hervormingen, of we blijven met Rusland in het corrupte, post-Sovjetsysteem.'


Hebben de nieuwe machthebbers wel genoeg greep op het overheidsapparaat dat ze van Janoekovitsj erven?

'Natuurlijk zitten veel hoge ambtenaren nog op hun plaats. Zij hebben nog steeds een flinke vinger in de pap op de ministeries. Waarschijnlijk zijn sommigen druk bezig gegevens te vernietigen om te verhullen wat ze onder het vorige bewind hebben gedaan. Maar voorlopig lijkt het erop dat er tamelijk weinig weerstand is tegen de nieuwe leiders.'


De revolutie is nu overgenomen door het parlement. Hoe groot is de invloed van de groeperingen op Maidan?

'Ik denk dat het gevaarlijk is deze groeperingen te negeren. Ze zijn bezorgd over welke richting de ontwikkelingen zullen nemen. Ze hebben enorme offers gebracht. De revolutie is in zekere zin niet dankzij, maar ondanks de gevestigde oppositiepartijen geslaagd. Die twijfelden op sommige momenten.


'Ik ben bang dat de Europese Unie dezelfde fout maakt als in het verleden. In de EU kijkt men alleen naar de gevestigde leiders, zoals Timosjenko, Klitsjko en Jatsenjoek. Er zitten onder de activisten veel jonge intellectuelen met frisse ideeën. Natuurlijk, de Rechtse Sector (ultra-nationalistische groepering, red.) heeft een doorslaggevende rol gespeeld in de omwenteling. Maar er zijn veel meer politieke groeperingen binnen de Maidan-beweging actief. Die moeten ook worden betrokken bij het nieuwe politieke systeem.'


De uitgangspositie voor de nieuwe regering is niet gunstig. Oekraïne staat financieel aan de rand van de afgrond.

'De financiële situatie is inderdaad slecht. Er is veel geld gestolen onder Janoekovitsj. Via allerlei frauduleuze aanbestedingen, door middel van belastingtrucs, enzovoort. Als de regering erin slaagt deze gaten te dichten en als ze daadwerkelijk de corruptie aanpakt, valt het misschien nog mee.


'Veel geld dat achterover is gedrukt, staat nu geparkeerd op rekeningen in de EU. Het is belangrijk dat de EU die rekeningen bevriest en het geld teruggeeft aan Oekraïne. Niet alleen om het geld, ook als signaal aan de nieuwe machthebbers: we tolereren geen corruptie. Het worden moeilijke tijden, dat weten de mensen. Ze zijn bereid die te doorstaan, als er echte hervormingen komen. De mensen zijn bang dat alles bij het oude blijft.'


Wat moet er gebeuren met de oligarchen die een groot deel van de Oekraïense economie in handen hebben?

'Dat is een probleem. Ze hebben veel invloed, ook doordat sommigen sterke banden hebben met de oppositiepartijen. Ik denk dat het niet juist zou zijn om hun bezittingen zomaar te nationaliseren. Dat mag alleen gebeuren als er sprake is van flagrante gevallen van corruptie.


'De oligarchen die op niet helemaal legale wijze hun fortuin hebben vergaard in de jaren negentig zouden daarover alsnog belasting moeten betalen. Ik ben er helaas niet zeker van dat de nieuwe regering sterk en dapper genoeg zal zijn om dergelijke stappen te nemen.'


Het verzet tegen Janoekovitsj werd vooral gedragen door nationalisten uit het westen van Oekraïne. Hoe groot is het gevaar dat het land uiteenvalt?

'Veel zal afhangen van de resultaten die de nieuwe regering bereikt. Als ze echt de corruptie aanpakt en de economie hervormt, zullen krachten van buiten - en ik doel natuurlijk op Rusland - weinig kans hebben de situatie hier te destabiliseren. Ook in het Russisch-talige oosten van het land zijn er veel aanhangers van Maidan.


'Een positief teken is in elk geval dat de partij van Janoekovitsj openlijk afstand van hem heeft genomen. Dat kan veel mensen de ogen openen: het is niet zwart-wit. Ook zijn eigen partij zegt nu dat hij misdadige dingen heeft gedaan.'


En Rusland? Zal het zich neerleggen bij de ontwikkelingen?

'Ik denk dat de Russische leiders verschillende scenario's overwegen. Als de nieuwe regering zwak is, zullen ze proberen problemen te scheppen op de Krim, waar overwegend Russen wonen. Het hangt ervan af hoe effectief de nieuwe regering is.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden