De enige vraag is welke vorm Poetins autoriteit aanneemt

Omringd door duizenden vlaggetjes zwaaiende jongeren, met galmend op de achtergrond de patriottische liederen van de vroegere sovjetjeugdbeweging, laat Vladimir Poetin woensdag in het Loezjniki stadion geen twijfel over bestaan: Rusland wordt geteisterd door binnenlandse intriganten en buitenlandse complotten het land zwak te houden....

‘Maar zover zal het niet komen!,’ schreeuwt iemand in het publiek. ‘Precies’, vervolgt Poetin. Want de mensen ‘die als jakhalzen rond buitenlandse ambassades rondhangen’, rekenend op buitenlands geld en expertise waarmee ze de eerdere ‘straatrevoluties’ in naburige republieken ontstaken, zullen in Rusland niet slagen.

Zo krijgt Poetins uithaal dinsdag naar de ‘spierballen rollende NAVO’ een dag later een vervolg in een tirade tegen de vijanden die een zwak en verdeeld Rusland willen, vooral de Russische oligarchen en politici die het land in de jaren negentig naar de vernieling hielpen en nu klaar staan om opnieuw hun zakken te vullen.

Het wekt de indruk van een land onder beleg – dat voor een cruciaal moment in zijn geschiedenis staat. En dat is paradoxaal, want behoorde het niet tot de zegeningen van Poetin dat hij de afgelopen acht jaar had gezorgd voor de terugkeer van stabiliteit, centraal gezag en economische groei? En heeft de president niet een goedkeuringspercentage van rond de 70 procent?

Het lijkt erop dat de ‘vijanden’ die onder Poetin juist met veel succes zijn uitgeschakeld of gemarginaliseerd, in de verkiezingstijd even uit de kast worden gehaald om het spookbeeld van een Rusland zonder Poetin te voeden.

Het merendeel van de oppositie is allang uitgeschakeld door een combinatie van ‘verkiezingshervormingen’ die ze buiten het systeem plaatsen en ‘bestuurlijke druk’, het eufemisme voor de willekeur waarmee het Kremlin bepaalt wie mogen meedoen aan het spelletje. Dit systeem – gevoegd bij gecontroleerde tv-zenders, is zo effectief dat botte verkiezingsfraude (door stembussen vol te proppen met de juiste stemmen) nauwelijks nodig zal zijn.

Dat Poetins Verenigd Rusland een grote zege zal behalen, staat vast. Wellicht zullen verder alleen de communisten de kiesdrempel van 7 procent halen. Voeg dit bij de apathie onder het electoraat en de verrassing over de florerende vijandbeelden is compleet.

Russische commentatoren zoeken de oorzaak van de nervositeit in de leidende klasse zelf. Die beheerst inmiddels een groot deel van de rijkdom die is toegestroomd (met olieprijzen die onder Poetin zijn vervijfvoudigd), maar is in onderling rivaliserende facties verdeeld. Poetin houdt het stel bij elkaar – maar omdat de grondwet een derde presidentiële termijn verbiedt, staat het land hoe dan ook voor veranderingen in de machtsconstellatie.

De angst hiervoor is bij sommigen zo groot dat – in weerwil van Poetins herhaalde toezegging dat hij de grondwet wil naleven – er al maanden campagne gevoerd wordt voor een derde termijn voor Poetin. De president zelf heeft al aangegeven dat een verkiezingsoverwinning in de Doema hem het ‘morele recht’ geeft op blijvende invloed. Er is ook niemand die daaraan twijfelt, de enige overgebleven vraag is welke vorm zijn autoriteit zal aannemen.

Als geroepen verscheen de afgelopen weken plotseling de burgerbeweging Voor Poetin op het toneel. Deze houdt in het hele land bijeenkomsten en heeft naar eigen zeggen 30 miljoen handtekeningen opgehaald (al zijn ze volstrekt afwezig in het straatbeeld) om te pleiten voor een toekomstige rol voor Poetin als ‘Nationaal Leider’.

Wat dit precies betekent, weet niemand – en daarin ligt de aantrekkingskracht van het concept: linksom of rechtsom, Poetin moet blijven. Voortrekkers van de beweging houden vol dat ze een volstrekt onafhankelijke beweging zijn, wat wordt gelogenstraft door de intieme banden met en financiering uit Poetins partij.

Volgens sommigen moet de populaire beweging eventuele trucs rechtvaardigen om Poetin alsnog een derde termijn te verschaffen. Anderen zien er een weerspiegeling in van de diepe angst in het Kremlin voor straatrevoluties als in Oekraïne en Georgië.

Hoe dan ook, door populistische bewegingen als Voor Poetin houdt de president de handen vrij om na de Doemaverkiezingen de nieuwe ordening vast te stellen. Lev Goedkov, die het onafhankelijke Levada Centrum (een opiniepeiler) leidt, beschrijft de ‘hoop in de grote nationale leider’ als een gevaarlijke tendens. ‘Elke politieke partij is in diskrediet gebracht, zelfs Verenigd Rusland heeft alleen invloed vanwege zijn band met de president. We zijn op weg naar een éénpartijsysteem.’

Diezelfde mening is Grigori Javlinski toegedaan, de leider van de kleine liberale oppositie. ‘In sommige landen zweert de leider trouw aan het volk, en dat zou in lijn zijn met onze grondwet. Maar Rusland bouwt aan een systeem waar bevolkingsgroepen en religieuze denominaties trouw zweren aan de leider.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden