De enige transi van Nederland

In 1827 verzocht de pastoor van Vianen, A.G. van Dam, het gemeentebestuur toestemming voor de aanleg van een begraafplaats voor de katholieken....

Vianen heeft een algemene, een katholieke, en een joodse begraafplaats, terwijl in de Grote Kerk nog resten te vinden zijn uit de tijd dat begraven ook in de kerk mocht. In grote lijnen is die scheiding der verstorvenen een samenvatting en voortzetting van verschillen die ook tijdens het leven een rol hebben gespeeld: het verschil in godsdienst en in sociale status.

Vereniging de Terebinth stelt zich ten doel de kennis van de Nederlandse funeraire cultuur te vergroten door de uitgave van een reeks kerkhofgidsen. Na funerair Den Haag en Zwolle, is nu 'Alblasserwaard en Vijfheerenlanden' verschenen, met Vianen en Gorinchem als belangrijkste centra. De gidsen geven algemene inleidingen in de geschiedenis van de dodenakkers, waarna de bijzondere elementen ervan onder de aandacht worden gebracht.

Dat het met de aandacht voor funerair erfgoed weleens minder goed gesteld is geweest, mogen we vaststellen aan de hand van het grafmonument van Jan van Arkel en zijn echtgenote in de Grote Kerk van Gorinchem. De beeltenissen van het paar, zogenaamde gisants (de verstorvenen worden liggend afgebeeld), hebben tot 1916 onder de vloer gelegen omdat ze niet bij het interieur zouden passen. De stoffelijke resten zijn niet bewaard gebleven. Een leeg graf vinden we ook op de joodse begraafplaats in Gorinchem. Het was al voor de Tweede Wereldoorlog aangekocht, maar de eigenaar werd, zoals op de loze zerk te lezen is, 'door de barbaren weggevoerd en keerde niet weer'.

Bijzonder is ook de transi, een sculptuur van een lichaam in staat van ontbinding, in de Grote Kerk van Vianen. Het is de enige in Nederland. Specifiek voor de besproken streek is de invloed van het rivierwater. Begraafplaatsen liepen onder of moesten worden opgehoogd. Op diverse plaatsen staat een drenkelingenhuisje voor de ongelukkigen van weleer die het leven verloren in vreemde wateren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden