De engel is terug

Hij kwam, zag en verdween. Zanger D'Angelo werd met zijn debuutalbum in 1995 in een klap de voorganger van de neo-soul. Meer moois volgde, en toen, ineens, helemaal niets meer. Twaalf jaar duurde de stilte. Nu is hij terug.

Bijna twaalf jaar geleden liet hij zijn bewonderaars achter met twee klassieke soulalbums, met live-optredens als ouderwets schroeiende soulrevues en een zinderende videoclip waarin de zanger zijn ziel en afgetrainde lijf aan een voyeuristische camera bloot gaf. Te weinig. Er is sinds 2000, het jaar dat D'Angelo's tweede album Voodoo uitkwam, een onstilbare honger naar meer.


Maar niets kwam uit de handen van de voorganger van de neo-soul, de man die de weg effende voor artiesten als Jill Scott, Alicia Keys, Maxwell en Angie Stone. De grootmeester liet niet meer van zich horen. Ja, hier en daar waren er nog wat gastoptredens op andermans albums, maar verder was het enige geluid rond D'Angelo het geroezemoes van veel, heel veel geruchten. Over een derde album James River bijvoorbeeld, dat al voor 2009 was gepland. Met gastoptredens van onder anderen Prince, zijn grote voorbeeld. Maar dat werd in de loop van de tijd ontkend, bevestigd, ontkend, weer bevestigd en andermaal ontkend. En dan werd er ook nog gesproken over drugsgebruik.


Of hoe je als popartiest je mythische status meer dan tien jaar lang kunt oprekken.


Totdat de wederopstanding werd aangekondigd van de man die ons weer spiritualiteit in seksualiteit zal brengen, de Jezus Christus van de soul - een titel die hij van rockcriticus Robert Christgau van het New Yorkse weekblad The Village Voice kreeg. Hij komt! D'Angelo is een Europese tournee begonnen en waarachtig: er verschijnt later dit jaar, echt, heus waar, een nieuw album. De kaartjes voor de twee concerten eind deze maand in Paradiso waren in een dag uitverkocht en er is een extra nachtconcert gepland voor een intense beleving van hedendaagse klassieke soul.


Retro, ja. Maar het grootste verschil tussen D'Angelo en al die andere artiesten die soul, folk, en rockmuziek lijken te maken in de naam van het grote voorbeeld, gemodelleerd naar voorbije tijden, is dat D'Angelo zijn voorgangers evenaart, niet kopieert.


Toen zijn debuutalbum Brown Sugar (1995) uitkwam, werd het uitgeroepen tot de beste soulplaat sinds de jaren zeventig en werd de heiland binnengehaald in een zwarte popcultuur die voor een groot deel was verworden tot marketinggestuurde synthetische entertainment. Het was in die dagen dat een term als r&b alleen in naam voortleefde. R&b betekende geen rhythm-and-blues, maar hitparadepop met nog wel de invloeden van soul en funk en een ritmische basis van hiphop, maar zorgvuldig elektronisch gladgestreken en ontdaan van alles dat kon schuren.


En zie, de messias verloste ons van den boze, of in elk geval van de onverdraaglijk middelmatigen. D'Angelo was puur en ambachtelijk, want ouderwets muzikaal onderlegd. Hij speelde en arrangeerde op Brown Sugar bijna alles zelf, net als Prince. Als zanger schakelde hij soepel van duistere tenor naar smekende falset en hij putte uit funk en jazz, terwijl zijn muziek ritmisch altijd een hiphop-sensibiliteit had.


Het doorgeefluik van de traditie, het spirituele medium dat vrijelijk beschikt over de falset van Marvin Gaye of Al Green, de sensualiteit van Prince, de podiumprésence van James Brown en de muzikaliteit van Stevie Wonder. Oh ja, en dan was er nog die klassieke spanning tussen seks en spiritualiteit.


Nergens maakte hij zijn dubbelzinnige intenties duidelijker dan op de seksgospel-met-slagroom van Higher (1995). Opgevreeën door een hiphopritme en aangemoedigd door een opgewonden Hammondorgeltje tilt een koor van falsetengeltjes zijn hemelbed omhoog naar onbehoorlijke heerlijkheden. En zo belandde zijn debuutalbum in de jaarlijstjes van zo'n beetje alle critici.


Michael Eugene Archer, de echte naam van de zanger, had er ook de papieren voor. Vader predikant? Check! Gezongen in het kerkkoor? Check! Opgetreden in het legendarische New Yorkse Apollo theater? Check! Check! Dubbel check! Hij won maar liefst driemaal de talentenjacht in dat Heilige der Heiligen, waar sterren als James Brown en Michael Jackson hun eerste stappen naar onsterfelijkheid hadden gezet.


Opvolger Voodoo (2000), die vijf jaar op zich liet wachten, kwam binnen op één in de Billboard popcharts en verstevigde D'Angelo's positie als neo-soulgigant. Met dank ook aan de sportschool die een glimmend gespierde torso leverde. Voor de single Untitled werd een clip opgenomen met de zanger, de gehele zanger en niets dan de zanger. Het beeld is tactisch net een millimeter boven de schaamstreek van zijn naakte lijf uitgesneden, terwijl de camera om hem heen cirkelt en in- en uitzoomt. Alsof hij erdoor werd afgelikt, volgens muziekblad Rolling Stone.


En dat was nog maar het voorspel. De dampende soulrevue van de Voodoo-tour deed de rest. Het concert op het North Sea Jazz-festival in 2000 met tienkoppige band heeft inmiddels het lijstje gehaald van concerten waar je bij móet zijn geweest. De recensent van de Volkskrant vroeg zich destijds in opperste verbazing af of hij getuige was geweest van een 'verlate hoogmis of een orgie', geleid door een artiest die 'mijlenver uittorent boven zijn collega's'.


De sekssoulgod ging de Haagse Statenhal voor in een gemeenschappelijk beleefd hoogtepunt. En vooral in Amerika leek het erop dat de zanger een spoor van in katzwijm gevallen dames achter zich liet.


Vijf jaar later circuleerde er op het net een ander beeld. Een pafferig gezicht, lodderige oogjes en een baard die alleen door de elementen leek te zijn gestileerd. Een mugshot van de New Yorkse politie, die de zanger had gearresteerd voor rijden onder invloed en bezit van marihuana en cocaïne.


D'Angelo was gevallen. In de periode tussen 2000 en 2012 waren de voornaamste nieuwsfeiten rond de zanger meldingen van botsingen met de wet. In 2002 werd hij opgepakt in Richmond voor wegpiraterij en de bedreiging van een vrouw bij een tankstation. In hetzelfde jaar dat hij werd gearresteerd voor drugsbezit en rijden onder invloed, parkeerde hij, zonder rijbewijs, zijn SUV tegen een hek en werd uit de auto gekatapulteerd. En, vrij vers nog, twee jaar geleden weer een arrestatie, in New York ditmaal, omdat hij een undercover agente benaderde voor betaalde orale seks.


Deze litanie van beschamende gebeurtenissen werd begeleid door een geruchten over drugs- en alcoholverslaving. Het was allemaal waar. In 2006 escorteerde Gary Harris, de man die D'Angelo had ontdekt voor platenmaatschappij EMI, hem naar een ontwenningskliniek in Antigua. In een artikel in het Amerikaanse muziekmagazine Spin vertelde Harris in 2008 dat hij de zanger aantrof in een appartement waar elke vierkante centimeter was bezet door lege flessen. 'Terwijl ik op hem wachtte, schonk hij de inhoud van drie, vier nagenoeg lege flessen bij elkaar voor een borrel.'


Er was iets grondig mis gegaan met Michael Eugene Archer. Volgens zijn voormalig manager Doninique Trenier was het succes de kiem voor D'Angelo's neergang. Trenier was de man die hem aanspoorde de seksueel geladen video van Untitled te maken en cultiveerde zo het dominante beeld van 'die naakte gast'. In hetzelfde artikel in Spin bekende hij zich er schuldig over te voelen.


D'Angelo voelde zich slechts bekeken en niet beluisterd. Volgens Trenier haalde de man tijdens concerten soms niet eens het einde van zijn eerste song voordat de vrouwen in de zaal luidkeels eisten dat hij iets uittrok. Onverteerbaar voor een artiest die in 2000 al over de clip zei: 'Ik weet dat mensen denken dat ik het voor het shockeffect heb gedaan. Begrijp me niet verkeerd, ik wilde ook de aandacht trekken. Maar ik wil niet dat de buitenkant de muziek overschaduwt die uit mij komt.'


Trenier: 'Hij werd kwaad over het publiek dat dacht: fuck je kunst, ik wil je kont zien. En toen kwam de frustratie en agressie. Dit ondermijnde voor lange tijd het zelfvertrouwen van de man die volgens Trenier meer een brildragende muzikant is dan een 'sexy dude'.


De messias moest zijn sexappeal dragen als kruis. Van seksgod gereduceerd tot een onzeker hoopje mens dat twijfelde aan de redenen waarom hij werd gewaardeerd, de artiest met een heftige allergie voor zijn eigen imago. Een aandoening die endemisch is in de popcultuur en die slachtoffers heeft gemaakt van Dylan tot Cobain.


Hij had blijkbaar een loutering van meer dan tien jaar nodig. Waarbij hij zich de laatste jaren opsloot in zijn natuurlijke habitat, de studio - liever dan op het podium - om eindeloos te jammen met muzikale maatjes als jazztrompettist Roy Hargrove, Roots drummer Ahmir 'Questlove' Thompson en meester op de fretloze bas Pino Palladino. Tussen de heren muzikanten, ver weg van de gillende vrouwen.


En als hij al een keer sprak - twee jaar geleden verscheen op internet zijn eerste interview in negen jaar - was muziek het enig toegestane onderwerp. Het gaat goed met hem. Het aanstaande muzikale avontuur lijkt groter dan ooit nu hij de punk/reggae band Bad Brains heeft ontdekt en de derde D'Angelo, volgens drummer Thompson, zal klinken als een zwarte versie van het mythische Smile-album van The Beach Boys.


Zelf wilde hij toen niets over het album kwijt. Alleen maar dat hij 'in de keuken staat en iets heel lekkers aan het koken is'. Moet ook wel. In 2000 deed hij al een belofte. 'In sommige opzichten voel ik de verantwoordelijkheid om het stokje van de meesters voor mij over te nemen en dat voort te zetten. Dat wil ik doen. Maar ik wil het voor deze tijd doen en voor deze generatie.'


En wie weet misschien wel voor de heerlijke eeuwigheid. Amen.


---------


D'Angelo geeft ook nog een nachtconcert in Paradiso, op 9 februari. Voor dit concert, dat om 01.00 uur begint, zijn nog kaarten beschikbaar.


---------


Als D'Angelo niet eigenhandig het genre populair heeft gemaakt, dan heeft hij wel het pad geëffend voor collega-artiesten die zingen met de traditionele warmte van oude soul, maar tevens met een moderne groove en mentaliteit.


---------


Klassieke albums in het genre Alicia Keys - Songs in A minor, Lauryn Hill - The Miseducation of Lauryn Hill, Maxwell - Maxwell's Urban Hang Suite,Erykah Badu - Baduizm , Jill Scott - Who is Jill Scott? - Words and Sounds vol. 1


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden