De energierevolutie begint op Ameland - maar zonder windmolens, dat vinden toeristen niks

Waddeneiland wil zo snel mogelijk zelfvoorzienend zijn

Een op de zeven huizen heeft al zonnepanelen, maar Ameland heeft meer ambities. Het is vastbesloten de rest van Nederland de loef af te steken met verantwoorde energie.

Zonnepark Ameland voorziet met zonnecellen 1500 huishoudens van energie. Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Ameland wil zo snel mogelijk zelfvoorzienend en duurzaam worden op energiegebied. De elektriciteit moet van de zon en wind komen, de warmte uit biogas, aardwarmte of zonnecellen. Netbedrijf Liander tekende dinsdag een akkoord met de gemeente Ameland, de NAM, Eneco en Gasterra. Om een nieuw en vooral duurzaam energienet mogelijk te maken, heeft de gemeente een 'experimenteerstatus' aangevraagd bij het ministerie van Infrastructuur en Milieu, die de gemeente zou toestaan buiten de regelgeving om praktijkonderzoek te doen.

De plannen voor een energieneutraal eiland ontstonden in 2007. 'Sindsdien zijn er veel individuele projecten geweest met zonnepanelen en warmtepompen in huizen bijvoorbeeld. Maar de grootste stap moet nog worden genomen', zegt Harold Veldkamp van Liander. Veldkamp is eindverantwoordelijke voor het slimme energienet dat op Ameland komt. 'Tot nu toe kon het normale energienet alle veranderingen aan. Maar na de recentste vernieuwingen past de duurzaam opgewekte elektriciteit niet meer in de kabel.'

De bussen op het Waddeneiland zijn sinds begin dit jaar elektrisch. De straatlantarens worden 's nachts gedimd en lichten alleen op als er in de nabijheid iets beweegt. Een zonnepark op een oude landingsbaan van het vliegveld voorziet sinds vorig jaar in de stroombehoefte van de eilandbewoners. De 23 duizend panelen wekken genoeg op voor alle 1.500 huishoudens.

Maar dat is pas het begin. Het stroomgebruik beslaat slechts 5 procent van het totale energieverbruik. 'In 2020 moet het aardgas- en benzinegebruik van de inwoners en de gemeente neutraal worden', zegt de gemeente. In samenwerking met de Hanzehogeschool komt er een proef met elektrische deelauto's om het benzinegebruik te verminderen.

Het aardgas dat nu nog gebruikt wordt voor verwarming, kan op verschillende manieren worden vervangen. 'Met bijvoorbeeld warmtecellen, aardwarmte of met een combinatie van wind- en zonne-energie', zegt Veldkamp. 'De komende anderhalf jaar worden de scenario's uitgewerkt. Technisch gezien is waarschijnlijk een combinatie van wind en zon ideaal. Maar uiteindelijk moet het scenario ook passen bij de wensen van de Amelanders zelf.'

Lees verder onder de afbeelding.

Beeld de Volkskrant

Inspraak en draagvlak

Dinsdagavond hield de gemeente een informatieavond voor de inwoners. Dat is de eerste in een reeks bijeenkomsten waar de bewoners kunnen meepraten over de vergroeningsplannen. 'Wij hebben inspraak. We krijgen niets opgedrongen', zegt IJsbrand Smit, voorzitter van Dorpsbelang Hollum. 'Het is de kunst om de projecten laagdrempelig te houden.'

Elke Amelander mag vooralsnog zelf beslissen of hij een gesubsidieerde warmtepomp in huis haalt of obligaties in het zonnepark koopt. 'Het kost op dit moment niemand geld. Wie tegen is, doet gewoon niets', zegt Smit. Toch zijn er veel Amelanders die de milieu-inspanningen van hun gemeente actief ondersteunen. 'Volgens mij heeft 15 procent van de inwoners al zonnepanelen en heeft haast een kwart zijn huis extra geïsoleerd.'

Draagvlak is het toverwoord, maar het behouden en creëren daarvan staat mogelijk op gespannen voet met de realiseerbaarheid van de gemeenteplannen. De vrijblijvendheid voor de eilandbewoners is een zwakke schakel. De Amelanders kunnen niet gedwongen worden in de verduurzaming van hun woning te investeren. 'Helemaal van het aardgas af lijkt mij binnen drie jaar nog niet reëel', zegt Smit dan ook. 'Maar het is goed dat de gemeente die ambitie heeft. Zonder die ambitie was het ook nooit gelukt het zonnepark op het eiland te krijgen.'

Zelfs als het lukt de bewoners en de gemeente 100 procent energieneutraal te maken, betekent dat nog niet dat het hele eiland dan duurzaam en energetisch zelfvoorzienend is. Alleen de veerpont is al goed voor 40 procent van het huidige energieverbruik van het eiland. Het boorplatform van de NAM voor de kust, dat ook onderdeel is van de energieneutraal-doelstelling, draait volledig op aardgas. 'En vergeet niet dat er in de zomer 500 duizend toeristen naar het eiland komen. Die verbruiken ook energie', zegt een woordvoerder van de gemeente.

Toerisme

De elektriciteit en verwarming die de eilandgasten verbruiken vallen buiten de doelstelling het eiland zelfvoorzienend te maken. 'De toeristen moeten worden ontzien. Daar is iedereen het over eens', zegt Smit. De toeristen zijn immers goed voor het grootste deel van de inkomsten op het eiland. 'Daarom is er veel verzet tegen windmolens voor de kust. Die schrikken de toeristen af.'

De pont van het bedrijf Wagenborg stapt voor 2020 ook nog niet over van stookolie op groene stroom, verwacht de gemeente. 'Deze veerboot vaart nog tot 2025. Daarna hopen we wel dat het een duurzame boot wordt.'

De NAM laat weten dat het wel het 'ultieme doel is' het aardgas slurpende booreiland in 2020 volledig op groene stroom te laten draaien. Liander gaat daarvoor een onderzeese stroomkabel vanaf het eiland aanleggen. 'Dat past gewoon binnen onze normale begroting. We zijn verplicht iedereen die om een aansluiting vraagt er een te geven', zegt Veldkamp.

Ook de bewoners hoeven niet te vrezen dat hun energierekening omhoog gaat vanwege het nieuwe netwerk van Liander op het eiland. 'De kosten doorberekenen aan de klanten mogen we niet. We willen het ook niet. Voor ons is dit een mooie test om te kijken of we ook een net dat draait op duurzame energie aan de praat kunnen houden. In de toekomst moeten we dat ook kunnen in andere delen van het land.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.