Column

De energieke burger is permanent bekaf

Met de omgevingswet mogen we helemaal zelf het land inrichten - maar niet heus.

Minister van Verkeer Melanie Schultz van Haegen onthult het 130 kilometerbord bij de grensovergang Zandvliet aan de A4.Beeld ANP

Een handige operator, zo staat minister Melanie Schultz van Haegen (Infrastructuur & Milieu) bekend. Terwijl menig VVD-collega aangeslagen in de touwen hangt, staat zij weer ergens lachend in een hesje met haar 130-bord. En als iets niet lukt, dan lukt het toch niet? Zo liet ze onlangs het plan vallen om bebouwing langs de kustlijn toe te staan. Protesterende natuurorganisaties hadden in een ommezien honderdduizend handtekeningen verzameld. Aan dode paarden trekt zij niet en in Trouw zei ze dat het 'tegelijk ook wel mooi is dat mensen zo voor hun kust opkomen'.

Was het kustplannetje een incident? Kenners zagen er een generale repetitie in voor de omgevingswet. U weet niet wat dat is, dankzij het handige opereren van Schultz, maar de omgevingswet is groot, serieus en bijna unaniem door de Tweede Kamer aangenomen. De hele ruimtelijke ordening, van landelijke toekomstvisie tot lokaal bestemmingsplan, gaat eronder vallen. De nieuwe wet vervangt 26 oude wetten en 4.700 wetsartikelen. De omgevingswet is de ruimtelijke pendant van de participatiewet en de WMO (mantelzorg), met dezelfde filosofie: van bovenaf naar onderop. De bevelende overheid is op haar retour. Nu is het de beurt aan de burger; in dit geval dus om helemaal zelf het land in te richten.

De minister krijgt een oorvijg...Beeld EPA

Dit alles wordt samengevat onder de noemer 'eenvoudig beter'. Vorige week publiceerde het Sociaal en Cultureel Planbureau een boekje over deze wet, getiteld Niet buiten de burger rekenen! Met uitroepteken. Het is een draai om de ministeriële oren geworden. Eenvoudig beter, ja. Wat is eenvoudig, vraagt het SCP zich af. Minder stroperige procedures, meer ruimte voor initiatief, en meer vertrouwen dat het goed zal gaan. Je zou het kustverhaal als bewijs kunnen aanvoeren dat het werkt. De overheid gaf de vrijheid om initiatieven te ontplooien, de burgerij vond het een slecht idee - feest gaat niet door, even goede vrienden.

Het SCP ziet wat anders. Eenvoudig beter betekent in de praktijk dat de loper wordt uitgelegd voor bouwers, omdat in de omgevingswet ook de crisis- en herstelwet is opgenomen. Daarin wordt korte metten gemaakt met stroperige inspraakprocedures. De bouw van windparken is momenteel her en der voor omwonenden een steen des aanstoots. Het SCP behandelt wind-op-land als casus, en wijst erop dat minder regels mooi klinkt maar dat regels er meestal niet voor niets zijn en dat er bij afschaffing ook verliezers zijn. Ruimte voor initiatief betekent in verband met windparken vooral ruimte voor doorzettingsmacht van het Rijk zelf. Honderdvijftig raadsleden uit tachtig (windmolen)gemeenten schreven hierover vorige week een brandbrief naar de Eerste Kamer. Daar moet de wet nog worden aangenomen. Trap hier niet in, zeggen de raadsleden. Wie wil bouwen wordt bediend, maar waar is het belang van de burger?

De kust van Melanie Schultz.

'Eenvoudig beter' dus. Beter - voor wie dan? Het idee van de wet is dat iedereen er beter van wordt. Dat is de winwinsituatie waar bestuurders altijd van dromen. Bouwers en burgers komen er samen wel uit. Wie iets wil bouwen, moet daarvoor zelf het draagvlak organiseren. Hier raken belangen in de knoop; het SCP spreekt van slager en eigen vlees. De ervaring tot nu toe is weinig bemoedigend. In het Energieakkoord, waarin is afgesproken dat er de komende jaren zo'n tweeduizend windmolens bij moeten komen, staat ook al dat windmolenbouwers zelf de inspraak moeten regelen. In dat verband heeft hun koepelorganisatie NWEA een gedragscode ontwikkeld voor 'draagvlak en participatie'. Dezelfde NWEA zond vorige week, nadat ik een kritisch stukje over windenergie had geschreven, deze tweet de wereld in: 'Dit weekend gelukkig geen @volkskrant gelezen: knap om zoveel zure onzin in een stuk te stoppen @martinsommer3'. Ik vind het best, maar dit is wel de club die volgens de wet wordt geacht zijn tegenstanders lief te hebben.

Al jaren wil de overheid een stap terug doen. Eerst moest de markt het werk overnemen. Dat is niet zo'n succes geworden. Nu is de burger aan de beurt. Men spreekt van 'de energieke samenleving'. Het SCP is onverbiddelijk. Heeft de burger wel tijd en zin om energiek te zijn? Vorige week deed de krant verslag van twee rapporten die het tegendeel suggereren. In de dorpen lukt het niet goed met de burenzorg; in de families zijn de verhoudingen er vaak niet naar om met zijn allen de mantelzorg voor vader op zich te nemen.

Van de omgevingswet moeten we straks, als we vader zijn steunkousen hebben uitgetrokken, naar het buurthuis om de plannen van de projectontwikkelaars te bespreken. De energieke burger is permanent bekaf. In de praktijk zullen zogenoemde participatieprofessionals alle ruimte krijgen. Zij hebben de tijd en vooral een agenda die niet per se die van u en mij hoeft te zijn.

En die van Natuurmonumenten

Van dat laatste zijn de kustplannen van Schultz een mooie illustratie. De minister liet weten dat er wel wat strandtenten gebouwd mochten worden en produceerde een kaartje dat in het groen bewees hoe goed de natuur is beschermd. Dat lieten de natuurorganisaties niet op zich zitten. Op de site van Natuurmonumenten kwam ook een kustkaartje, met rode gevarendriehoeken van Sluis tot Schiermonnikoog. Groot alarm!

Eronder stond een bijsluiter. 'Windmolens maken geen deel uit van deze campagne.' Natuurmonumenten wilde voorkomen dat de burgerij de verkeerde actie zou voeren. Niet tegen strandtenten maar tegen windmolens op zee. Inspraak is mooi, maar zomaar onbegeleid erop los participeren, dat kan niet de bedoeling zijn. Half maart komt de omgevingswet in de Eerste Kamer. Senaat, let op onze zaak!

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden