De ene schrijver dist de andere, meer hiphop wordt het niet

Toine Heijmans in Nijmegen

Waarom A.F.Th. van der Heijden een raptekst moet schrijven.

Nosa (links) en Rosco.

Het zijn net schrijvers. Ze vangen hun woorden met een vlindernet. Rosco schudt z'n dreads en vertelt hoe het werkt: er zijn beelden in zijn hoofd en die hebben woorden nodig. Het moeten de juiste woorden zijn. Hij luistert goed. Dat is wat schrijvers doen: woorden horen. In de snackbar, als zo'n klant 'een slaatje voor hier' bestelt. Bij Surinaamse familie, waar de ouderen nog klassiek Nederlands spreken. 'Brutaliseren', zegt Nosa. 'Niemendal', zegt Rosco. 'Práchtige woorden', zegt Nosa.

Eet smakelijk, hobbelende straatsmaak.

Rapgroep Zo Moeilijk bestaat niet meer, maar is nu even tot leven gewekt door wetenschappers die het vocabulaire onderzoeken van rappers en literatoren. Hun vocabulaire blijkt groter dan dat van De ontdekking van de hemel. Het nieuws bereikte de krant met iets te grote koppen ('vergeet Mulisch, lees een raptekst van Zo Moeilijk') en nu is de Literatuur boos. A.F.Th. van der Heijden trekt ten strijde, gehuld in de maliënkolder van het schrijversgilde, zwaard geslepen aan de steen der wijzen: 'nepnieuws gebaseerd op nepwetenschap gebracht door een nepkrant', 'onuitstaanbaar', 'al die malle Engelse woorden die ze gebruiken'.

De ene schrijver dist de andere, meer hiphop wordt het niet. Dat heeft mc A.F.Th. vast wel door. En die schrijft schitterende boeken. Maar mag Nikes even, meneer Van der Heijden: 'ik vraag me toch af hoeveel jongeren die boeken lezen, en hoeveel jongeren hiphop luisteren.' Straatcultuur versus elitaire cultuur, zegt Rosco, dat is een bekend gevecht. 'Ik zit niet vast aan de regels die zogenaamd bij het schrijven horen'.

De muziekschool in Nijmegen.

We zitten in Nijmegen Zuid, in een oude bloemkoolwijk, in een urban muziekschool. Producer Nikes (Nikola Krstovic) begon op zijn 14de beats te maken; Rosco (Roché Nieuwendam) en Nosa (Noesli Soemoredjo) waren als pubers ook al zwaar onder invloed van MTV-raps. Drie albums lang maken ze school, een tijdlang zien ze alle podia, die rare rappers met hun Nijmeegse accent en die gekke duistere sound. Nu zijn ze vaders van 42, 39, 37 jaar. Nosa is fiscaal adviseur geworden en schrijft jaarrekeningen, supersaai maar wel met de nieuwe Joey Badass op de koptelefoon.

Nijmegen maakt stappen / drie man nodig om m'n stad op de band te plakken.

Rap en literatuur, daar wordt al zo lang moeilijk over gedaan. Literatuur bestaat uit op elkaar gestapelde gouden steentjes volgens de stapelwetten van ja wie eigenlijk, terwijl in de vijf decennia dat rap bestaat er aardig wat machtige, prachtige, Drs. P.-achtige rijms zijn geschreven. Gedichten van Typhoon. Neotaal van Opgezwolle.

Harry Mulisch zei in 1996 dat Bob Dylan geen literatuur schrijft: 'Als je de Nobelprijs wilt devalueren moet je 'm aan Dylan geven'. Het is de angst voor de verwatering van het intellectuele. Capituleer niet voor de straatsmaak. En onderwijl is de Nederlandse taal alleen maar aan het devalueren: ga eens naar een universiteit, of naar het hoofdkantoor van Philips: ze praten er Engels. Het Nederlands kwijnt.

A.F.Th. van der Heijden. Foto ANP

En dan zijn er rappers die er ondanks alles in geloven: Rosco en Nosa en Nikes koesteren hun woorden. Rapteksten zijn gemaakt van taal en taal is altijd goed. Zoals de Franse rappers in de jaren negentig groot werden met het rappen van de Libération, zodat de immigrantenkinderen ineens kranten lazen, woorden vingen en ermee begonnen te jongleren. Zo'n taal sterft niet. Rosco: 'Ik wil dingen anders zeggen. Dieper graven in mezelf.'

Als ik vraag wat schrijven is, antwoordt Nosa met een vlekkeloze tekst:

Maar dit is wat ik doe als ik schrijf ik neem een vlucht / Kijk omhoog en de wolken vormen letters in de lucht / De pen op de ondergrond / De geur maakt me rustig / Kalk ik naar vrijheid als gevangenen die afturven

Vrijheid en gevangenschap - dat is schrijven. Voor de rapper, voor de dichter, voor de romancier. 'Ik wil het leven vastleggen als een schilderij', zegt Nosa. 'Wij komen', zegt Rosco, 'extra kleur geven aan de taal. Meehelpen, bijdragen.' En nu is het 2017 en nog steeds staat hiphop in de hoek, streng bewaakt door echte schrijvers en ook wel door rappers zelf die hechten aan straatwaardigheid. 'Letterkundige mensen', zegt Nikes, 'kennen andere regels'.

Maar wacht eens, A.F.Th. zelf is ook straatwaardig. En meer dan bekend met de Nijmeegse modo. Zo'n boek als Vallende ouders, over leven in de breedte, over in één flow de Berg en Dalseweg naar beneden fietsen en dan klapwiekend van de drank weer naar boven - dat is in wezen je reinste hiphop.

Dus ik vraag Rosco, Nosa en Nikes om een hiphopopera, gebaseerd op Vallende ouders, en ze zeggen zonder aarzelen ja. Nu de schrijver zelf nog.

Reageren?

Meer over

Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.