De ene na de andere coup: 'softe staatsgreep' Thailand

Na zes maanden van politieke onrust heeft het Thaise leger de staat van beleg afgekondigd. Geen staatsgreep, beweert de legerleiding, maar een poging 'om de orde te herstellen'. Noem het een 'softe staatsgreep', zegt Volkskrant-correspondent Michel Maas.

Thaise meisjes gaan op de foto met soldaten in de straten van Bangkok.Beeld getty

Een staatsgreep mag in Thailand inmiddels gerust tot de tradities gerekend worden: sinds 1932, toen tijdelijk een einde kwam aan de monarchie, waren er maar liefst zeven couppogingen en elf succesvolle coups. 'Elke keer weer om een andere reden', zegt Maas, die op weg is naar de Thaise hoofdstad Bangkok. Maar het doel was steeds hetzelfde: de politieke machthebbers aan de kant schuiven. Dat was ook het geval bij premier Thaksin Shinawatra, een steenrijke telecommagnaat. Hij werd in 2006, na vijf jaar aan de macht te zijn geweest, door het leger afgezet.

'De elite, de oude garde zeg maar, wilde al heel lang van hem af', zegt Maas. 'Maar dat lukte elke keer maar niet. Er waren demonstraties, maar die waren geen succes. De coup was het laatste middel. Thaksin vluchtte uiteindelijk het land uit.'

Wéér een Shinawatra
De grondwet werd herschreven, er kwamen verkiezingen, maar tot groot ongenoegen van de oppositie, won opnieuw een 'Shinawatra' - Yingluck
deze keer, de zus van Thaksin. De Shinawatra's hebben een sterke machtsbasis in Thailand, verklaart Maas. 'Vooral in het noorden, waar de meerderheid van de mensen woont, zijn ze heel populair. Ze houden de arme boeren te vriend door cadeautjes uit te delen en geld aan arme dorpen te schenken.'

Zo betaalde de regering-Shinawatra boeren 50 procent meer voor hun rijst dan de marktwaarde. Dat leidde tot enorme begrotingstekorten en grote voorraden onverkoopbare rijst. Deze omstreden 'rijstsubsidie' keerde zich uiteindelijk tegen premier Yingluck, die door het Thaise Constitutionele Hof werd beschuldigd van 'onzorgvuldigheid'. Ze had oogluikend een corrupt programma toegestaan, luidde het oordeel. Begin deze maand werd ze de laan uit gestuurd.

Beeld getty
Beeld getty
Soldaten in de staten van Bangkok.Beeld getty

Amnestiewet voor corrupte broer
De protesten van afgelopen maanden gingen ook over een andere zaak: eind vorig jaar wilde de regering-Yingluck een amnestiewet aannemen die op maat geschreven leek voor de wegens corruptie veroordeelde Thaksin. De anti-regeringsbetogers, ook wel geelhemden genoemd, blokkeerden het centrum van Bangkok en wilden van geen wijken weten. Daarmee bleven ook de toeristen weg. Dat was funest voor de Thaise economie. Bij gewelddadigheden tussen betogers en veiligheidsdiensten vielen zeker 27 doden.

Met het vertrek van Yingluck is het einde van de Shinawatra-clan nog niet in zicht. 'De regering bleef zitten, dus de onrust bleef', aldus Maas. Vandaar dat nu de staat van beleg is afgekondigd. Het leger, dat een zekere status in het land geniet, beweert dat geen sprake is van een coup, maar daar lijkt het wel op. Maas: 'Alle media zijn onder controle van het leger. Ook kan iedereen worden opgepakt die de orde verstoort.'

De demonstranten in het centrum van Bangkok zullen dus op hun hoede zijn: er rijden nog geen tanks door de straten, maar die zullen wel worden ingezet als dat nodig is. 'Er zal vandaag niet door het centrum worden gemarcheerd.'

Journalisten ter plaatse melden dat het vooralsnog rustig is op straat. De scholen zijn open, forenzen gaan gewoon naar hun werk. Thaise meisjes gaan met de soldaten op de foto. Wel zijn sommige straten in het centrum afgezet. 'De roodhemden klagen dat zij omsingeld worden door het leger, terwijl de geelhemden (de oppositie) hun gang kunnen gaan', zegt Maas.

Het illustreert de positie van het leger: die is, volgens aanhangers van de regering althans, op de hand van de oppositie. De Thaise samenleving is erg gepolariseerd, vertelt Maas. 'Je bent of rood of geel, er is niets tussenin. De kloof wordt door dit gedoe alleen maar groter. Er wordt wel gezegd dat Thailand op weg is naar een burgeroorlog.'

Geen volwassen democratie
Op de achtergrond speelt mee dat Thailand democratisch nog 'niet volwassen' is, zegt Maas. 'Er zijn geen onafhankelijke media. Ze zijn óf voor de regering óf voor het leger. Ook in de politiek is er geen democratische coalitievorming en de corruptie is sinds Thaksin Shinawatra grootschaliger geworden. Voorheen was het meer een traditie: onderweg werden wat beloningen uitgedeeld aan hoge piefen. Maar nu is het onderdeel geworden van het grotere systeem; de politiek probeert middels corruptie mensen aan zich te binden.'

Het is de vraag hoe de situatie zich verder ontwikkelt. Voor vanmiddag staat een ontmoeting gepland tussen regering en legerleiding. Verwacht wordt dat het leger de regering zal vragen op te stappen. In dat geval is dus alsnog sprake van een coup. Maar het leger, dat zich de afgelopen zes maanden op de achtergrond heeft gehouden, kan ook een bemiddelende rol aannemen en proberen de twee partijen dichter bij elkaar te brengen.

De geplande verkiezingen van 20 juli zullen door de onrust waarschijnlijk niet doorgaan, denkt Maas. 'Als ze wel doorgaan, zal Shinawatra of een vertrouweling weer winnen. Dat lost dus niets op.'

De Thaise generaal Prayuth Chan-ocha.Beeld ap
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden