De emmer is overgelopen

'Er was niet één goede overweging om door te gaan.' Binnen een paar minuten was de raad van bestuur van de Rabobank het eens: de stekker ging uit de wielerploeg. Zeventien jaar was de bank beeldbepalend en daaraan kwam op 19 oktober een einde. 'Dat was zuur, ja.'

Het is een doorsnee woensdag in oktober als er een bom op het wielrennen wordt losgelaten. In Colorado heeft directeur Travis Tygart van het Amerikaanse antidopingbureau zojuist de documenten online laten zetten die samen de aanklacht tegen Lance Armstrong vormen. De gevolgen zijn vernietigend, ook bij de meest toonaangevende Nederlandse wielerploeg.

Het sportblok in Nieuwsuur, deze 10de oktober, doet de alarmbellen rinkelen voor Rabobank Nederland. Heleen Crielaard, hoofd sponsoring en marktcommunicatie van de extrasportieve bank, krijgt nog tijdens de uitzending de eerste sms'jes binnen. 'Heb je het al gelezen?'

De onthulling van de dopingpraktijken van Armstrong en zijn ploeggenoten doen het wielrennen op zijn grondvesten trillen. Crielaard zou die avond niet meer vergeten, zegt ze anderhalve maand later. 'Het was de avond die alles veranderde.'

Niet alleen journalisten en wielerliefhebbers laten zo snel mogelijk hun oog gaan over de meer dan duizend pagina's die Tygart en zijn team hebben samengesteld. De bestuurders van de Rabobank, van het bedrijf en de wielerploeg, doen precies hetzelfde.

De opmerkingen van Levi Leipheimer springen het meest in het oog. De Amerikaan verklaart onder ede dat hij zichzelf epo inspoot na zijn komst bij Rabobank in 2002. Maar ook wijst hij de toenmalige teamarts aan als degene die hem het middel verkocht en hem hielp het te gebruiken.

Richard Plugge, de woordvoerder van de wielerploeg, denkt die woensdagnacht nog dat het Usada-rapport weinig problemen zal opleveren voor de bank. 'In de hoofdmoot stond voor ons niet zo veel belangwekkends, wel in de verklaring van Leipheimer. Die schatte ik als zorgwekkend in. Maar fataal? Dat niet.'

Zo'n vaart zal het allemaal dus niet lopen, denkt Plugge, in de nacht van woensdag op donderdag. Hoe groot kunnen de gevolgen nu werkelijk zijn van drie luttele zinnen in een tweehonderd pagina's dik rapport?

Alles blijkt anders. Alle ochtendkranten maken de volgende dag gewag van het Usada-dossier en de meeste berichten daarbij ook over de beschuldigingen van Leipheimer. Er staat de Raboploeg een storm te wachten, bedenkt Crielaard zich als ze donderdag extra vroeg op de A12 rijdt vanuit haar woonplaats Zoetermeer.

Op het Rabokantoor in Utrecht is om acht uur een spoedvergadering belegd. De afdeling sportsponsoring is vertegenwoordigd plus de woordvoering van de bank. Via de moderne techniek vergaderen teammanager Harold Knebel en Plugge van de wielerploeg mee. De opdracht: zo snel mogelijk een verklaring opstellen over het Armstrong-rapport en de eventuele gevolgen voor de eigen ploeg.

Belast verleden

De toon is zakelijk, het bericht bondig. Het management van de wielerploeg eist dat 'de wielersport collectief een streep zet' onder de periode waarover het dossier handelt. 'De wielersport heeft een belast verleden, tegelijkertijd heeft de sport ook een grote toekomst', staat er.

Op de bekentenis van Leipheimer gaat de verklaring summier in. Het teammanagement heeft 'er kennis van genomen'. Aanleiding om zijn woorden in twijfel te trekken is er niet, zegt Plugge. 'Maar het blijft één iemand die dit zegt.'

Toevallig of niet dateren de herinneringen van Leipheimer uit de tijd dat er bepaald niet streng op doping werd toegezien bij Rabobank. Hoewel de Volkskrant in mei dit jaar concludeert dat verboden middelen sinds de oprichting van de ploeg tot in 2007 oogluikend werden toegestaan, kent de bank maar een reactie: die geschiedenis is onderzocht, en er is naar gehandeld om herhaling te voorkomen.

Het verleden is dood en begraven, dat idee is bij de bank gaan leven. Maar het Usada-rapport zal de gemoederen nog weken, misschien wel maanden, bezighouden. Media proberen te ontrafelen wie er schuil gaan achter de geanonimiseerde hoofdrolspelers op papier. Het Britse Team Sky, waarvan een renner doping bekent in het dossier, eist dat al zijn personeelsleden een verklaring ondertekenen.

Alleen wie belooft nooit iets te maken te hebben gehad met vals spel, mag blijven. Het kost onder andere ploegleider Steven de Jongh, als renner in dienst geweest bij Rabobank, zijn baan als ploegleider.

In Italië maakt de aanklager van Padua werk van zijn onderzoek naar het netwerk van Armstrongs vroegere dopingarts Michele Ferrari. Er wordt gefluisterd dat in zijn bevindingen meer vernietigingskracht schuilgaan dan het Spaanse dopingschandaal Operación Puerto en de Usada-conclusies bij elkaar. Ook Rabobank zou betrokken zijn in de personen van Luis Leon Sanchez en de Rus Denis Mentsjov . De laatste is al twee jaar weg bij het team.

De Rabobank realiseert zich dat de berichtgeving over de ploeg in 2012 niet florissant is geweest. Van alle berichten over Rabobank en wielrennen was 22 procent negatief en nog maar 14 procent positief, luidt de analyse in september.

'De negatieve publiciteit ging zich steeds meer op de bank richten', stelt Crielaard vast. 'Het was geen incident meer, zoals vroeger, maar er was een continue stroom van negatieve berichtgeving over de Raboploeg.'

De kritiek raakt de hoofdsponsor direct. Dat is, ironisch genoeg, zoals des bank het zelf heeft gewild. In 2008 werd Harold Knebel baas van de ploeg. Hij komt van de bank en moet een stevige vinger aan de pols houden bij het team.

De dag na de Usada-publicaties is nog lang niet bepaald dat de bank zich als de geldschieter van 15 miljoen terugtrekt. Crielaard schuift 's avonds op tv aan bij Nieuwsuur, voor wat een balanceeract kan worden genoemd. Ze heeft van het hoofdkantoor twee opdrachten meegekregen, zegt ze achteraf. 'Wees transparant, maar vertel niet of we stoppen of doorgaan. Houd alle opties open.'

Niettemin is de Rabobank duidelijk geworden dat de bevindingen van het Usada wel wat meer zijn dan een afrekening met Armstrong alleen. Crielaard: 'Het was al heel snel duidelijk dat er groots bewijs was voor het feit dat de wielersport verrot is, of in ieder geval verrot was.'

Bij een sponsorcongres in Amsterdam maakt Crielaard twee maanden later duidelijk wat verkeerde beeldvorming vermag, en hoe groot de macht van de sociale media is geworden.

De bank dacht op de goede weg te zijn met het intens bepleite schone wielrennen, waarin Rabo zich sinds 2007 een voorloper achtte. Maar die ferme houding blijkt zich op Twitter tegen de bank te keren. 'Zo lang Rabo deze ploeg sponsort, winnen ze nooit. Want Rabo wil graag dat ze schoon zijn', stond er in minder dan de toegestane 140 tekens.

Van de plannen om door te gaan met de wielerploeg is de inkt nog maar net droog. Door andere verantwoordelijken aan te stellen, hoopt de ploeg zichzelf opnieuw uit te vinden. Ploegleiders Breukink en Van Houwelingen maken in 2013 plaats voor Merijn Zeeman en Michiel Elijzen. Eigenwijze, jonge mannen zijn het, met een frisse kijk van buitenaf.

De ploeg en de bank dachten zich op een nieuw seizoen te verheugen. Van die voorpret is door het werk van Tygart weinig meer over. De negatieve berichtgeving is ze koud op het dak gevallen, aan de Croeselaan in Utrecht.

Al die dingen komen terug in de dagen na 10 oktober, als de standpunten over de wielersponsoring beginnen te schuiven. Crielaard loopt wanneer nodig binnen bij Bert Bruggink, de verantwoordelijke man uit de raad van bestuur van Rabobank. Twijfels rijzen, maar de definitieve beslissing over het voortbestaan van de wielerploeg wordt over het weekeinde heen getild.

Op 16 oktober komt de raad van bestuur in vergadering. bijeen Elke dinsdag vergaderen ze, op de vijfde verdieping van de verrekijker, zoals het gebouw in de Utrechtse volksmond wordt genoemd. Ook nu flankeren bestuursvoorzitter Piet Moerland, financiële topman Bruggink, Piet van Schijndel, Berry Marttin, Gerlinde Silvis en Sipko Schat elkaar.

Om twee uur krijgen ze de agenda onder ogen. Doorgaans staat die ruim van tevoren vast, maar deze keer is er een agendapunt toegevoegd. Het is de sponsoring van de wielerploegen die ter sprake komt.

Over de inhoud van het besprokene zwijgt de bank. Ook de stemverdeling blijft geheim. Bij Rabobank wordt elke beslissing door de raad van bestuur in unanimiteit genomen. De kwestie van het wankelende sponsorschap wordt in elk geval in een paar minuten afgehamerd, zegt woordvoerder Hendrik Jan Eijpe.

Discussie

Volgens Eijpe is er weinig discussie geweest over het stopzetten van de wielersponsoring. Bruggink zal later verklaren: 'Er is gezocht naar een positief argument om dit besluit niet te hoeven nemen. Maar er was niet één goede overweging om nog door te gaan met de sponsoring. Dat was zuur, ja, maar het besluit was in vijf minuten genomen'

De emmer is overgelopen, klinkt het in de Rabotop. Het is genoeg geweest met alle dopingbeschuldigingen, kritiek en misschien ook met al het hoongelach. De bank wil niets meer met het professionele wielrennen te maken hebben. Na zeventien jaar is de maat vol.

Teamdirecteur Harold Knebel trekt een vergelijking met een bokser die zestien ronden lang klappen heeft gekregen en toch steeds weer oprees van het canvas. Bij de zeventiende stoot is hij het vechten moe en stapt hij de ring uit.

Misschien was het niet eens de grootste druppel die sinds 1996 in de emmer is beland die Rabo met zich mee torst. Maar het is wel de beslissende spat water die de sluizen heeft doen barsten.

Gesloten deuren

Vanaf dat moment is de wereld in rep en roer, maar wel keurig achter de gesloten deuren van Rabobank Nederland. Er is gebeurd wat altijd werd gevreesd. Zoals sponsoringmanager Paul Smith van RSMG Insights zich bij een congres uitdrukte: 'Sponsoring is a loaded gun, it can explode in your pocket.' Crielaard: 'Dat is wat ons de laatste maanden is overkomen.'

Van de ploeg worden Knebel en Plugge op de hoogte gebracht van het besluit. Ze zijn het er niet mee eens, maar protesten hebben geen zin. Plugge: 'Het was een voldongen feit.' De alternatieven die ze inbrengen bij de bank, nu het vertrek aankondigen en pas twee jaar later stoppen met de sponsoring, worden van tafel geveegd.

Het besluit was eenzijdig en het besluit was definitief, zo is de houding van de bank. Crielaard: 'Wij hebben het gedaan zoals dat bij een grote, betrouwbare bank hoort: netjes. De afspraken worden nagekomen.'

Vanaf het eerste moment is duidelijk dat de stekker niet meteen uit de ploeg kan worden getrokken. De contracten met renners en personeel worden gerespecteerd. Aan een sociaal plan wordt gewerkt.

Een vijfkoppig crisisteam bereidt de bekendmaking van het nieuws tot in de kleinste details voor. Op woensdag begint Crielaard haar scenario te schrijven met vier anderen aan de tafel. Naast Knebel en Plugge is Joep Maurits aangeschoven, de directeur communicatie. Ook bankwoordvoerder Eijpe is aanwezig.

Vijf uur lang zijn ze bij elkaar. Het crisisteam heeft al de nodige ervaring. In 2007, als toenmalig ploegdirecteur Theo de Rooij Michael Rasmussen in zijn gele leiderstrui uit de Tour de France zet, is er in Utrecht ook een club mensen bezig geweest de reputatieschade te beperken.

Ook nu weten maar een paar mensen wat er twee dagen later staat te gebeuren. Elk risico dat het nieuws voor vrijdag uitlekt, moet worden beperkt. Gebeurt dat toch, dan is er een plan B voorhanden. In dat geval zal het einde van een van een van de langst lopende sponsorschappen van een Nederlandse sportploeg op donderdagmiddag worden onthuld.

Aan het eind van de marathonvergadering liggen de draaiboeken voor vrijdag klaar. Er is een persbericht opgesteld. De wielrenunie wordt benaderd met de vraag of die de talentenploeg van Rabo wil overnemen.

Op donderdagavond licht de wielerploeg de belangrijkste stafleden in. De ploegleiders reageren gelaten op het naderende einde. Er wordt voor de volgende ochtend een telefooncirkel op poten gezet, zodat alle renners zo snel mogelijk op de hoogte kunnen worden gebracht.

Buiten de Rabomuren weet nog steeds niemand wat zich de volgende dag zal afspelen. Toch stuurt een journalist bijna alles in het honderd. Crielaard is donderdagavond nog op kantoor als Jeroen Schmale, sportjournalist van het Algemeen Dagblad, belt. Haar hart moet zijn overgeslagen.

'Hij vroeg: heb je 't druk? Ja , zei ik. Ik heb geen tijd. Hij zei: ben je druk met het stoppen van jullie wielerploeg? Nee, zei ik.' Achteraf zegt ze daarover: 'Voor het eerst van mijn leven heb ik gelogen tegen een journalist.'

Vrijdagochtend verzamelt het betrokken personeel zich om zeven uur op het hoofdkantoor. Het is 19 oktober 2012. Vandaag zal de Rabobank bekendmaken dat de gelijknamige wielerploeg na ruim anderhalf decennium ophoudt te bestaan. Volgens het draaiboek is alles in gereedheid gebracht. Het is een operatie met haast militaire precisie. Iedereen, zo is althans de bedoeling, moet gelijk zijn geïnformeerd met het news alert dat persbureau ANP om negen uur stipt doet uitgaan. Dan belandt ook het persbericht bij journalisten en andere belangstellenden in de e-mail.

Een kwartier eerder krijgen de directeuren van de 141 lokale banken, goed voor 829 vestigen, per sms het nieuws te horen. De meeste renners en personeelsleden van de wielerploeg hebben tussen acht uur en half negen een telefoontje of een sms ontvangen, met de mededeling in hun mail te kijken.

Stef Clement leest net het AD-interview met Crielaard als ploegleider Nico Verhoeven hem belt. Clement, voorzitter van de rennersraad, weet meteen dat het mis is. 'Goedemorgen Nico', zegt hij. Die antwoordt: 'Het is niet zo'n goede morgen, Stef. Rabobank stopt met wielrennen, maar we hebben de garantie dat we nog een jaar door kunnen.'

Ambassadeur

Robert Gesink zou die dag als ambassadeur van Kanjers voor Kanjers bij fietsenmakers gaan flyeren voor het goede doel. Hij kan niet anders dan de 200 kilometer lange tocht af te blazen, druk als hij is met alle vragen over het nieuws van zijn ploeg.

Net als Marianne Vos wordt Gesink gelijktijdig met de rest op de hoogte gebracht. Zodoende worden de boegbeelden van het Nederlandse wielrennen met vragen overstelpt, terwijl ze te weinig weten om zinnige antwoorden te kunnen geven.

Ook de onduidelijkheid over de toekomst van Vos en haar Rabovrouwenploeg - blijft die nu wel of niet bestaan? - veroorzaakt die vrijdag onrust. Achteraf gezien, vindt de Rabobank, hadden Vos en Gesink eerder geïnformeerd moeten zijn, maar niet veel eerder. Ook Clement en zijn rennersraad is niet in vertrouwen genomen.

Voordat Bert Bruggink zijn speech houdt over het Rabobank-einde en de 'tot het bot verrotte wielersport', is het nieuws de wereld al over gegaan. Het regent vragen bij de zes voorlichters die klaarzitten op kantoor. Elke tien seconden worden er maar liefst honderd twitterberichten verstuurd met: #Rabobank.

Er zitten in Utrecht meer journalisten in de zaal dan bij de presentatie van de jaarcijfers. De woorden van Bruggink zijn live op tv te zien via de NOS. Hij zal nog urenlang de media te woord staan. Daarna zal hij er niets meer over zeggen. Zelfs de Britse BBC wilde een interview.

Vervolgens begint wat het ontvlechten van de ploeg wordt genoemd. Rabobank en de stichting die de wielerploegen onder de hoede heeft, moeten hun verbinding doorhakken. Het is een groot karwei.

De bank en zijn ploeg zijn door de jaren heen in elkaar verstrikt geraakt. Bankwoordvoerder Eijpe: 'Het wielrennen is ingebed in ons bedrijf. Deze sport was in ons hele huis.' Het plotselinge besluit is te laat gevallen om de Rabojaarkalender van 2013, met daarop een wielerfoto, bij de drukpers tegen te houden.

De hartenkreet die Crielaard later bij een sponsorcongres doet, luidt: 'Blijf sponsor.' En wordt geen eigenaar van sportinhoud. Dan word je ook eigenaar van de risico's die zoiets met zich meebrengt.

Richard Plugge, communicatiemanager wielerploeg Rabobank

Heleen Crielaard hoofd sponsoring en martkcommunicatie Rabobank

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden