'De ellende van het hbo begint al bij het mbo'

Volgens Martin Slagter beheerst de huidige hbo'er het Nederlands slechter dan de vroegere mbo'er.

Na hun examen gaan veel studenten naar het mbo of hbo. Beeld anp

Door de enorme media-aandacht voor de misstanden in het hbo, dreigt de puinhoop in het mbo uit het oog te worden verloren. Ten onrechte. In het mbo is de puinhoop zo mogelijk nog groter dan in het hbo. Dat wij hier in de pers zo weinig van vernemen, heeft een heldere oorzaak: politici en journalisten hebben zelf geen mbo gedaan en ook hun kinderen studeren doorgaans op een hoger niveau. Diplomafraude, niveaudaling, graaiende bestuurders, onbevoegde docenten, te weinig contacttijd en uitdijende managementlagen: het mbo doet op al deze punten zeker niet onder voor het hbo.

Steeds meer mbo-leerlingen stromen door naar het hbo. Dit is de 'beroepskolom'. In 2010 had maar liefst 35 procent van de eerstejaars hbo-studenten een mbo-achtergrond. De beroepskolom biedt vmbo-leerlingen een kans door te stromen naar het hoger onderwijs, maar in de praktijk leidt deze doorstroming ertoe dat het niveau van het hbo steeds meer afglijdt richting mbo.

Briefopdracht
Ik werk zo'n dertig jaar als docent Nederlands in het mbo. Het vroegere meao-examen Nederlands kende een centraal schriftelijk examen dat onder meer uit een briefopdracht bestond. De normering schreef voor dat een brief maximaal vijf foutieve werkwoordsvormen of tien andere spel- en stijlfouten mocht bevatten. Werden deze aantallen overschreden, dan was de brief onvoldoende. Een heldere en alleszins redelijke normering.

Ik werk ook in het hbo. Soms laat ik eerstejaars studenten van de opleiding hbo Recht in Utrecht een schrijfopdracht van dat vroegere meao-examen maken. Als ik dan bovenstaande normering toepas, haalt letterlijk niemand een voldoende. Conclusie: qua schriftelijke taalbeheersing is het niveau van het huidige hbo lager dan dat van het mbo van zo'n twintig jaar geleden. Hoe zou het er dan voor staan met het niveau van het huidige mbo? Lees verder en huiver.

Na afschaffing van de landelijke examens bestond er in het mbo jarenlang geen enkele inhoudelijke controle op de totstandkoming van de cijfers op basis waarvan diploma's werden verstrekt. Met de bedoeling het niveau stevig op te krikken, kwam hier een paar jaar geleden verandering in. Voor Nederlands en de moderne vreemde talen werd het Gemeenschappelijk Europees Referentiekader ingevoerd (Common European Framework of Reference).

Louche bedrijfje
Voor het hoogste mbo-niveau (niveau 4) geldt dat het vak Nederlands op B2-niveau beheerst moet worden: dat van de 'onafhankelijke gebruiker'. De toetsen die worden gegeven om dit niveau vast te stellen, moeten worden ingekocht bij geaccrediteerde bedrijven. Mijn roc doet dat bij het ietwat louche bedrijfje 'De Vries Taaltrainingen', dat om onnaspeurbare redenen is geaccrediteerd door de Inspectie. Vanwege dit 'keurmerk' kopen veel mbo-instellingen hun toetsmateriaal bij dit bedrijf in, want dat scheelt veel gedoe met de Inspectie. Voor De Vries Taaltrainingen vormt dit een lucratief handeltje: de marktwerking in het onderwijs.

Voor het onderdeel Schrijven levert De Vries een briefopdracht met bijbehorende normering. Op het gebied van spelling en stijl luidt die normering: 'De spelling en de woordvolgorde is accuraat genoeg om de tekst te kunnen volgen'. Wordt aan deze norm niet voldaan, dan kan er - op een totaal van twintig - één punt in mindering worden gebracht.

Je kunt je afvragen of het met zo'n normering nog wel verantwoord is om als docent Nederlands lestijd te besteden aan het oefenen van spelling en stijl. Een leerling die zoveel spel- en taalfouten maakt dat zijn tekst niet meer te volgen is (en dan moet je het toch behoorlijk bont maken), kan altijd nog een 9,5 voor zijn onderdeel Schrijven halen. De schriftelijke taalvaardigheid wordt in het mbo verder op geen enkele andere manier getoetst. Let wel: we hebben het hier over het hoogste niveau van het mbo, waarvan 35 procent doorstroomt naar het hbo. Niet zo vreemd dus dat er in het hbo geklaagd wordt over de afgenomen schriftelijke taalvaardigheid van studenten.

Als je de problemen in het hbo wilt oplossen, zul je moeten beginnen met die in het mbo aan te pakken. Anders is het dweilen met de kraan open.

Martin Slagter is docent Nederlands, journalistiek en filosofie aan zowel het mbo als hbo.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden