De elastieken komiek die nimmer lachte

Boekenweek

'Wonderkind werd laatbloeier', hoorde de necrologie van dichter Louis Lehmann te luiden. Er stond echter iets anders in de krant. Wel zo passend, vindt Arjan Peters.

Het heerlijk avondje viel dit jaar op 12 november, toen het Louis Th. Lehmann-nummer van De Parelduiker werd gepresenteerd, waaraan veel bekenden van de legendarische dichter, scheepsarcheoloog, jurist, vertaler, componist en tangodanser hebben bijgedragen (Bas Lubberhuizen; euro 19,95).

De geboren surrealist Lehmann overleed twee jaar geleden, op 92-jarige leeftijd. In 1997 begon hij in het volle Vredenburg tijdens een Nacht van de Poëzie ineens te rappen: 'Maak het maar, maak het maar, maak het maar bebabbelbaar', een ludiek commentaar op de kletscultuur. Daarbij behield hij een ernstig gezicht.

Dat laatste is belangrijk. Op menig literair avondje heb ik Lehmann gezien. Ook als hij de dansvloer op ging en zijn figuren trok, geschiedde dat met een uitgestreken, nors gelaat. Het zou een ode aan Buster Keaton kunnen zijn, de elastieken komiek die nimmer lachte.

Foto Hilde Harshagen & Antonia Hrastar

Geen grinnik zat er dus in, toen ik Lehmann in 2000 thuis kwam interviewen. Zijn verzamelbundel Gedichten 1939-1998 was net verschenen. Ik had van het dikke boek genoten. O ja? Hij niet, liet hij meteen weten. Hij was geen terugblikker, en zéker niet naar de versjes waarmee hij als 19-jarig wonderkind de literatuur binnenkwam.

Lezing van De Parelduiker bevestigt mijn theorie dat een surrealist ons verrast door de onverstoorbaarheid die hij aan de dag legt. Had Lehmann bij het reciteren van zijn werk (zoals het 'Gesprek tussen twee muizen', dat begint met: 'Piep./ Piep./ Piep?/ Piep.') olijk geknipoogd, dan was hij door de mand gevallen als een behaagzieke entertainer.

Je moest niet weten waar je aan toe was. In 2005 kwam Lehmann in het ziekenhuis terecht. Een verpleegster beklaagde zich erover dat hij zijn kleren achter zich op de grond liet vallen. Dat doet hij al tachtig jaar zo, legde zijn partner Alida Beekhuis uit, 'zijn moeder heeft het hem niet geleerd.'

In 1997 belde hij radiomaker Wim Noordhoek of die wilde helpen met verhuizen. Toen Wim voor de deur stond, bleek Louis niets te hebben voorbereid: 'Wel had hij bij Albert Heijn vijf kartonnen dozen gehaald en hij beschikte ook over een aantal 'eindjes touw'.'

Ik weet zeker dat Lehmann daar niet bij stond te lachen. In de Volkskrant van 27 december 2012 stond de necrologie van Lehmann. Erik Menkveld had die geschreven ('Wonderkind werd laatbloeier'). Bij de eindredactie is toen iets mis gegaan. In de krant kwam dit: 'Laatbloeier werd wonderkind'.

Achteraf nog verdedigbaar ook (Lehmann begon ouwelijk en eindigde speels), maar het mooiste was de verwarring die de kop wekte: wat is dit, een diepzinnige omkering of een foutje? De surrealistische geest had over de burelen gewaard. Het Lehmann-effect.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.