De eerste stap naar een basisstelsel sociale zekerheid

Jo Rieken vervult zijn jongensdroom. Een jaar geleden gaf de organisatie-adviseur zijn visie op de sociale zekerheid. Hij bepleitte een kaalslag waarin omvorming tot basisstelsel plaatsvindt....

door Gijs Herderscheê

KORT NA HET afronden van zijn boek ging Jo Rieken op 1 mei 1999 aan de slag bij de adviesgroep van Deloitte & Touche. Functie: topman van de brancheclub sociale zekerheid. Ook Deloitte had in de gaten dat de sociale zekerheid een groeimarkt werd en richtte in navolging van concurrent Ernst & Young een adviesgroep op.

Meteen haalde Rieken de mooist denkbare opdracht binnen. Samen met de vice-voorzitter van Deloitte in Nederland, Bob van Nes, werd Rieken in september bij het ministerie van Sociale Zaken 'kwartiermaker' voor de reorganisatie van de sociale zekerheid.

Nu geven zij samen met de topambtenaren Joop van Lunteren en Koos Richelle leiding aan de grootste nationalisatie ooit in Nederland gedaan: de overname van het GAK, SFB, Uszo, Guo en Cadans.

Dat is een smulklus voor organisatie-adviseurs. Die uitvoerders van WW en WAO worden niet alleen genationaliseerd en samengevoegd tot één Uitvoeringsorgaan Werknemersverzekeringen - UWV. Ze moeten ook in Centra voor Werk en Inkomen (CWI's) gaan samenwerken met de uitvoerders van de Bijstand (de sociale diensten) en met het restant van de arbeidsbureaus. Die arbeidsbureaus worden gesplitst. Het deel dat werkzoekenden aan een baan probeert te helpen wordt geprivatiseerd, het deel dat werkzoekende uitkeringsgerechtigden inschrijft, wordt de kern van het werk van de CWI's.

Rieken heeft met zijn collega's grofweg twee jaar de tijd, tot 2002, om de nieuwe organisatie in de steigers te zetten. Een prachtige opdracht, zeker omdat het naadloos aansluit bij de sociale zekerheid zoals beschreven in het boek.

Volgens de organisatie-adviseur is de huidige sociale zekerheid een paternalistisch stelsel. Na de Tweede Wereldoorlog is een stelsel van verzekeringen, opgebouwd dat tot 's werelds meest uitgebreide hoort. Jaarlijkse kosten: circa 100 miljard gulden. Het is echter een stelsel 'dat door de elite voor de burgers, de werknemers en de arbeidsorganisaties werd gemaakt. Het is niet van hen.'

Rieken wil de sociale zekerheid aan de (potentiële) consument teruggeven. 'Met liberalisering en zelfsturing wordt getracht een mijns inziens noodzakelijke perspectiefwisseling te bewerkstelligen, zodat sociale zekerheid niet voor maar van de burgers, de werknemers en de arbeidsorganisaties wordt.' Hoe dat kan, tekent Rieken voor.

Hij stelt een basisverzekering voor tegen ziekte, werkloosheid en arbeidsongeschiktheid. De uitkering kan wat Rieken betreft beperkt blijven tot slechts 60 procent van het sociaal minimum. Daarnaast kan iedereen zich bijverzekeren tot of desgewenst boven het sociaal minimum.

Daar valt een en ander tegen in te brengen. Van solidariteit tussen verzekerden is in deze opzet geen sprake meer tenzij groepen zich verzekeren. Dat zouden werkgevers kunnen zijn die hun werknemers verzekeren of bonden die hetzelfde doen voor hun leden. Nu drukt juist die solidariteit de premies in het publieke bestel nog.

Rieken wil naast dit basisstelsel een Wet Arbeidsparticipatie en Inkomensgarantie. De inkomensgarantie geldt voor burgers die niet zelfstandig in hun inkomen kunnen voorzien. Het deel arbeidsparticipatie in de voorgestelde wet moet scholing, begeleiding, vorming en gesubsidieerde arbeid regelen.

In het boek werkt Rieken zijn krijtlijnen uit tot een coherente, doorwrochte visie. Het fascinerende is het gegeven dat invoering naadloos zou kunnen volgen op de reorganisatie die Rieken nu met zijn compaan Van Nes als interim-manager uitvoert.

Voor een toelichting op zijn boek is Rieken niet bereikbaar. Praten over zijn ideeën is blijkbaar met het oog op zijn huidige broodheren bij Sociale Zaken niet opportuun. De boodschap en visioen zijn echter helder. En onontkoombaar leesvoer voor de Commissie-Donner, die in opdracht van het kabinet de toeloop op de WAO gaat analyseren en voorjaar 2001 met suggesties voor vernieuwing moet komen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden