reactiesverkiezingen vs

De eerste reacties op de verkiezingen: ‘Dit is buitengewoon schokkend’

Terwijl de stemmen nog druk worden geteld, heeft president Trump zijn herverkiezing uitgeroepen. Hoe hebben Amerikakenners de verkiezingsnacht beleefd?

Ook in Ulaanbaatar, de hoofdstad van Mongolië, worden de Amerikaanse verkiezingen op de voet gevolgd. Beeld AFP
Ook in Ulaanbaatar, de hoofdstad van Mongolië, worden de Amerikaanse verkiezingen op de voet gevolgd.Beeld AFP

Alfons Lammers, emeritus hoogleraar Amerikaanse geschiedenis: ‘Het verbaasde mij dat Joe Biden als eerste zijn speech gaf. Hij had ook nog niets te zeggen over de uitslagen, hij wilde gewoon proactief zijn. Dat leek mij strategisch gezien niet zo handig. Er was nog niets bekend, maar Biden impliceerde al dat hij de overwinning ging behalen. Dan had hij nog een naam verkeerd en moest hem nog iets ingefluisterd worden. Dat gaf niet de indruk van: ah, een nieuwe president.

‘Ook werkte die speech bij Donald Trump als een rode lap op een stier. Die heeft met zijn toespraak een brandbom in het huis van de Amerikaanse democratie gegooid. Bij zijn tv-show The Apprentice heeft hij altijd ‘You’re fired!’ kunnen roepen. Maar nu krijgt hij zelf te horen dat hij misschien wordt ontslagen. Dat zal hij nooit aanvaarden, hij zal tot het uiterste alle mogelijkheden benutten die er zijn om president te blijven. Er worden, net zoals in 2000, in de komende maanden overal zaken aangespannen om de telling van de stemmen opnieuw te bekijken. Het is afwachten of we op 20 januari een president hebben.’

Annegret Kramp-Karrenbauer, CDU-partijvoorzitter, in een interview met de Duitse televisiezender ZDF: ‘Dit is een situatie die kan leiden tot een constitutionele crisis in de VS (…) en dat is iets dat ons ernstige zorgen moet baren.’ 

Heleen Mees, econoom: ‘Het leken saaie verkiezingen te worden. Biden had een stabiele voorsprong in de peilingen en leek president te worden. Maar hij heeft bijna moeite om het aantal stemmen van Hillary Clinton in 2016 bij te houden. Dat is buitengewoon schokkend. Ook de Senaat gaat niet naar de Democraten, zoals vooraf werd verwacht. Alles gaat slechter dan ze hadden gehoopt.

‘Wat economisch interessant is: alle peilingen gaven Biden de beste kans, maar in bijna alle staten zei een meerderheid van de kiezers te verwachten dat Trump nipt ging winnen. Het is dus misschien wel beter om daarop af te gaan. De wijsheid van de meerderheid ligt dichter bij de einduitslag dan al die peilingen. De verklaring zou zijn dat er toch veel shy Trump voters zijn: mensen die vooraf niet willen zeggen dat ze op Trump stemmen.’

Renee Nielsen, voorzitter Republicans Abroad Nederland, werkzaam in de internationale logistiek: ‘Ik verwachtte een zenuwslopende verkiezingsnacht, aangezien Biden ‘een zekere overwinning’ stond te wachten. Na al het hoogdravende gebrul van de Democraten was ik ook bang dat Texas blauw zou kleuren. Dat is gelukkig niet gebeurd.

‘Die zogenaamde blauwe golf voor Biden is uitgebleven. Het was een goede nacht. Toch zie ik ook gekke dingen gebeuren: staten waar de uitslag allang duidelijk had moeten zijn, zijn nog niet naar Trump gegaan. Beide kandidaten hebben nog steeds kans op overwinning, dus het gaat rommelig worden. Eén ding is duidelijk: de Republikeinse Partij vertegenwoordigt voortaan de arbeidersklasse.’

Maarten van Rossem, historicus en Amerikadeskundige: ‘Het claimen van een overwinning terwijl die er nog niet is, is tegen de regels. Trump heeft het recht ook helemaal niet om het tellen van de stemmen te stoppen. Sowieso kan hij niet meteen naar het Hooggerechtshof stappen, dat moet eerst via verschillende lagere rechtbanken. Dat heeft hij in een aantal staten al geprobeerd, zonder succes. 

‘Maar dat is het punt: je kunt er altijd op rekenen dat Trump iets doet wat niet mag en verwarring of chaos creëert. Dat is wat hij verreweg het beste kan. Hij heeft er nu bovendien alle reden voor: de uitslag is niet duidelijk en hij heeft het beter gedaan dan alle peilingen verwachtten.

‘De voornaamste conclusie uit het toneelstukje van vannacht is voor mij dat de peilingen de politieke werkelijkheid weer niet schetsen. In Florida stond Biden vrij ver voor, maar winnen de Republikeinen. In Michigan is het spannender dan vooraf gedacht. Dan wijzen die peilers altijd op een foutmarge van 3 procent. Maar het is wel raar dat die foutmarge altijd in de richting van de Democraten wijst.

‘Het blijft ronduit verbazingwekkend dat een man die er vier jaar zo’n pestzooi van heeft gemaakt, nog heel redelijke kansen heeft om te winnen. Zoals ik vaker zeg: de grootste vijand van de Verenigde Staten zijn de Verenigde Staten zelf. Ik heb nu ook wel schoon genoeg van die verkiezingen. Ik had graag gezien dat er vannacht gewoon een uitslag was geweest, dan waren er vanaf. Dat dit nog dagen moet duren… Ik ga liever een goed boek lezen.’

James Kennedy, historicus en geboren in de Verenigde Staten: ‘Dat Trump de overwinning voorbarig claimt, is één ding, hij beweert ook dat de Amerikaanse bevolking bestolen zou zijn. In het verleden, in de 19de eeuw, hebben aanhangers van sommige presidentskandidaten dat ook weleens geroepen. Maar ik ken geen ander voorbeeld van een kandidaat die het op de verkiezingsavond zelf claimde.’

‘Wat de uitslagen laten zien, is dat Joe Biden als anti-Trump toch niet zo’n sterk merk is als de Democraten hoopten. Het is goed mogelijk dat hij wint, want hij staat er goed voor in Nevada en Wisconson en hoeft daarna nog maar één staat te pakken. Dat komt omdat veel mensen anti-Trump stemmen. Maar verder is het niet duidelijk waar de Democraten precies voor staan. De standpunten zijn vaak vaag, te versplinterd of te diffuus. 

‘Biden heeft zichzelf vooral neergezet als een kandidaat van fatsoen. Ik denk dat het goed was geweest als hij daarnaast ook een helder, voorspelbaar beeld had neergezet van hoe hij bepaalde dingen wil bereiken. Hoe lastig dat ook is bij de Democraten, omdat de vleugels daar zo breed uit elkaar liggen. Bernie Sanders had een heldere boodschap kunnen overbrengen, maar was waarschijnlijk te links voor het middenveld.’

Madeleijn van den Nieuwenhuizen, PhD-kandidaat aan de City University of New York, waar ze onderzoek doet naar rechtsgeschiedenis en politieke corruptie:

‘Wat ik verwachtte gebeurde: rond zes uur ’s ochtends riep Trump de overwinning uit. Ook sloeg hij insinuerende taal uit richting zijn achterban. Hij wil dat ze alert zijn en op stand-by staan. Waar ik hoop uit put, is dat er vooralsnog een goede kans bestaat dat Biden wint. Maar Trumps eerste stappen richting het Hooggerechtshof zijn al gezet. Vandaag wil uitzoeken hoe zoiets gerechtelijk gaat. Ik geloof graag dat het Hooggerechtshof een relatief hoog integriteitsniveau heeft, meer dan de Republikeinse Senaat. Mijn hoop in de rechtsgang heb ik dus nog niet verloren, maar ik houd wel mijn hart vast. Ik zie de huidige situatie als lakmoesproef voor de Amerikaanse democratie.’

BLIJF OP DE HOOGTE VAN DE VERKIEZINGEN IN DE VS

Wie wordt president, Trump of Biden? Het wordt beslist in deze vijf resterende staten 
Pennsylvania, Michigan, Wisconsin, Noord-Carolina en Georgia. Om die vijf staten draait het nu Trump Florida heeft veroverd op weg naar het Witte Huis. De president riep woensdagochtend (Nederlandse tijd) al de overwinning uit, maar voorlopig heeft hij slechts 213 van de benodigde 270 kiesmannen binnengehaald. Biden staat op 238 kiesmannen. Wat kunnen we verwachten?

Trump onder vuur na overwinningsclaim en oproep tot telstaking
Tot verbazing van velen heeft president Trump zich woensdag uitgeroepen tot winnaar van de presidentsrace, terwijl er nog miljoenen stemmen moeten worden geteld. Hij riep op om te stoppen met tellen, omdat er volgens hem sprake zou zijn van fraude. Bewijs voor die claim ontbreekt echter.

Trump doet zijn electorale prestatie tekort door over fraude te spreken
De verkiezingen in de Verenigde Staten hebben na een spannende nacht nog geen winnaar opgeleverd – maar president Donald Trump claimde ’s nachts (Amerikaanse tijd) desondanks de overwinning, en stelde ongegrond dat er gefraudeerd was. Een analyse.

En verder
Volg de uitslagen staat voor staat op deze kaart.
Alles wat u moet weten over de Amerikaanse verkiezingen leest u in ons dossier.
Volg de allerlaatste ontwikkelingen via het verkiezingsblog.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden