De eerste haarscheurtjes worden zichtbaar in het cement dat PvdA en VVD bindt

De chemie tussen VVD en PvdA lijkt uitgewerkt. De liberalen twijfelen of Samsom zijn troepen nog wel onder controle heeft. 'De PvdA is zielig en vindt dat ze geholpen moet worden.'

PvdA-leider Diederik Samsom.Beeld anp

Het vertrek van het PvdA-Kamerlid Mariëtte Hamer naar de SER roept plots onvermoede spanningen op tussen de coalitiepartijen VVD en PvdA. Hamers vertrek brengt in de PvdA een functiecarrousel op gang die door de VVD met zorg wordt bekeken. De liberalen doen nauwelijks meer moeite te verhullen dat zij vrezen dat PvdA-leider Samsom zijn troepen binnenkort niet meer onder controle kan houden.

Daarmee worden voor het eerst in twee jaar duidelijke haarscheurtjes zichtbaar in het cement dat VVD en PvdA bindt. Vaak roemen beide kampen de chemie: tussen Rutte en vice-premier Asscher, tussen Rutte en Samsom én tussen de kern van beide fractiebesturen. Tot deze week zaten er aan liberale zijde Halbe Zijlstra, vicefractievoorzitter Tamara van Ark en secretaris Ton Elias; aan PvdA-kant Samsom, vicefractievoorzitter Martijn van Dam en secretaris Roos Vermeij. Zij konden lezen en schrijven met elkaar en lachten vaak de frustraties weg die tijdens het politieke handwerk de kop kunnen opsteken in de samenwerking.

Mariette Hamer.Beeld anp

Vacature

Maar in dat gezelschap is deze week iets misgegaan. Vermeij neemt op eigen verzoek de zware portefeuille arbeidsverhoudingen van Hamer over. Daarom stapt zij uit het fractiebestuur. Gevolg: een vacature. Kamerlid Attje Kuijken was de kandidaat van wie de PvdA-top in overleg met de VVD-top zei: zij wordt de opvolger van Vermeij. Zij werd het echter niet, want in de PvdA worden zulke dingen democratisch besloten. Ook veteraan Khadija Arib, al zestien jaar Kamerlid, stelde zich vorige week onverwacht kandidaat. Zij geldt als vertegenwoordiger van de linkervleugel in de PvdA en wat meer is: zij behoort tot het deel van de fractie dat mort over de effecten van de samenwerking met de VVD.

Dinsdag won zij de interne verkiezing in de fractie en daar worden ze in de VVD nerveus van. Daar houden ze niet van zulke verrassingen. Sterker: in de VVD kunnen ze zich niet eens voorstellen dat 'hun' kandidaat voor een positie in de fractietop zo'n stemming zou verliezen. Daar stelt men zich de vraag: hoe zit het met het gezag van de PvdA-leider als zoiets kan gebeuren? Is de PvdA, die zo beroerd in de peilingen staat, nu echt aan het muiten tegen Samsom?

'Erg tevreden'

Zover willen PvdA-Kamerleden donderdag niet gaan. Wel tonen diverse fractieleden zich 'erg tevreden' dat ze met Aribs verkiezing een signaal hebben afgegeven. Feit is dat Arib zeer begaan met vreemdelingenzaken, een van de achilleshielen in de coalitie vanaf nu in het coalitieberaad wekelijks zaken moet doen met de rechtse houwdegen Elias. Samen zitten zij al langer in het presidium van de Tweede Kamer en volgens betrokkenen hebben zij daar 'absoluut geen chemie' .De VVD vreest dan ook dat er spanningen van gaan komen en doet geen moeite meer om dat te verbergen. De Telegraaf snoof donderdag voor de tweede keer in een half jaar uit de VVD op dat men zich daar over meer dingen zorgen maakt.

Want hoe zit het eigenlijk met die uittocht van het team waarmee Samsom de verkiezingen won? Kort voor de zomer vertrok politiek secretaris Simon den Haak, die zelfstandig communicatieadviseur wordt. Nu gaat Samsoms woordvoerster Saar van Bueren met Eurocommissaris Frans Timmermans naar Brussel. Speechschrijver Hayte de Jong wordt lobbyist bij Heineken. Dat allemaal in korte tijd, en een half jaar voor de statenverkiezingen. Vraag van de VVD: kan Samsom zonder de mensen die hem in 2012 transformeerden van emotionele actievoerder tot beheerste campagnevoerder?

Afspraken

En dan is de VVD nog niet klaar met de klachtenlijst: de liberalen signaleren ook dat de afspraken met Samsom in het eerste jaar meer overeind stonden dan nu het geval is. Het schuift; PvdA-Kamerleden die avonturieren en niet zeker zijn van terugkeer op de volgende kandidatenlijst, willen zichtbaarder worden en morrelen aan het regeerakkoord. Voorbeelden willen de liberalen niet geven maar ze vinden dat er de laatste tijd veel moet worden 'gladgestreken' door Rutte, Asscher, Zijlstra en Samsom. 'De PvdA is zielig en vindt dat zij geholpen moet worden', aldus een liberaal.

Op de achtergrond spelen de statenverkiezingen van maart een grote rol, wordt ook in de PvdA erkend. Als de PvdA dan niet veel zetels meer kan leveren in de Eerste Kamer, is ze per definitie een minder interessante coalitiepartner. Dan lonkt voor de VVD steeds nadrukkelijker het alternatief over rechts, met CDA en D66.

Minister Lodewijk Asscher van Sociale Zaken, premier Mark Rutte, PvdA-leider Diederik Samsom en Halbe Zijlstra, fractievoorzitter van de VVD.Beeld anp

Verder vragen PvdA'ers zich donderdag vooral af wie toch de VVD'ers zijn die al die lelijke dingen zeggen in de pers. Het zijn taferelen die zich doorgaans alleen afspelen in een coalitie die aan het opbranden is. Taferelen ook die Samsom en Zijlstra twee jaar lang zo vakkundig buiten de deur wisten te houden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden