Column

De eerste exitpoll is altijd een schitterend moment

Exitpoll

 

Om negen uur kregen wij gisteren de eerste exitpoll van PS2015 te zien. De eerste exitpoll is altijd weer een schitterend moment, het startschot van een heerlijk verkiezingsavondje. Je kunt de debatten meer dan zat zijn, als het om het echie gaat, wordt democratie weer leuk - ook doordat ze in Hilversum dan entertainment en spektakel weer inruilen voor journalistiek.

Na de exitpoll gingen we naar de plekken waar de partijen bijeen waren voor eerste reacties. Meteen waren er sterke verschillen zichtbaar in de waardering van het fenomeen exitpoll. Mona Keizer (CDA, 11 naar 12 zetels) kon er maar met moeite van worden weerhouden de polonaise in te zetten, Hans Spekman (PvdA, 14 naar 8) benadrukte het voorlopige karakter. In het zicht van een zware nederlaag is het fijn om nog een paar uur te kunnen hopen op een mirakel of je vast te klampen aan de mogelijkheid dat kiezers vragenstellers bij de uitgang voor de grap massaal onzin op de mouw hebben gespeld.

De exitpoll was gepresenteerd toen Henrik-Willem Hofs ons in Rotterdam weer 'een kijkje onder de motorkap van de democratie' ging tonen: het tellen der stemmen ging beginnen. Daarmee begon ook het gevecht tussen pollsters en kiezers. Wanneer de peilers hun methodes zo hebben verfijnd dat exitpolls en echte uitkomsten volledig gaan samenvallen, kunnen we de verkiezingsavond afschaffen en weten we om negen uur hoe de uitslag is. Dat zou het leven een stuk schraler maken.

Om half tien liet de update van de exitpoll zien dat de PVV van 10 naar 8 zetels in de Eerste Kamer was gezakt. Hier werden we geconfronteerd met een fenomeen dat de komende tijd uitputtend zal worden besproken: de niet-stemmer. Van de PVV-stemmers gingen er gisteren namelijk veel niet stemmen. De Wildersstemmer is boos, maar nou ook weer niet zo boos dat hij er een loopje naar het dichtstbijzijnde stembureau voor over heeft om uiting te geven aan zijn boosheid. De Tweede Kamer werd samengesteld nadat bijna driekwart van de Nederlandse stemgerechtigden in 2012 naar de stembus was gegaan, de zetelverdeling van de Eerste Kamer wordt bepaald door de helft van het provincialestaten-electoraat. De stemmacht van de PS2015-kiezer was gisteren een stuk groter dan die van de TK2012-stemmer. Iets zegt mij dat daar aan iets niet klopt.

Overigens wordt de Amerikaanse president al heel lang gekozen door een kleine meerderheid van de helft van het electoraat: er zijn politicologen die beweren dat daarmee niks mis is en dat we dergelijke percentages als normaal moeten leren zien. Als de helft van de mensen niet meer gaat stemmen, zeggen zij, en verkiezingen worden beslist door een select groepje politiek betrokkenen, dan duidt dat op grote tevredenheid en het ontbreken van grote maatschappelijke tegenstellingen en politieke meningsverschillen.

Dat kan, maar het kan natuurlijk ook duiden op groeiend wantrouwen jegens de politieke kaste en cynisme over haar intenties, op afnemende burgerzin. Matthijs van Nieuwkerk zei gisteren bij DWDD dat zijn programma in de aanloop naar deze verkiezingen bewust geen politici had uitgenodigd; DWDD heeft een gevoelige thermometer voor wat er speelt in de samenleving - als politici daar niet meer welkom zijn, moet de politiek zich zorgen maken.

Om half elf was de exitpoll uitputtend geanalyseerd en begon het lange wachten op 26 mei, als de Eerste Kamer echt wordt gekozen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.