AnalyseECONOMISCHE SCHADE

De economie kan wel een deukje hebben, maar het mag niet te lang duren

Het is rustig op het Amsterdamse Waterlooplein. Om verdere verspreiding van het coronavirus te voorkomen stelt het kabinet dat mensen zoveel mogelijk moeten thuiswerken.Beeld ANP

Bioscopen en theaters zijn grotendeels dicht, iedereen met een snotneus moet binnen blijven, en de rest van Nederland werkt thuis tot nader order. Social distancing moet covid-19 eronder krijgen. Het is te hopen dat het werkt, want lang kan de economie dit niet hebben.

De BV Nederland of de volksgezondheid? Bij de bestrijding van het coronavirus staat het kabinet voor een lastige afweging tussen economische belangen en het welzijn van de burger, klinkt het de afgelopen dagen. Maar dat is deels een valse tegenstelling, zegt econoom Adriaan Soetevent, hoogleraar aan de Rijksuniversiteit Groningen; voor nu gaan beide hand in hand.

‘Als de samenleving plotseling een groot gedeelte van de arbeidskrachten tijdelijk verliest, zorgt dat voor enorme economische ontwrichting die bovendien lang duurt’, zegt Soetevent. ‘Door sociale connecties tijdelijk door te knippen rem je het aantal mensen dat ziek wordt, en voorkom je hopelijk overbelasting van het zorgsysteem en daarmee meer dodelijke slachtoffers. Economen zijn het erover eens dat de piek in het aantal zieken nú gedrukt moet worden.’

De hoop is daarbij dat het ziekteverloop in Nederland het Aziatische model volgt: een tijdelijke deuk in de productie en consumptie, zodat volgende maand de piek van de virusepidemie achter ons ligt. ‘In China en Zuid-Korea hebben ze het tij na enkele weken weten te keren, raakten beperkende maatregelen op hun retour en werden fabrieken weer opgestart. Daar willen wij volgende maand ook zijn. Maar als je nu niets doet, dan zit je half april mogelijk met een volledig wild gegroeide epidemie waarbij de helft van de bevolking in enige mate ziek is.’

Op korte termijn is het een bittere pil. Vooralsnog is er geen expliciet verzoek om zoveel mogelijk thuis te blijven, maar getuige de rustige straten en lege supermarktschappen op vrijdag trekken veel mensen hun eigen conclusies. Bovendien liggen drastischer maatregelen in het verschiet. Bart Berden, directeur van het Tilburgse Elisabeth TweeSteden Ziekenhuis en voorzitter van het Regionaal Overleg Acute Zorg in Noord-Brabant, adviseerde de regering gisteren om in heel Nederland kroegen en restaurants te sluiten en evenementen vanaf tien personen te verbieden, in plaats van het huidige honderd.

Middenstander de klos

Dat betekent op korte termijn een zogeheten ‘schok aan de vraagzijde’: als niemand meer een bezoek brengt aan bioscopen, musea, winkels, restaurants, cafés, nagelsalons, tandartsen of sportscholen, dan raakt de diensteneconomie in grote problemen. De middenstander trekt weer aan het kortste eind, zoals vaker de laatste jaren. Eerst opende deze week de Amerikaanse e-commerce gigant Amazon een Nederlandse winkel, wat de prijzen in de detailhandel flink belooft te drukken, en nu dreigen de klanten ook nog eens thuis te blijven.

Naast alle steun voor de zorgsector, die moet voorkomen dat de beroepsbevolking massaal ziek wordt, moet de overheid robuust en direct ingrijpen om de vraagzijde van de economie te steunen. Dat zegt Bas Jacobs, hoogleraar Economie aan de Erasmus School of Economics. En wel op drie punten: ‘De overheid moet voorkomen dat door paniek en pessimisme consumenten stoppen met geld uitgeven, en bedrijven stoppen met investeren. Belastingverlagingen kunnen vrij snel worden georganiseerd om de vraag te stutten. Alle discussie over de staatsschuld moet worden gestaakt.

‘Ten tweede moet de overheid zorgen dat het bedrijfsleven op voldoende financiering kan rekenen van de banken, zodat gezonde bedrijven niet omvallen. We zien banken voorzichtiger worden, juist nu bedrijven krediet nodig hebben. De overheid moet zeggen: wij staan garant voor die kredieten.

‘Tot slot: minstens zo belangrijk als concrete maatregelen is het indammen van de paniek. De overheid moet haar gewicht in de strijd gooien om mensen en bedrijven zekerheid en richting te geven: wij zetten alles op alles om enerzijds de medische sector te ondersteunen en het virus te bedwingen en anderzijds om te voorkomen dat bedrijven over de kop gaan en mensen hun baan kwijtraken.’

Hoop

Als die maatregelen doorgang vinden, en als de epidemie over een paar weken inderdaad over haar hoogtepunt is - hopelijk een handje geholpen door het voorjaar - dan is de schade te overzien. Grote bedrijven redden het de eerste weken wel. Medewerkers van banken, verzekeraars, accountantskantoren en overheidsinstituten kunnen prima thuiswerken. Hooguit neemt de productiviteit ietsje af. Wie weet zit er zelfs een lichtpuntje in voor techbedrijven: als er ooit een moment was waarop vergaderen via videoconferencing kon doorbreken, is het nu. 

Maar in China keerde het tij niet doordat burgers werd gevraagd een weekje thuis te werken. Daar gingen politie en leger de straat op om te zorgen dat niemand in de besmettingshaarden het huis verliet. Ook Italië heeft dergelijke maatregelen genomen. België zit op het niveau dat ziekenhuisdirecteur Berden nu ook voorstelt: cafés en restaurants dicht. De kans is groot dat de teugels ook hier de komende week strakker worden aangetrokken.

Als een groeiende waaier aan maatregelen ook volgende maand nog nodig blijkt, en het sociale en economische leven langdurig wordt gereduceerd richting stilstand, dan ontstaat er steeds meer schade die niet meer met noodmaatregelen te beteugelen is. Overbruggingskredieten zijn tijdelijk, de pot met geld die de overheid daarvoor aan kan spreken is niet oneindig. Hetzelfde geldt voor tijdelijke WW-uitkeringen. Personeel van grote bedrijven kan prima een paar weken met elkaar praten via een beeldscherm, maar langdurig thuiswerken zonder direct contact met kantoor en collega’s kan de productiviteit wel degelijk drukken.

De komende week zal duidelijker worden of de overheid slaagt in haar pogingen om een explosie van besmettingen te voorkomen, in de hoop dat de piek van de epidemie vóór het einde van de maand passeert. Zo niet, dan komt voor de regering wel degelijk het helse dilemma opnieuw en met meer urgentie om de hoek kijken: hoeveel failliete bedrijven en verloren banen zijn we bereid te accepteren in de strijd tegen een virus dat, wellicht tegen die tijd, nauwelijks nog te bedwingen lijkt?

Aan levenloos Museumplein wachten kunst en cultuur duistere weken

Het Amsterdamse Museumplein met al zijn culturele instellingen ligt er desolaat bij. Musea zijn gesloten, in het Concertgebouw is het stil. Directies proberen de schade in te schatten.

Sterftecijfer ligt in Italië hoger dan in China, Nederland vlak achter Spanje en Frankrijk

Het sterftecijfer als gevolg van de coronavirusuitbraak ligt in Italië inmiddels op een hoger niveau dan in China. De Italiaanse streek Lombardije betreurt relatief gezien meer doden dan de zwaarst getroffen Chinese regio, Hubei. Dit blijkt uit een analyse van de Volkskrant op basis van cijfers van de Johns Hopkins University.

In dit dossier leest u alles wat u moet weten over het coronavirus. De laatste ontwikkelingen worden bijgehouden in ons liveblog.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden