De ecogarnaal komt uit Suriname

De tropische garnaal heeft geen beste naam op ecologisch gebied. Maar in Suriname worden ze tegenwoordig duurzaam gevangen. Eind vorig jaar kregen ze zelfs een keurmerk.

PARAMARIBO - 'Ik ken deze boot beter dan mijn vrouw', zegt schipper Steven Hall (45) nadat hij zijn boot de haven Jagtlust uit heeft gestuurd. De pas geverfde blauw-witte kiel van de Neptune 2 schommelt over het modderbruine water van de Surinamerivier die op dit punt honderden meters breed is.


Hall - kanariegele polo, petje van de New York Yankees op zijn hoofd - leeft om te vissen. Hij ging op zijn 15de al naar zee en brengt het grootste deel van zijn leven varend door. Eén ding weet hij zeker: 'Deze boot is voorspelbaarder dan mijn vrouw.' Hij lacht zijn gouden tanden bloot.


Steven Hall vangt al dertig jaar garnalen, maar wat hij sinds kort ophaalt is een primeur: de eerste duurzame tropische garnalen. Al wil het met de vangst nu even niet zo goed lukken, want in het proefnet dat de Neptune 2 heeft uitgezet, zit een stuk hout, een paar plastic flessen en een aangevreten blikje. 'Dead bottom', zegt een van de donkere vissers beteuterd. 'We moeten meer naar het midden van de rivier', gebaart Hall.


De tropische garnaal heeft een beroerd imago. De soort wordt ernstig overbevist en voor de kweek van garnalen worden mangrovebossen verwoest. Daarom is het fijn dat er ook eens goed nieuws kan worden gemeld over de tropische garnaal. En het goede nieuws komt uit Suriname.


De visserij is voor Suriname een relatief kleine maar niet onbelangrijke bedrijfstak, die dezelfde problemen kent als overal elders ter wereld: overbevissing, schadelijke bijvangst, verstoring van de zeebodem, schade aan het ecosysteem.


Kapitein Hall en zijn collega's kunnen ervan meepraten. De grote tropische garnalen in Surinaamse wateren zijn door overbevissing nagenoeg uitgeroeid. Van de vloot van honderd boten die er jaren geleden op visten, zijn er nog maar twee handenvol over.


Noodgedwongen vallen de vissers terug op de kleinere seabob-garnaal. Maar om te voorkomen dat die dezelfde kant op gaat als zijn grote broer is er een duurzaamheidsplan opgesteld.


Overzichtelijk

Het initiatief daartoe is genomen door Heijploeg Suriname, onderdeel van de Nederlandse Heijploeg groep, het grootste garnalenbedrijf van Europa. Heijploeg heeft een programma voor Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen. Daar paste de seabob mooi in, zegt projectleider Chris Meskens, ook al omdat het een overzichtelijke visserij is.


Naast Heijploeg is er nog maar één ander bedrijf, Narmoona/Sail, dat op seabobs vist. Samen hebben ze twintig boten in de vaart die jaarlijks 10 duizend ton seabob opvissen. 'Daarmee kun je afspraken maken', zegt Meskens. Het heeft immers weinig zin om in je eentje duurzaam te vissen.


In 2007 werd onderzoek gedaan naar de stand van de garnaal, de invloed van de visserij op het ecosysteem en methoden om bijvangst te beperken. Ook de Surinaamse regering deed mee. 'In het begin moesten we er flink aan trekken. Maar gaandeweg zagen ze het belang ervan in.'


De seabob werd aangemeld voor het duurzaamheidslabel van MSC. Om dat te krijgen werden afspraken gemaakt over vangstbeheer, duurzame vismethoden en procedures voor de omgang met beschermde soorten. Eind vorig jaar kreeg de seabob als beloning het marineblauwe MSC-keurmerk, als eerste tropische garnaal.


Aan boord van de Neptune 2 laat schipper Hall zien wat de maatregelen praktisch inhouden. In de sleepnetten waarmee op de garnalen wordt gevist zijn ontsnappingsroosters aangebracht voor zeeschildpadden. Op sommige plaatsen hebben de netten grote mazen waardoor vissen kunnen ontsnappen. Daardoor is de bijvangst met 34 procent verminderd.


De vissers waren aanvankelijk bang dat ze daardoor minder garnalen zouden ophalen. Maar dat bleek mee te vallen. Het had juist een positief effect: doordat er minder bijvangst is, zijn de vissers veel sneller klaar met sorteren. Daardoor kunnen ze langer slapen, zegt Hall. Om de drie uur wordt het net opgehaald. Hoe sneller de mannen klaar zijn met sorteren, hoe langer ze kunnen rusten.


Voorbeeld

Nathalie Stein, manager Benelux van MSC, is enthousiast over de seabob-visserij. 'Dit is een voorbeeld van hoe het programma kan werken.' Het ging niet zomaar; duurzaamheid is geen groot thema in Suriname. 'Maar je ziet nu dat ook andere visserijen geïnteresseerd raken.'


De vraag is hoe betrouwbaar de controle is op de naleving van de voorschriften. Suriname heeft geen naam op te houden als het gaat om efficiënt bestuur en onkreukbare ambtenaren. De goudindustrie ritselt van de corruptie.


Maar dit is anders, zegt Gilliamo Orban, journalist van het dagblad De Ware Tijd, die meevaart aan boord. 'Achter de goudindustrie zitten grote belangen. Hier niet.' Bovendien is de visserij in Suriname goeddeels in buitenlandse handen. Bijna alle vissers komen uit Guyana.


Stein heeft er alle vertrouwen in. 'Wij houden tussentijdse controles. Als de vissers daarbij door de mand vallen, verliest de seabob het certificaat. Dat zou enorm gezichtsverlies zijn voor iedereen.'


De vissers maken trips van vijf tot acht dagen. De seabobs worden aan boord op ijs gezet en bestrooid met conserveringsmiddel - 'tegen verkleuren', aldus Meskens. Aan wal worden ze machinaal gepeld, gesorteerd en ingevroren voordat ze naar de VS en Europa worden verscheept.


In Nederland liggen ze onder andere in het schap van Albert Heijn. Roze gekleurd. Want zo wil de consument ze, zegt Meskens.


Vandaag zullen we niets vangen, zegt Hall. Normaal varen ze dertien uur naar hun visgronden. Daar is nu geen tijd voor. Ook het tweede proefnet komt zonder garnalen boven. Zelf eet hij ze overigens niet. 'Ik zit er de hele dag al tussen. Maar dat mijn kinderen in de toekomst garnalen kunnen eten, daar ben ik trots op.'


MSC: blauw label in de koelvitrine

Het Marine Stewardship Council is in 1997 opgericht als een onafhankelijke stichting zonder winstoogmerk. Het hoofdkantoor zit in Londen. Het MSC geeft een label aan duurzame vis. Daarbij wordt gekeken of de visstand op peil blijft en efficiënt wordt beheerd en of schadelijke effecten voor het ecosysteem tot een minimum worden beperkt. Dat gebeurt door onafhankelijke deskundigen.

Tot dusver heeft het MSC wereldwijd 147 visserijen en 13.500 visproducten gecertificeerd. In Nederland zijn 1.100 producten met het MSC-label verkrijgbaar. Ze liggen bij de meeste grote supermarkten. De producten zijn te herkennen aan het blauwe label.

Volgens de VN-voedselorganisatie FAO wordt de helft van alle visbestanden in de wereld tot de biologische limiet bevist. Nog eens 30 procent wordt overbevist. Het MSC heeft twee jaar geleden kritiek gehad omdat het geld ontvangt voor certificaten waardoor er sprake zou kunnen zijn van een belangenconflict.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden