De echte ideeënstrijd

Dat soennitische extremisten vanuit Syrië de grens zijn overgestoken en dinsdag de Iraakse stad Mosul hebben ingenomen, toont aan dat zich in het hele oosten van het Middellandse Zeegebied een botsing van wereldbeelden voltrekt. Ik heb dat van dichtbij kunnen zien tijdens mijn recente bezoek aan Koerdistan.


Het is niet de botsing tussen de gekozen Iraakse regering onder leiding van Nouri al-Maliki en de soennitische extremisten. Maliki is een tiran die Irak bestuurt als een sjiietische chauvinist, terwijl de soennitische militanten soennitisch chauvinisme propageren. Beide partijen zijn losers. Nee, de ech-te ideeënstrijd - waarin we partij moeten kiezen - is die tussen religieuze extremisten (soennieten én sjiieten) en toegewijde milieubeschermers. Beide groepen proberen de grenzen in het Midden-Oosten uit te vlakken, maar om heel verschillende redenen.


Zowel de extremisten als de milieubeschermers denken dat hun visie alleen kan zegevieren als de grenzen tussen Syrië, Irak, Turkije en Libanon er niet meer zijn en de regio wordt bestuurd als één politiek of één ecologisch geheel. Als de extremisten winnen, wordt de regio één groot humanitair en ecologisch rampgebied. De milieubeschermers kunnen alleen winnen als genoeg mensen beseffen dat als ze dit gebied niet gaan delen, ze elkaar zullen uitroeien of dat Moeder Natuur dat wel met ze doet.


De milieubeschermers vinden dat het Midden-Oosten alleen kan worden beheerd als je het beschouwt als één waterbouwkundig en biologisch ecosysteem, dat steeds ernstiger wordt bedreigd. Zo leed in de jaren negentig het Koerdisch deel van Irak onder de sancties van de VN tegen het Irak van Saddam Hoessein en die van Saddam tegen Koerdistan. Met als gevolg dat de Koerden de heuvels ontbosten om te kunnen stoken en koken, waarbij de Koerdische eik en de voedselketen van bijvoorbeeld het Perzische luipaard zijn weggevaagd. Azzam Alwash, voorzitter van Nature Iraq, vertelde me dat het Iraaks-Iraanse grensgebied de enige plek is waar het Perzische luipaard nog voorkomt. Dat gebied ligt namelijk nog vol landmijnen 'zodat er geen jagers kunnen komen'. En hoewel er af en toe een luipaard op zo'n mijn stapt, is er vanwege het mijnenveld zo weinig menselijke activiteit dat de natuur er weer kon opbloeien. Als het aan Alwash ligt, blijven de mijnen daar en worden er veilige wandelpaden aangelegd.


Hij zegt dat het echte probleem het water is. In Irak kost een liter water twee keer zo veel als een liter benzine. 'Bijna iedereen denkt bij Irak aan olie, woestijn en oorlog. Mijn Irak bestaat uit de besneeuwde bergtoppen van Koerdistan en de majestueuze valleien die het water en de grond van deze heilige bergen naar Zuid-Irak brengen. Als we zijn wat we eten, zijn wij Irakezen allemaal gemaakt van de mineralen uit de bergen van Koerdistan.'


De bronnen van de Tigris en de Eufraat liggen inderdaad in de bergen van Oost-Turkije en Irak. Toenemende droogte en de waterbehoefte van een groeiende bevolking in Turkije en de olie-industrie in Irak hebben echter geleid tot een mindere doorstroming van beide rivieren door Syrië en Irak. Turkije heeft veel dammen gebouwd voor elektriciteitscentrales en irrigatiewerken, en voelt er weinig voor het water te delen met anti-Turkse Koerdische militanten. Resultaat is dat 'de landbouw nu ten onder gaat in het land waar hij ooit is ontstaan', zegt Alwash.


Wat de extremisten betreft, publiceerde The Financial Times onlangs een kaart van het Midden-Oosten met de naam 'Strijders Zonder Grenzen'. Gekleurde pijlen geven de soennitische, sjiitische en Koerdische strijders aan die heen en weer trekken door de hele regio, van Libanon door Syrië en Irak tot aan de Golf, zonder zich iets van grenzen aan te trekken. De soennitische groep die de inname van Mosul leidde, heet ISIS , Islamitische Staat in Irak en Syrië. Zonder grens.


De milieubeschermers zien deze regio ook als een gebied zonder grenzen, want alleen als je het beheert als een geïntegreerd systeem van rivieren en stroomgebieden kun je het duurzaam besturen. De extremisten willen de grenzen opheffen, omdat elke sektarische groep alleen kan ontkomen aan overheersing door een andere groepering als ze zich bij hun medestrijders in Libanon, Syrië, Irak, Koerdistan en Turkije voegen.


De milieubeschermers proberen iedereen te laten beseffen wat ze gemeen hebben. De extremisten proberen iedereen te laten beseffen voor wie ze bang zijn. Het oostelijke Middellandse Zeegebied heeft alleen een toekomst als het kiest voor het milieu en niet voor een of ander 'isme'.


Vertaling: Leo Reijnen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden