De echte crisis: meer dan de helft van de mensen bleef thuis

Splinters

 

Dat het politieke landschap vergruist en uiteenvalt in ontelbaar veel kruimels, met elk hun eigen belangetjes en hun eigen achterbannetjes, daar valt lang en zorgelijk over te praten. Begrippen als onregeerbaarheid en versplintering zullen vallen, en verkiezingen als een krasloterij waarin kiezers ongedurig zweven van kruimel naar kruimel. Een politiek landschap met zes ongeveer even grote partijen waarin om beurten eentje tot ieders verrassing piekt. (Of zoals Edith Schippers zou zeggen: op verdachte wijze oppopt.)

De zes 'grootste' partijen van het land vingen woensdag elk 10 tot 16 procent van de stemmen. Verdere uitwaaiering van het electoraat is niet ondenkbaar: de Tweede Kamer telt inmiddels zestien fracties sinds een VVD-lid gistermiddag zijn zetel oppakte en er een stukje verderop in de Kamer in ging zitten. Van die zestien fracties worden inmiddels vijf bevolkt door deserteurs, uitgekotsten of opportunisten.

Niet eerder was regeren zo onvoorspelbaar, zeker nu de VVD en de PvdA na een streek van Johan Houwers, rommelaar in hypotheken, nog maar op 76 zetels in de Tweede Kamer steunt. Eén Kamerlid dat het hoog in de bol krijgt, of last krijgt van een opspelend geweten, en de coalitie verliest ook in de Tweede Kamer de meerderheid. Voor Halbe Zijlstra en Diederik Samsom breekt een tijd aan van kwistig met complimentjes strooien in de fractie, nooit opmerkingen maken over gekamde baarden en elke dag taart meenemen naar het werk. Alles om de kikkers in de kruiwagen te houden.

Voor de democratie is dit alles een feest. Vroeger, toen de liberalen, de sociaal-democraten en de christen-democraten het land nog onder elkaar verdeelden en er politici waren die 'we rule this country' zeiden, was een stem op één van de marginale clubjes die asiel in de Kamer hadden gekregen (natuurliefhebbers, fundamentalistische christenen, buitenlanderhaters, bepleiters van gebroken geweertjes, et cetera) een daad met weinig consequenties. De kiezer had zijn hart gevolgd, in de veilige wetenschap dat hij zich andermaal kon opmaken voor vier jaar lang klagen op de anderen op het pluche.

Tegenwoordig heeft zijn stem plots gewicht. Dat Kees van der Staaij twintig minuten zendtijd krijgt in Pauw om daags voor de verkiezingen zijn achterban te bedienen met een pleidooi voor huwelijkse trouw: we zijn er inmiddels aan gewend dat SGP'ers op televisie komen, niet langer als curiosum, maar als serieus te nemen partij met serieuze voorstellen die zomaar zouden kunnen opduiken in de Trêveszaal.

Daar komt straks een roedel partijen bij. Straks, als de restzetelspecialisten zich over de zaak hebben gebogen en Mark Rutte de lokale partijen in de provincies een handvol stemmen voor de Eerste Kamer heeft weten te ontfutselen, zullen we het pas zeker weten, maar het ziet ernaar uit dat de vijfpartijencoalitie straks ook bij Marianne Thieme, Bram van Ojik of Henk Krol zal moeten bedelen om steun. Dat er in het Torentje driftig gerekend zal worden: wat kost dat, comfort bieden aan dieren, AOW'ers én natuurliefhebbers? Hoeveel windmolens is een belastingverlaging waard?

Daar komen ze wel uit, in Den Haag. Maar of de mensen voor wie ze het doen het nog kunnen billijken, is de vraag. Want de echte crisis is deze: meer dan de helft van die mensen bleef thuis.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.