De echte agency

Zelfs de CIA doet haar zegje over de nieuwe film van Kathryn Bigelow over de speurtocht naar Osama Bin Laden en de martelingen die erin voorkomen.

'Als je aan de CIA denkt, denk je dan aan een beroemde Britse superspion? Gaan er beelden van schietpartijen en razendsnelle achtervolgingen door je hoofd? Stel je je voor dat CIA-medewerkers terroristen dwars door Amerika opjagen, zoals in populaire televisieshows?'


Ja? Dan slaat de CIA die illusie op haar site graag even aan diggelen. In Hollywood Myths vs. the Real CIA wil de organisatie deze week een paar dingetjes rechtzetten. In een handig mythe/realiteitsoverzichtje valt te lezen dat niet iedereen binnen de CIA een spion is, dat de CIA zelf geen arrestaties verricht en geen politiek bedrijft.


Eerder al, in 2007, maakte de organisatie korte metten met een paar andere, nog mooiere, Hollywoodclichés in een soortgelijk fictie/feitoverzicht. Wat blijkt: de medewerkers hebben helemaal geen kekke sportwagen met verborgen wapens en dansen nooit de tango op feestjes met miljonairs.


Eeuwig zonde eigenlijk, het spionnenbestaan zo te degraderen tot een saaie kantoorbaan. En waarom? Werd het agentschap na Mission Impossible en de televisieserie 24 soms gek van sollicitanten die een gepantserde Aston Martin als secundaire arbeidsvoorwaarde eisten? Moesten de werknemers op verjaardagen steeds uitleggen dat ze geen quickstep in de benen hebben? Nee, natuurlijk niet. Het is als Sinterklaas en het sprookjeshuwelijk: er komt een moment dat je er nog in wilt geloven, maar stiekem al beter weet.


Bovendien: er zijn grijstinten. Wie verder kijkt op de website ontdekt dat de dienst lang niet zo suf is als ze wil doen geloven. Zo moet een 'protective agent' volgens een vacature fysiek, mentaal en emotioneel in topconditie zijn om over de hele wereld te reizen. Hij/zij krijgt hulp om zijn/haar beroep geheim te houden voor de directe omgeving. Hoezo mythe?


De reden dat de CIA vorige week weer met een - veel serieuzer - overzicht kwam, is minder raadselachtig: het artikel verschijnt rond de première van Zero Dark Thirty, de actiefilm van Kathryn Bigelow (The Hurt Locker) waarin zij de speurtocht naar Osama Bin Laden schetst. Al weken pingpongen voor- en tegenstanders over het waarheidsgehalte van de film, de onderliggende politieke boodschap en het standpunt over het omstreden waterboarden dat eruit naar voren zou komen. Geen wonder dus dat de CIA, die de filmmakers advies gaf bij het maken van de film, wil benadrukken dat er een verschil is tussen de schimmige, semi-illegale, politieke organisatie die vaak opduikt in films en de echte agency. Ook Zero Dark Thirty is fictie, is de onderliggende boodschap.


Waarnemend CIA-directeur Michael Morrell zegt dat nog eens expliciet in een statement gericht aan de werknemers - ook te vinden op cia.gov. Een van de vrijheden die de makers zich permitteerden, schrijft hij, is dat zij tonen dat martelingen ('enhanced interrogation techniques') de sleutel waren tot het vinden van Bin Laden. Dat klopt niet, volgens Morrell. Bovendien: 'of dit soort ondervragingstechnieken de enige tijdige en effectieve manier waren om informatie te verkrijgen van deze gevangenen, zoals de film suggereert, is onderwerp van debat en die vraag zal nooit definitief worden beantwoord, schrijft hij.


Inderdaad: als dat zo makkelijk in een zwart-witformatje te vangen viel, had Zero Dark Thirty nooit zoveel ophef opgeleverd.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden