De Duitsers wisten niet dat tussen Friesland ook nog Groningen lag

In het Vervolg van zaterdag 31 oktober tekent Ad van Liempt een portret van de man die hij ‘stadhouder van Hitler’ noemt, de Duitse gezagsdrager in Nederland tijdens de bezetting Arthur Seyss-Inquart....

Er is een kwestie rond het stadhouderschap van Seyss-Inquart die, voor zover mij bekend, nooit uit de doeken is gedaan, ook niet door Van Liempt. Dat is de vraag hoe hij stond tegenover een samenvoeging van het Nederlandse Friesland met het Duitse Ost-Friesland.

Deze kwestie kwam op bij een van de ‘Tafelgesprekken van Hitler’. Daarin zijn op last van partijsecretaris Martin Bormann door een van zijn adjudanten – afwisselend Heinrich Heim en Henry Picker – monologen van de Führer opgetekend, die de Führer na het middag- en avondeten in zijn hoofdkwartier tegenover zijn disgenoten placht af te steken.

Bij het avondgesprek op 5 april 1942 beweerde Himmler, dat de Nederlandse Friezen zich niet erg thuis voelden in Nederland. ‘Het schijnt dat de Nederlandse Friezen het meer op prijs zouden stellen te worden verenigd met de Friezen aan de andere kant van de Eems, waarmee zij een bloedverwantschap hebben’.

Veldmaarschalk Keitel, die er kennelijk die avond ook bij was, viel hem bij, en opperde beide soort Friezen ‘in één bestuurlijke eenheid’ samen te brengen. Het verslag van Picker vervolgt: ‘De Führer zei, nadat hij even had nagedacht, dat als dit zo was, het het beste zou zijn de Friezen aan beide kanten van de Eems te verenigen in één enkele provincie, en dat hij deze zaak zou bespreken met Seyss-Inquart.’

Voor Bormann gold de minste suggestie die Hilter in zijn tafelgesprekken deed als Führerbefehl. Hij heeft ongetwijfeld de 6de april Seyss-Inquart al ingeseind dat hij één provincie voor Nederlands en Duits Friesland moest voorbereiden.

Waarschijnlijk waren geen van de Duitse zegslieden, evenmin als Bormann, zich ervan bewust dat tussen Nederlands Friesland en het Duitse Ost-Friesland niet alleen de Eems, maar ook de provincie Groningen ligt. Het is de vraag of de Friezen er happig op hadden moeten zijn met hun Duitse ‘bloedverwanten’ in één provincie op te gaan.

De Ost-Friezen golden in Duitsland – en gelden nog steeds -– als een wat dommig volkje. Zoals wij onze Belgenmoppen kennen, zo koesteren de Duitsers talrijke Ost-Friesenmoppen, zoals: de Ost-Friesen dragen één, twee of drie strepen op hun mouw; drie betekent: Kann lesen und telephonieren, twee: Kann telephonieren, één: Kennt jemand der telephonieren kann!

Misschien had Seyss-Inquart wat meer kennis van de Nederlandse geografie dan Himmler, Keitel en Hitler, en wellicht was hij als Tjechische Oostenrijker wat minder gevoelig voor Nordische Blutverwantschaft. Als Hitler met Seyss-Inquart ooit over samenvoeging van Nederlands en Duits Friesland heeft gesproken, dan heeft de laatste het hem waarschijnlijk uit het hoofd gepraat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden