De Duitse televisie kijkt niet op een euro

In Duitsland is hevig verzet gerezen tegen de zoveelste verhoging van het kijk- en luistergeld voor de omvangrijke publieke omroep....

Voor wie gewend is aan het lawaai van de Nederlandse radio, is Deutschlandfunk een weldaad. Er is geen reclame. Een sonore herenstem leest het nieuws. Achtergronden worden rustig en uitvoerig toegelicht. Ouderwets misschien, maar heel beschaafd.

Op televisie brengt de publieke omroep wel reclame, maar mondjesmaat en slechts tussen 17.00 en 20.00 uur. Naast de degelijke ARD en ZDF zijn er regionale omroepen, cultuurzenders, een kinderkanaal en een politiek kanaal, zestien orkesten en koren. Jaarlijks worden bijna honderd televisiefilms geproduceerd.

Duitsland heeft, vooral door de sterke regionalisering, de omvangrijkste publieke omroep van Europa. De Duitsers betalen voor deze weelde elk jaar gemiddeld 194 euro, wat in Europa tot de hogere omroepbijdragen behoort. Denen (277 euro) en Zwitsers (292 euro) betalen nog meer, maar Britten (166) en Fransen (117) minder.

Het betalen van kijk-en luistergeld geldt als een onaangename plicht. En nu moet de omroepbijdrage ook nog omhoog. Decennialang ging dat vrijwel automatisch. In 1980 betaalden kijkers en luisteraars 6,65 euro per maand, nu zijn ze maandelijks 16,15 euro kwijt. De publieke omroep wil daar vanaf 2005 nog twee euro bovenop doen. De kosten zijn gestegen en het geld is op, zegt zij gewoontegetrouw.

Maar dit keer is het protest luider dan ooit. Er heerst immers een economische crisis en overal wordt bezuinigd. Van de tienduizend lezers die vorige maand meededenaan een peiling van Duitslands grootste programmblad, H, vond driekwart de publieke omroep het geld niet waard. Een meerderheid noemde de uitzendingen van ARD en ZDF 'niet meer van deze tijd', hoewel ze het nieuws beter vond dan bij de commercin.

Daarbij klinkt vaak de kritiek dat de publieke omroep geld verspilt. Chefscultuur en bureaucratie, in Nederland bekende plagen, teisteren de grondige Duitsers nog heviger. Bij de uitzendingen wordt niet op een euro gekeken. Een freelance-cameraman vroeg zich onlangs hardop af waarom op het PDS-congres in Chemnitz - goed voor slechts een paar minuten zendtijd - maar liefst zes televisieteams van de verschillende publieke zenders rondliepen.

'Ze hebben een opgeblazen bureaucratieen hoge lonen. Ze hebben nog nooit onder druk gestaan zich economisch te gedragen', zegt Hartmut Schultz, woordvoerder van de lobbyclub van commerci tv-zenders - een natuurlijke tegenstander van de publieke omroep. De commercin vinden dat de omroep veel te ver is uitgedijd, en valse concurrentie bedrijft met geld van de gemeenschap.

Maar ook de commentator van de links-liberale Berliner Zeitung vindt dat de 'halsstarrige' zenders eindelijk anders moeten leren denken. Hij bepleit 'een einde aan het automatisme waarmee stijgende kosten ongeremd worden doorberekend aan de betalers van de omroepbijdrage'. Een briefschrijver vraagt zich af 'waarom we ons twee publieke zenders met een parallel aanbod permitteren.'

Het gemor onder de Duitsers is opgepikt door enkele deelstaatpremiers, onder wie machtigen als Edmund Stoiber van Beieren (CSU) en Peer Steinbran Noordrijn-Westfalen (SPD). De omroep moet niet meer geld krijgen, maar bezuinigen, vinden ze. 'Ze kunnen zich er niet aan onttrekken, op alle niveaus wordt bezuinigd', aldus Stoiber.

Deze herfst deden hij en twee collega's concrete voorstellen: onder meer samenvoeging van Arte en Sat3, opheffing van de digitale tv-zenders en 16 van de 61 radiozenders, en een inkrimping van het personeel met 5 procent. Anderen willen de zelfstandige omroepen van Bremen, Saarland en Hessen opheffen.

De omroepbazen zijn verontwaardigd over dit 'populisme'. De concrete bezuinigingsvoorstellen zijn volgens hen 'ongrondwettig', omdat de politiek niet in de programmering mag ingrijpen. ARDintendant Jobst Plog beschuldigt de premiers er zelfs van de publieke omroep te willen verzwakken om de commerci zenders te helpen, die centrales in hun deelstaten hebben.

'De omroepbijdrage is goedkoper dan een krantenabonnement of drie keer per maand naar de bioscoop', zegt ARD-woordvoerder Ralf Plessmann. Volgens hem wordt geen structuur in Duitsland financieel zo intensief gecontroleerd als de omroep. 'Misschien was het vroeger anders, maar het is inmiddels een vooroordeel dat de ARD niet economisch opereert. We hebben bewezen te kunnen bezuinigen en zullen dat ook blijven doen.'

De commissie die de omroepbijdrage onafhankelijk vaststelt, kwam donderdag met een compromis: een verhoging van 1,09 euro per maand en voor de rest bezuinigingen bij de omroep. De deelstaatpremiers moeten beslissen. Maar ze mogen alleen van het advies afwijken als de bijdrage sociaal onaanvaardbaar is.

De politiek kan wel iets zeggen over de taken van de publieke omroep, zegt prof. Dieter D televisiespecialist van de universiteit in Mainz. Van hem mag de omroep zich weer meer richten op informatie en cultuur, en minder op de commercin lijken.

Maar de publieke omroep is 'onmisbaar', stelt D De volledige dubbeling van nieuwsberichtgeving door ARD en ZDF is geen verspilling maar 'draagt bij aan de verscheidenheid'. 'Natuurlijk hebben we een reusachtig aanbod, maar Duitsland kan zich daarmee laten zien', zegt hij. 'Als ik naar de VS kijk, vind ik de publieke omroep een mooi deel van de Europese cultuur.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden