De duistere kunst van het 'politiek sonderen'

Kamerlid Ard van der Steur souffleerde de minister die hij eigenlijk moest controleren. Geen ongebruikelijke praktijk, maar op het Binnenhof wordt er liever over gezwegen. 'Het had niet zo expliciet gemoeten.'

Minister Ard van der Steur tijdens het Tweede Kamerdebat over een nader onderzoek door de commissie-Oosting. Beeld ANP

Ard van der Steur ligt onder vuur, omdat hij als Kamerlid meeschreef aan een cruciale brief die toenmalig minister Ivo Opstelten over de Teevendeal moest sturen. Volgens de oppositie ging hij daarmee zijn boekje 'ver, ver te buiten' en ging hij als grondwettelijke controleur van het kabinet 'een grens over'.

Maar waar ligt de grens? 'Niemand in dit huis is een heilig boontje', hield VVD-Kamerlid Foort van Oosten zijn collega's gisteren voor. Het is een verweer dat de afgelopen dagen vaker te horen was binnen de coalitie: bijna alle Kamerleden hebben achter de schermen contact met de bewindspersonen die ze moeten controleren, ook oppositieleden.

De afgelopen jaren nam dat informele afstemmen - in Haags jargon: 'politiek sonderen' - een vlucht. Toen oppositiepartijen akkoorden sloten met het kabinet was er ook vooraf overleg over de inhoud van de Kamerbrieven. 'Iedereen wil zeker weten dat de afspraken goed zijn opgeschreven', aldus een betrokkene. Ook wordt er achter de schermen vaak gesproken over het indienen van moties en andere procedurele kwesties.

Binnen de grenzen

Toch is dat volgens de oppositie 'binnen de grenzen'. Dat partijen bekijken of de gemaakte afspraken ook correct zijn verwoord, is iets anders dan een Kamerlid dat vooraf adviseert wat de minister naar de Kamer stuurt en wat niet, zoals Van der Steur dat deed via zijn uitvoerige 'track changes'. Of, zoals SP'er Michiel van Nispen zei: 'Van der Steur was een fluisteraar voor falende VVD-collega's.'

'Het had niet zo expliciet gemoeten', erkende Van Oosten tijdens het debat. 'Ik zelf bedenk me nu wel tien keer voordat ik een pen ter hand neem.' Volgens ingewijden is dat al de praktijk: sonderen gebeurt bij voorkeur mondeling, liefst met de politiek assistent ('de p.a.') van een bewindspersoon als liaison. 'Ard heeft die memo blijkbaar niet gekregen', aldus een ambtenaar.

Kamerleden zullen er na alle kritiek op Van der Steur nog beduchter voor zijn om zaken op papier te zetten, maar het 'sonderen' zal gewoon doorgaan. Vooral bij potentieel explosieve dossiers blijft de controledrift groot. Dat blijkt bijvoorbeeld uit mails die de Volkskrant in handen heeft over de verwikkelingen rond de persoongebonden budgetten (pgb's), een zaak waarover de 'onmisbare' staatssecretaris Martin van Rijn bijna struikelde.

Liveblog

Hoe hard oordeelt de Tweede Kamer over de rol van minister Van der Steur bij de mislukte zoektocht binnen Justitie naar 'het bonnetje' van de Teevendeal? De Volkskrant doet live verslag van het Kamerdebat.

Vanzelfsprekendheid

Uit de interne correspondentie blijkt dat VVD-Kamerlid Sjoerd Potters al vóór een cruciaal debat over die zaak vragen doorgaf aan ambtenaren van de betrokken bewindslieden van Volksgezondheid en Sociale Zaken. Hoge ambtenaren gingen ook daar met een grote vanzelfsprekendheid mee aan de slag. 'Hierbij ons concept antwoord op vragen Sjoerd', valt er te lezen. 'Hebben we wat breder getrokken. Afspraak is gemaakt dat wij antwoord nog even delen met Sjoerd.'

Zo stond voor het debat al vast welke vragen de VVD ging stellen ('Is er voldoende geacteerd door de Sociale Verzekeringsbank op de risico's?') en ook de reactie van de bewindspersoon was al doorgenomen. 'Het gebeurt', erkent Potters desgevraagd. 'Soms wordt mij gevraagd wat voor de VVD belangrijke vragen zijn. Het is verder aan de bewindspersoon om daar iets mee te doen.'

Is dat binnen de grenzen? Ja, zo blijkt uit een kleine rondgang op het Binnenhof. Ook oppositieleden zeggen soms al voor een debat hun vragen in te dienen bij een minister. 'Zeker als het om technische zaken gaat', zegt een Kamerlid dat anoniem wil blijven. 'Dan krijg ik een beter antwoord.'

Lees ook:

Er was geen doofpot, concludeert de commissie-Oosting, over de Teevendeal. Die bevinding komt het Binnenhof niet slecht uit. Want er ging wel erg veel mis op het ministerie van Veiligheid en Justitie. (+)

Dualisme niet zuiver

Dat politieke debatten vooraf deels georkestreerd zijn, kan volgens insiders op het Binnenhof alleen naïevelingen verbazen. PvdA'er Jeroen Recourt, die ook - mondelinge - suggesties deed bij de Kamerbrieven van minister Opstelten, legde gisteren uit waarom Kamerleden van de regeringspartijen tijdens debatten volkomen afwezig lijken. 'Als voor een debat al aan mijn verzoek is voldaan, ziet u mij niet meer naar de interruptiemicrofoon snellen.'

'Er bestaan dus eersterangs- en tweerangs-kamerleden', mopperde GroenLinkser Liesbeth van Tongeren. PvdA'er Recourt wilde het niet ontkennen. 'Ik wil van dit kabinet een succes maken en wil tijdens een debat niet verrast worden. Dualisme is niet volledig zuiver.'

Ook Mark Rutte ziet het zo. Dat Van der Steur iets te ver is gegaan met zijn adviezen aan Opstelten wilde de premier wel beamen. 'Maar ik vind de term integriteit hier ongemakkelijk. Volgens mij gaat het hier over smaak.'

Beeld ANP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.