De dubieuze bewondering voor Julian Assange

WikiLeaks heeft gedreigd namen van informanten vrij te geven als de baas wordt gearresteerd. Dat brengt levens in gevaar. Daarom moeten we Assange niet kritiekloos als held bestempelen.

Julian Assange zal hoogst waarschijnlijk als persoon van het jaar 2010 op de voorzijde van Time Magazine prijken. Hij heeft internationaal genoeg stof op doen waaien om die keuze te rechtvaardigen. Hij heeft vijanden en bewonderaars, die allen bijdragen aan zijn steeds verder toenemende roem. De bewonderaars zien Assange als een held en, nu hij vervolgd wordt, zelfs als een martelaar van het vrije woord en van de vrije nieuwsgaring. Zelf ziet hij dat ook zo. Volgens hem draait het bij WikiLeaks allemaal om de vrijheid van meningsuiting en de vrijheid van informatie.

Twijfels
Commentator Phil Mushnick van de New York Post heeft daar zo zijn twijfels over. WikiLeaks geeft informatie vrij, die essentieel wordt geacht voor de veiligheid van Westerse, pro-democratische krachten in het Midden-Oosten. Wie daar vooral van profiteren zijn de aartsvijanden van het vrije Westen. en daarmee dus ook de aartsvijanden van WikiLeaks zelf, stelt Mushnick. Ga maar na, een radicale onderdrukkende theocratische staat, die nu profiteert van de door WikiLeaks vrijgegeven informatie, zou korte metten maken met Assange en zijn organisatie, juist vanwege hun omarming van de vrijheid van meningsuiting en vrijheid van informatie. Terecht meent Mushnick dat een zwakte van het debat over WikiLeaks juist is, dat aan deze kanten van de affaire nauwelijks aandacht wordt besteed.

Mushnick is niet de enige met reserves. In Der Spiegel, dat met WikiLeaks samenwerkte bij de publicatie van de geheime Amerikaanse militaire documenten, worden nu ook voorzichtig vraagtekens gezet bij de intenties van de organisatie. Der Spiegel haalt het Amerikaanse Gawker Media aan, dat erop wijst dat WikiLeaks zelf zo transparant is als Noord-Korea en dat dit vragen oproept over onder andere de financiering en de structuur van de organisatie.

Mager
WikiLeaks zou een WikiLeaks-behandeling moeten krijgen, meende Gawker, om prompt de website wikileakileaks.org te openen, waarop het publiek wordt uitgenodigd om zoveel mogelijk tips en documenten over in het bijzonder de financiering van WikiLeaks en persoonlijke informatie over Assange op te sturen en openbaar te maken. Tot nu toe is de oogst mager. Assange schijnt vrouwen te versieren met kaas, weigert condooms te gebruiken en belt zijn veroveringen niet terug na een nachtelijk samenzijn.

Misschien is er over Assange als WikiLeaks-activist wel al genoeg bekend. Zoals dat hij geen verantwoordelijkheid wenst te nemen voor de mogelijkheid dat de acties van WikiLeaks Afghaanse informanten in gevaar zouden kunnen brengen. Hij schrijft het toe aan een foutieve classificatie van deze mensen door de Amerikaanse militairen. Met andere woorden, hij kan er ook niets aan doen als hij afgaat op verkeerde informatie en wanneer als gevolg daarvan mensen in moeilijkheden komen, dan is het niet zijn schuld maar de schuld van het Amerikaanse leger.

Onduidelijk
Wat dit afschuiven van verantwoordelijkheid met de vrijheid van meningsuiting te maken heeft, is volkomen onduidelijk. Ook waarom dit als een actie van klokkenluiders moet worden beschouwd, wordt nergens uitgelegd. De enige reden waarom WikiLeaks als een klokkenluidersforum kan worden gezien, is dat het aandacht besteedt aan de kennelijk volkomen inefficiënte informatiebescherming van de VS op allerlei niveaus. Dat punt zou ook zonder de informatie vrij te geven kunnen worden gemaakt.

WikiLeaks wordt met name buiten de VS beschouwd als een teken van hoop voor allen die door afschuwelijke regimes onderdrukt worden. WikiLeaks ziet zichzelf ook graag zo. In een email aan vrijwilligers schreef het dat het werk van WikiLeaks een gunstig effect heeft op westerse democratieën en dat dit nu tot gevolg heeft dat men zich in de toekomst kan concentreren op repressieve regimes. Met andere woorden, WikiLeaks hoopt dat de aandacht die het krijgt in verband met de ‘aanval’ op de VS er voor zal zorgen dat er ook aandacht zal komen voor de informatie die het openbaar maakt over islamitische rechtbanken in Somalië, censuur in Thailand en zo meer. Tot nu toe is dat nog niet echt gebeurd.

Denkfout
Het lijkt er op dat WikiLeaks een denkfout maakt. Want zou het werkelijk zo gemakkelijk zijn om informatie van totalitaire regimes te achterhalen en vrij te geven? Profiteert WikiLeaks nu juist niet van de vrijheden van burgers en van de bescherming van burgers tegen de overheid, zoals die in het Westen bestaat en is de situatie elders niet geheel anders? Een blogger in Turkmenistan heeft daar al vragen over gesteld, zo meldt Radio Free Europe. In zijn land heeft men een enorme dorst naar informatie, in het vrije Westen is er een overvloed aan. Ik hoop, zo stelt de Turkmeen, dan WikiLeaks zich niet te veel laat afleiden van zijn werkelijke missie want wij hebben de hulp daadwerkelijk nodig.

Onduidelijk is of dat wat de Turkmeense blogger hoopt dat de missie van WikiLeaks is, ook daadwerkelijk het doel van de organisatie is. Volgens een voormalig woordvoerder van WikiLeaks, Daniel Domscheit-Berg, is het binnen de organisatie niet transparant hoe bepaalde keuzes tot stand komen. Domscheit-Berg stelt in Der Spiegel dat hij in conflict raakte met Assange toen hij ter discussie stelde dat er buitensporige nadruk lag op materiaal over en uit de VS, terwijl andere informatie genegeerd werd.

Paradox

Er is, zoals commentator van Slate Farhad Manjoo meent, sprake van een WikiLeaks-paradox. De organisatie beschouwt het als haar missie om een radicale transparantie te bewerkstelligen maar geeft geen inzicht in de wijze waarop zij tot haar afwegingen komt om zaken juist wel of niet te publiceren. Ook haar bronnen geeft zij niet prijs, zich beroepend op de vrijheden van journalisten en de bescherming van klokkenluiders.

Laat een streven naar de ultieme transparantie zich combineren met anonimiteit, vraagt Manjoo zich af? Als wij niet weten wie er lekt, waarom hij lekt en hoe de informatie verkregen werd, hoe kunnen we dan weten of de informatie authentiek is, vraagt Manjoo zich af. Overheden zullen ook bijleren en uiteindelijk zal uit de reacties op lekken niet meer zo gemakkelijk op te maken zijn of iets waar is of niet. Waarom werden op verzoek van de bron, een aantal documenten over de oorlog in Afghanistan niet vrijgegeven?

Agenda
Welke schade werd daarmee voorkomen en waarom? Kortom, wat is nu de agenda van WikiLeaks en wat is de agenda van de informanten? Zijn ze van elkaars agenda op de hoogte? Dat zijn belangrijke vragen. Men zou zich kunnen afvragen waarom men de Amerikaanse overheid diep zou wantrouwen maar opeens Assange blind zou vertrouwen en als held omarmen.

Er gaan stemmen op om WikiLeaks als een terroristische organisatie te bestempelen. Er gaan stemmen op om Assange als een held van het vrije woord bescherming te bieden. WikiLeaks heeft onlangs aangekondigd dat het ongeredigeerde documenten zal prijsgeven met namen van spionnen, informanten en dissidenten, op het moment dat Assange gearresteerd wordt. Of de organisatie daarmee nu bluft of niet, het is beslist twijfelachtig om te dreigen met het in gevaar brengen van levens.

Terroristen doen dat ook wel eens. Pleitbezorgers en beschermers van de vrije meningsuiting zijn daar doorgaans het slachtoffer van. Daar zou eens over nagedacht moeten worden door iedereen die nu niets liever wil dan Assange kritiekloos als held en martelaar van het vrije woord binnen te halen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden