De druiven zijn zuur

De Beaujolais Primeur lijkt het speerpunt te worden van de boycot van Franse produkten na de kernproeven op Mururoa. Het kopen van een Renault of Peugeot is even wat minder goed bespreekbaar in de vriendenkring....

PATTY HARPENAU, die zich met behulp van de Nederlandse roddelbladen een plekje onder de zon schilderde, maakt zich zorgen over haar politieke correctheid.

'Oooh meneer', klinkt het wanhopig. Het huilen staat haar nader dan het lachen. Anderhalf jaar geleden tekende ze een lucratief en 'eervol' contract voor het vervaardigen van de etiketten voor een partij Beaujolais Primeur 1995 van importeur Rijnaarts uit Alkmaar. 25.000 Flessen met haar speciaal vervaardigde kleurige zeefdruk 'L'enfant du soleil' zouden het land in gaan. 'En dan gaat Chirac die kernproeven doen en denk je: o shit, wat nu.' In alle staten was ze, dat moeten we geloven. 'Het meest fatsoenlijk was natuurlijk om me terug te trekken', vindt ze. Enerzijds dus. Anderzijds... Ze bedoelt: de schoorsteen moet roken, niet? En contract is contract en om nou vanwege Chirac voor de rechtbank failliet verklaard te worden, dat ging haar ook wat te ver.

Greenpeace uiteindelijk, waar ze haar zielenood klaagde, deed een oplossing aan de hand. Op elke fles komt nu een 'levensgroot rugetiket'. Een reclamebureau buigt zich nog over de tekst, maar het wordt zoiets als 'dat die kernproeven niet door de beugel kunnen'. Helemaal gerust is de gekwelde Harpenau er nog niet op. 'Ik hoop dat ik er zonder kleerscheuren af kom', zegt ze angstig. 'Ja, je weet niet hoe de mensen zijn.'

De Beaujolais Primeur komt eraan en voor het eerst in jaren lijkt het een zure oogst te worden. WeliswEn monsieur M. Helfter, de Franse landbouwattaché, heeft zich voorgenomen stil te zitten als hij wordt geschoren. Vorig jaar ging er in de lage landen anderhalf miljoen liter Beaujolais door (op 112 miljoen liter Franse wijn totaal), laat hij bereidwillig weten. Maar of de import van de primeur nu gevolgen ondervindt van de commotie rond de Franse kernproeven? 'Geen commentaar'.

Ooit een grapje van de wijnhandel, door de supermarktketens tot een jaarlijks terugkerende hype voor Jan Modaal gemaakt, lijkt de primeur nu het speerpunt van de boycot van Franse produkten. Sinds Chirac de hervatting van de kernproeven rond Mururoa afkondigde is er niet alleen fel tegen geprotesteerd via demonstraties en handtekeningenacties, maar zijn her en der signalen zichtbaar van een heuse consumentenboycot. Alhoewel Greenpeace en de Consumentenbond zo'n kopersstaking niet durven en willen afroepen, is de aanschaf van een Franse auto in sommige kringen even 'not done' en maakt het Franse wijntje plaats voor een Rioja of Spumante.

Niet alleen bij activisten thuis, maar ook in het restaurant van de Tweede Kamer, op gemeentehuizen en in studentenmensa's. De Nederlandse auto- en wijnimporteurs verstrekken geen recente cijfers, geraadpleegde slijters zeggen 'zo af en toe' een andere flesje te verkopen, maar willen van omzetdaling niet weten. Echt overzicht is er dus nog niet. Maar Albert Heijn en andere grote supermarkt- en slijtersketens zullen de 'primeur' dit jaar terughoudend brengen. Wel in de schappen, niet in de advertenties. Hetzelfde lot geldt de Franse kaasjes en broodjes. 'De klant gaat kiezen', zegt woordvoerder Ronald Schouten. Gaat ie kiezen? Wordt het menens?

Het culinaire verwenadres Kaatje bij de Sluis in Blokzijl. Als je het over Frans hebt: twee Michelinsterren op de deur. En Kaatje is zo chic dat de 'primeur' er al jaren niet meer binnenkomt. Het is nog rustig, maar aan een van de tafels zit wel een meneer die de gerant te kennen geeft dat hij vandaag geen Franse wijn wil drinken. Vanwege, u weet wel. 'Geen probleem', zegt eigenaar Fons van Groeningen. 'Er zijn genoeg alternatieven. Chili, Italië, Zuid-Afrika.'

Meneer is een van de zeer weinige fijnproevers die de afgelopen weken om een alternatief vroegen. Qua wijn dan, want nog niemand heeft de chef-kok verzocht af te zien van de truffels, de foie d'oie fumé of het Franse kaasje. Inconsequent? Van Groeningen haalt zijn schouders op. 'Zo zijn de mensen. Ze vinden een geslacht lammetje zielig, maar een ganzepaté, die laten ze zich niet ontnemen.' Restaurant De Kromme Dissel in Heelsum, met één Franse ster gelauwerd, biedt hetzelfde beeld. Zeker, ze komen voor, de klanten die naar een Spaanse of Australische wijn grijpen, zegt chef-kok Angelique Schmeinck. Maar sporadisch. Bij het bord houdt de boycot op.

Horecagroothandel ISPC in Breda is de voorraadschuur van culinair Nederland. De cuisine Française van Groningen tot Maastricht doet hier haar inkopen. Duif, kip, gans, wildzwijn, ree en kwartelmousse liggen er, voor wie daar gevoelig voor is, in al hun aanlokkelijkheid uitgestald. De Gruyère geurt er naast de schimmelige Brie Herbes, de Chaumes en Montbriac. In de diepvries kikkerbillen en krokodillevlees, de oesters en Canadese kreeften levend in grote zoutwaterbassins.

In het verre verleden werd directeur J. Peek door zijn klanten nog wel eens aangesproken 'op een Zuidafrikaans sinaasappeltje of een Chileens appeltje', bekent hij. Maar er is geen storm van protest opgestoken nu de groothandel gewoon zijn pakket Franse levensmiddelen blijft voeren. Nog geen zuchtje wind. Peek: 'Als de restaurants alle Franse produkten eruit moeten gooien blijft er weinig over. Het hemd is nader dan de rok, ook in de gastronomie.'

ISPC-wijninkoper Ron Andes constateert geen terughoudendheid bij zijn vaste wijnklanten. De Bourgognes, Margaux en Saint-Emilions gaan in dezelfde hoeveelheden de deur uit als voor Mururoa. Wel zullen de door ISPC samengestelde kerstpakketten dit jaar wat vaker een Spaans of Chileens wijntje laten zien. 'Mag het ook een ander wijntje zijn', vragen de klanten dan.

En de primeur? Tja, Andes moet bekennen dat daar een beetje de klad in zit. Vorig jaar om deze tijd was driekwart van de orders binnen, nu hebben zegge en schrijve drie klanten een bescheiden bestelling gedaan. Overigens: de sleet zat er toch al een beetje in. Het wordt te massaal, die primeur. Los daarvan: de inkoper vindt het, eerlijk gezegd, een beetje dom, die hele boycot. 'Waarom net de wijn? Ik kom geregeld bij die Franse wijnboeren. Die staan zo dicht bij de natuur. Die zijn juist voor het behoud van het milieu.'

Volgens Andes hoeven we ons echter weinig zorgen te maken dat de Franse boeren een grote strop gaan lijden als de afzet van de primeur mislukt. 'Het is namelijk een fabeltje dat die wijn slechts drie maanden goed blijft. De primeur is gewoon een onderdeel van de oogst van dit jaar. Als er flessen blijven liggen, gaat er een nieuw etiket op en liggen ze volgend jaar als normale Beaujolais Villages in de winkel.' Dan zou slechts een algehele wijnboycot ze financieel raken, maar daarvan is dus nog weinig te merken.

Nederlands meest bewuste consumenten vind je waarschijnlijk in de alsmaar uitdijende hoeveelheid ecowinkels. Wie denkt dat zij hun Franse wijntje in grote getale wel laten staan, heeft het mis. Volgens Ed Telman, eigenaar van een groot Reformhuis in Eindhoven, wordt er in zijn zaak wel gediscussieerd over 'de kwestie', maar vinden de niet bespoten wijnen, bijna allemaal afkomstig uit Frankrijk, daar niet minder aftrek om.

'Dat is maar goed ook' vindt mevrouw S. Recko, importeur van alle onbespoten spiritualiën die in Nederland te krijgen zijn en de enige wijnhandelaar die cijfers verstrekt. Haar Chateau Prodor in Lelystad zet jaarlijks zo'n vier- tot vijfhonderdduizend flessen af in ecowinkels en natuurvoedingsrestaurants. De biologische primeur-oogst is gewoonlijk zo'n tweeduizend flessen groot. Ze verwacht wel een kleine daling van dat aantal. Wat haar pijn doet: 'De boeren die biologische wijnen leveren, zijn allemaal heel kleine ondernemers, die zich ontzettend om het milieu bekommeren. Door zo'n boycot dreigen de verkeerden de dupe te worden.'

Voor een bevlogen ondernemer legt Recko een opmerkelijke nuchterheid aan de dag. Ze denkt dat de boycot niet doorzet. 'Hoor eens, we kennen de consument inmiddels. Bij elk milieuschandaaltje rent hij naar de natuurvoedingswinkel. Maar na twee maanden is dat weer afgelopen en gaat het leven zijn oude gangetje.' Het zal wel overdrijven, denken de meesten. Al moet je daarbij verschil maken tussen de opiniepeilers en de schapen die geschoren worden.

Tot die laatste categorie behoort merkwaardig genoeg ook de burgemeester van Den Bosch. Gewoonlijk flamboyant aanwezig, had Don Burgers zich de afgelopen weken het liefst even verstopt. De burgemeester zou, en hij weet het, de ultieme boycot tegen Frankrijk kunnen afroepen: de Tour de France teruggeven. Volgend jaar start die namelijk in Den Bosch. 'Ja, dat zou een daad zijn', zegt Burgers' woordvoerder D. van der Borg een beetje zuur. Maar Den Bosch heeft er geen behoefte aan als het geweten van Nederland te fungeren.

'We zijn zeer ongelukkig met die kernproeven, maar al jaren voor Chirac waren wij bezig de Tour naar den Bosch te halen. We hebben er hard voor gewerkt.' We moeten wel redelijk blijven, vindt Den Bosch. Misschien, heel misschien gaat de stad een zoenoffer brengen. Het kan zijn dat in het merchandisingpakket geen Franse maar een Australische wijn wordt opgenomen. Maar de omzichtigheid waarmee dit gegeven naar buiten komt, doet vermoeden dat men deze symbolische actie voor de heren van de Tour zelf verborgen zal willen houden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden