De droevige slapstick van een kleimannetje

Klayman moet een dokwerker zijn uit de verregende haven van Gdansk. Of anders is hij een ietwat achterlijke boerenzoon uit Litouwen wiens hele familie zich in de schuur aan een balk heeft verhangen....

Klayman moet dus een Pool zijn.

Die rare tegenstelling, het eeuwenoude Europese verdriet op het smoel van een stripfiguur uit Californië, is precies wat The Neverhood zo bijzonder maakt. Het is een computerspel met alle raadsels, verrassingen en valkuilen die bekend zijn van andere adventures, avontuurlijke spelletjes op cd-rom waar multimediale puzzelfanaten graag hun nachtrust aan opofferen. Maar The Neverhood is tegelijkertijd volkomen anders: een verhaallijn - meestal de belangrijkste reden om aan een adventure te beginnen - lijkt er nauwelijks toe te doen, een verhelderende dialoog is afwezig, terwijl de muziek een hoofdrol deelt met magnifieke slapstick.

De associatie met Midden-Europa moet iets van doen hebben met de talloze klei-animaties die je kent van peuterprogramma's op de zondagochtend-televisie. Die leken altijd in Praag te zijn gemaakt, of nog verder weg. In werkelijkheid is dit spel gemaakt door The Neverhood, een Amerikaans softwarebedrijf met acht werknemers annex eigenaren. De leider van dat collectief is Douglas TenNapel, in kringen van hardcore gamers bekend als de bedenker van Aardworm Jim. 'Hij is groot, groen en onbegrijpelijk, maar heeft zich op raadselachtige wijze enige faam verworven in de videogame-industrie', meldt zijn eigen firma op de webpagina's.

TenNapel begon in 1988 met een kunstproject in zeventien delen die samen een 'kleistad' vormden. Het moeten de schetsen zijn geweest van het verhaal zoals hij dat zeven jaar en zeven extra medewerkers later verkocht aan DreamWorks Interactive, de multimedia-studio van filmer Steven Spielberg en diens kornuiten Jeffrey Katzenberg en David Geffen. TenNapel had zich geen prominentere uitgever kunnen wensen. Want DreamWorks is in Hollywood een nauwlettend gadegeslagen nieuwe studio, die bovendien de warmste banden onderhoudt met de machtigste man in de software-industrie, Bill Gates. De oprichter van Microsoft investeerde een deel van zijn vermogen in DreamWorks, overigens nadat zijn partner van het eerste uur, de niet meer bij Microsoft actieve miljardair Paul Allen, hem was voorgegaan. Die samenloop van belangen maakt dat The Neverhood in Nederland via Microsoft wordt verspreid.

Belangrijkste verschil met andere adventures is natuurlijk dat de animatie voor The Neverhood - een van de eerste echte producten van DreamWorks - is gemaakt met duizenden kilo's klei, die is verwerkt tot kleurige, geknede poppen en decors die beeldje na beeldje zijn opgenomen en daardoor een veel sterkere driedimensionale indruk maken dan welke andere vorm van computer-animatie ook. Die wereld van klei is wat het spel zo prachtig maakt, maar eigenaardiger nog is de humor. Die heeft niets met klei te maken, maar alles met vervreemding: een wereld die niet van deze tijd en niet van hier is.

Misschien is de Klayman een tikkeltje psychedelisch, zoals de criticus van het Amerikaanse net-magazine Cnet vaststelt. Misschien is The Neverhood toch Amerikaans en op grond van de muziek dan ergens te plaatsen tussen de jaren twintig en zestig van deze eeuw: absurd, tragi-komisch, een kleigeworden, van geestverruimende middelen wat doorgeslagen Chaplin die struikelt over zijn eigen zwabberbenen en zich keer op keer laat beetnemen door zijn eigen verhaal.

Het kan zijn, maar de gedachte dat die flegmatieke Klayman een snorloze Pool is, of in ieder geval een Europeaan, blijft zich opdringen. Omdat de droge, ietwat macabare, vaak melige en soms ronduit zieke humor van The Neverhood uiteindelijk meer verwant moet zijn aan die van John Cleese dan aan de grappen van The Muppets of The Flinstones. En omdat juist dat de grootste verdienste van het spel is.

Henk Blanken

The Neverhood, uitgave DreamWorks Interactive, ¿ 129,95.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden