De drie opties in het proces tegen Desi Bouterse

De drie rechters van de Surinaamse krijgsraad moeten morgen tot een besluit komen of het 8-Decemberproces doorgaat. Ze hebben drie opties: voortzetten, beëindigen of doorschuiven.

De Surinaamse president Desi Bouterse viert de herdenking van zijn coup in 1980 met een Nederlandse studente op zijn schoot, februari 2011Beeld reuters

Suriname staat voor de grootste test van de jonge rechtsstaat en Gerard Spong is opvallend optimistisch over wat de drie leden van de krijgsraad vrijdag gaan beslissen. Stopt het 8-Decemberproces tegen ex-legerleider Desi Bouterse en 24 andere verdachten nou wel of niet? Spong (65), geboren in Suriname, verloor zijn collega en vriend Kenneth Goncalves bij de executies.

'Ik zou inzetten op optie 1', zegt de strafpleiter die in 2000 als regeringsadviseur aan de wieg stond van de megazaak tegen de verdachten van de executie van 15 critici van het militaire regime. 'Het proces wordt door de krijgsraad niet stopgezet, ondanks de amnestiewet die in april door het parlement is aangenomen.'

Spong was vorige maand nog des duivels toen de militaire aanklager niet met een strafeis tegen Desi Bouterse kwam. Een Constitutioneel Hof, dat nog niet eens bestaat, moest volgens auditeur-militair Roy Elgin gaan toetsen of de omstreden amnestiewet in strijd was met de Grondwet of internationale verdragen.

Kortom, aldus Spong, het strafproces zou gewoon op de lange baan worden geschoven. Tot overmaat van ramp vroegen Bouterses advocaat Irwin Kanhai en twee andere collega's de krijgsraad het proces te stoppen. Het parlement had de 25 verdachten immers amnestie gegeven.

Spong: 'Als de rechters integer zijn en moed hebben, en daar ga ik van uit, dan kan ik mij niet voorstellen dat ze anders beslissen. Je bent rechter of je bent het niet. Doorgaan, zeg ik dan. Ik ga er vanuit dat ze vrijdag niet de juridische risee van Zuid-Amerika willen worden.'

Geen voorspelling
De Surinaamse advocaat John Kraag (65), raadsman van oud-bevelhebber en verdachte Athy Gorré, wil zich aan geen enkele voorspelling wagen. De rechters moeten gewoon rustig hun werk doen, zegt Kraag die zijn leermeester Harold Riedewald en drie andere collega-advocaten verloor in 1982 in Fort Zeelandia.

Kraag: 'Iedereen is plotseling deskundige in deze zaak. En Spong weet altijd alles beter. Ik kan toch niet in de hersens kijken van de krijgsraadleden? Mijn collega's zijn gedood op 8 december, dit gaat mij natuurlijk aan het hart. Maar als je kijkt naar de amnestiewet die is aangenomen door het parlement dan moet de rechtszaak stoppen.

'De druk op de krijgsraad is groot, niet in het minst van Bouterse zelf. Afgelopen zaterdag, zes dagen voor de zitting, noemde hij de critici van de amnestiewet 'vijanden van het volk'. Een demonstratie tegen de amnestiewet trok dinsdag duizend belangstellenden. De felle toespraak van Bouterse werd genoemd als een van de redenen voor de matige opkomst. 'Een onverholen dreigement', noemt Spong Bouterses harde woorden. 'Het is gebrul en gebral van een kat in het nauw.

'Optie 1 Het proces wordt niet stopgezet maar gewoon voortgezet met het requisitoir van de aanklager.
Spong: 'De krijgsraad kan niet anders dan hiervoor kiezen omdat de amnestiewet op de eerste plaats in strijd is met de Grondwet. Artikel 131 van de Grondwet bepaalt duidelijk dat inmenging in een strafproces dat nog gaande is, niet is toegestaan.

'Bovendien is de amnestiewet ook nog in strijd met het internationale recht, zoals het inter-Amerikaans mensenrechtenverdrag. Amnestieregelingen voor ernstige mensenrechtenschendingen zijn eerder door het Inter-Amerikaans Hof voor de Rechten van de Mens naar de prullenbak verwezen. Ook is de wet in strijd met het 'Verdrag van New York' uit 1966 dat bepaalt dat burgers wier rechten zijn geschonden, via een instantie hun recht moeten kunnen krijgen. Het Cambodja Tribunaal is onder andere hierop gebaseerd.

'Ik kan mij moeilijk voorstellen dat de Surinaamse rechter zich aan dit alles onttrekt. Doet hij dat wel, dan wordt Suriname een wel heel vreemde eend in de Zuid-Amerikaanse bijt.

'Optie 2 Het proces wordt beëindigd. De amnestiewet bepaalt immers dat alle lopende strafzaken tegen de verdachten, na aanname van de wet, moeten worden beëindigd. Het Openbaar Ministerie wordt niet-ontvankelijk verklaard.
Kraag: 'Artikel 3 van de in april gewijzigde amnestiewet is heel duidelijk: het strafproces eindigt zodra er amnestie wordt gegeven. Als de auditeur-militair gaat requireren, zo heb ik de krijgsraad voorgelegd, zal het OM niet-ontvankelijk moeten worden verklaard.

'Of de amnestiewet in strijd is met de Grondwet? Dezelfde Grondwet bepaalt ook dat je deze wet mag maken. Artikel 3 staat al sinds 1992 in de amnestiewet. Waarom is het daarna, onder de regering-Venetiaan, dan niet weggehaald of gewijzigd? Ik hoor veel over het internationale recht. Maar vertel mij met welk vonnis, uit welk jaar de amnestiewet in strijd is. Laten ze het maar aangeven. Iedereen roept maar wat.

'Spong: 'De hamvraag is of de krijgsraad de amnestiewet gaat toetsen aan de Grondwet en internationale verdragen. Daar gaat het vrijdag, in alle eenvoud, om. Als ze niet toetsen, dan stoppen ze met de rechtszaak. De nabestaanden kunnen dan een klacht indienen bij het Inter-Amerikaanse Hof. Deze kan Suriname bevelen de rechtszaak af te maken. De minister van Justitie moet het OM dan de opdracht geven. En die minister danst naar het pijpen van Bouterse.

'Toetst de krijgsraad wel, dan kunnen ze niet met goed fatsoen deze wet goedkeuren. Toetsen geeft meer juridische grondslag en het vergroot de basis onder de bevolking.

'Optie 3 Een besluit wordt doorgeschoven. Het nog op te richten Constitutioneel Hof neemt een besluit.
Spong: 'Dat is laveren tussen de klippen door. De krijgsraad volgt dan de weg van auditeur-militair Roy Elgin: de kool en de geit sparen. Ik denk dat Elgin in april wel door wilde gaan met de strafzaak maar dat hij toen is teruggefloten door procureur-generaal Subhas Punwasi.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden